Кіріспе
Химиотерапиялық препарат Этопозид, Vepesid саудалық атауымен және басқа да атаулармен сатылады, көптеген түрдегі қатерлі ісіктерді емдеу үшін қолданылады, оның ішінде ұрық қатерлі ісігі, өкпе қатерлі ісігі, лимфома, лейкемия, нейробластома және жұмыртқа безі қатерлі ісігі. Ол ауызға қабылдау арқылы немесе тамырға инъекция жасау арқылы қолданылады. Жүктілік кезінде қолдану нәрестеге зиян келтіруі мүмкін. Бұл препарат Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының "Қажетті медицина тізіміне" енген.
Etoposide, sold under the brand name Vepesid among others, is a chemotherapy medication used for the treatments of a number of types of cancer including testicular cancer, lung cancer, lymphoma, leukemia, neuroblastoma, and ovarian cancer. It is used by mouth or injection into a vein. Use during pregnancy will likely harm the fetus. It is on the World Health Organization's List of Essential Medicines.
Медициналық қолданыстар
Этопозид Капоси саркомасы, Юинг саркомасы, өкпе қатерлі ісігі, ұрық қатерлі ісігі, лимфома, лимфоциттік емес лейкемия және глиобластома мультиформа сияқты қатерлі ісіктерді емдеу үшін химиотерапияның бір түрі ретінде қолданылады. Ол көбінесе басқа дәрілермен бірге қолданылады (мысалы, ұрық безі қатерлі ісігін емдеу үшін блеомицинмен). Сүйек бауыры немесе қанның дің жасушаларын трансплантациялауға дайындау режімінде де кейде қолданылады.
Әрекет ету механизмі
Этопозид ДНК және топоизомераза II ферментімен үштік кешен құрайды, бұл фермент ДНК-дағы теріс немесе оң суперспиральдарды босатуға көмектеседі. Топоизомераза II әдетте бір ДНК екі жіпті үзіп, екінші жіпті одан өтуге мүмкіндік береді және үзілген жіптерді қайта біріктіреді. Этопозидтің байланысуы топоизомераза II-нің үзілген ДНК жіптерін қайта біріктіруіне кедерілді етеді, нәтижесінде топоизомераза II жасаған ДНК үзілістері жазылмай қалады, сондай-ақ топоизомераза II молекуласының осы орыннан кетуіне және басқа жердегі кернеуді азайтуына да жол бермейді. Бұл ДНК-да екі жіпті үзілуге алып келеді, бұл жасушаға түрлі зиянды әсерлер тигізуі мүмкін, сонымен қатар топоизомераза II-нің қорының азаюына және одан әрі кернеуді жеңілдету мүмкіндігінің төмендеуіне себеп болады. Қатерлі жасушалар бұл ферментке сау жасушаларға қарағанда көбірек тәуелді, себебі олар жылдам бөлінеді. Сондықтан бұл ДНК синтезінде қателерге әкеліп, қатерлі жасушаның апоптозын тудырады.
Химия
Этопозид – майяплдің (немесе «американдық мандрагора», Podophyllum peltatum) тамырсасынан алынған подфиллотоксиннің жартылай синтетикалық туындысы. Нақтырақ айтқанда, ол D глюкоза туындысы бар подфиллотоксиннің гликозиді. Ол химиялық тұрғыдан тенипозидке өте ұқсас, тек тенипозидтегі тиенил тобы орнында метил тобымен ғана ерекшеленеді. Бұл екі қосылыс та подфиллотоксиннің аз улы туындыларын жасау мақсатымен әзірленген. Зат ақтан сары қоңыр түске дейінгі кристалды ұнтақ түрінде болады. Ол органикалық еріткіштерде жақсы ериді. VP 16 ат қосымшасы, дәрінің алғашқы зерттеулерін жүргізген химиктердің бірінің тегі (фон Вартбург) және подфиллотоксин сөздерінің бірігуінен пайда болған болуы мүмкін. Подфиллотоксинге негізделген химиотерапиялық препараттарды дамытуға үлкен үлес қосқан тағы бір ғалым – медициналық фармаколог Хартманн Ф. Стаелин.