Визуальды социология: әлеуметтік өмірдің көрініс саласы

Кіріспе

Әлеуметтану саласы академиялық журналы "Визуалды әлеуметтану"

Визуалды әлеуметтану – әлеуметтік өмірдің визуалды аспектілерін зерттейтін әлеуметтану саласы.

Камералар мен басқа да жазу технологиясын қолдану арқылы деректерді жинау

Осы тұрғыдан алғанда, камера магнитофонға ұқсас. Фильмдер мен бейнекамералар эксперименттер, шағын топтардың өзара әрекеттесуі, сынып оқулары, этнография, қатысушылардың байқауы, ауызша тарих, қалалық кеңістікті пайдалану сияқты зерттеулер үшін деректерді жинау технологиялары ретінде өте қолайлы. Магнитофонда тіпті ең жақсы зерттеушілердің жазбаларында сақталмайтын нәрселер жазылады. Сол сияқты, магнитофондық жазбаларда ең мұқият түсіндірілген транскрипцияларда жоқ дыбыстық деректер сақталады: тембр, дауыстың музыкасы, интонация, инфлексия, ыңқылдар мен арықтар, қарқын және үн күші оңай (қате) түсінілетін, бірақ жазбаша сөздерден ғана анықтау қиын мәліметтерді жеткізеді. Бейнежазбалар арқылы ақпараттың тағы бір арнасын ашу арқылы одан да көп мәлімет сақталады. Мысалы, көтерілген қабау, қолдың қозғалысы, көздің жыпылықтауы сөздердің мағынасын өзгертіп, мысқыл, сарказм немесе қайшылықты білдіруі мүмкін. Демек, деректерді қалай талдауға немесе визуалды жазбамен не істеуге болатынына қарамастан, әлеуметтанушылар қызығушылық тудыратын деректерді сақтау үшін камераларды пайдалана алады, осылайша оларды егжей-тегжейлі зерттеуге болады. Визуалды жазу технологиясы деректерді өңдеуге де мүмкіндік береді. Визуалды жазуды басқа жазба технологиялары мен сандық емес мультимедианы бейнелеу үшін қолдануға болады. Табиғат зерттеушілері көптен бері визуалды жазуды пайдаланады, себебі ол қызықты нәрселерді жылдамдатуға, баяулатуға, қайталауға, тоқтатуға және үлкейтуге мүмкіндік береді. Әлеуметтік ғылымдарда да солай, жазбалар тым жылдам немесе тым баяу, тым сирек немесе тым үлкен немесе тым кішкентай құбылыстарды тікелей "өмірде" зерттеуді жеңілдетеді. Ең бастысы, монтаждау арқылы визуалды әлеуметтанушылар оқиғаларды мағынаны шығару үшін қатар қоя алады. Әлеуметтанушылар зерттеушіні орналастыруға болмайтын жерлерге де камераларды орналастыра алады: қауіпті жерлерге, адамдарға ұнамайтын жерлерге немесе белгілі бір жағдайлардан бақылаушының әсерін жою үшін, мысалы, мектеп оқушыларының ойын алаңындағы әлеуметтік мінез-құлқын зерттеу. Фотоэлиция – деректерді жинаудың тағы бір әдісі. Бұл әдістемелік құрал – этнографиялық немесе басқа да сапалық әдістермен қатар, фотосуретті бейнеленген эквиваленті ретінде пайдалануды білдіреді. Фотоэлиция әдістері сұхбаттың бір бөлігі ретінде фотосуреттерді немесе фильмдерді қолдануды қамтиды, яғни зерттеу субъектілерінен фотосуреттердің, фильмдердің немесе бейнелердің мағынасын талқылауды сұрау. Бұл жағдайда суреттер зерттеушінің ақпарат алу мақсатымен түсірілген болуы мүмкін, олар субъектіге тиесілі болуы мүмкін, мысалы, отбасылық фотосуреттер немесе фильмдер, немесе олар мұрағаттар, газеттер мен теледидар қоймалары немесе корпоративтік коллекциялар сияқты басқа көздерден жиналуы мүмкін. Әдетте, сұхбаттасушының бейне материал туралы пікірлері немесе талдауы аудиотаспаға немесе бейнеге жазылады. Фотодауыс – зерттеушілердің зерттелетін адамдарға фото немесе кинокамералар беретін ұқсас зерттеу әдісі. Зерттеуге қатысушылар бейне жасау технологиясын қолдануға үйретіледі, бірақ кейіннен олар зерттеушілер немесе қатысушылар, немесе екеуі де талдайтын фотосуреттер немесе фильмдер жасау үшін жауапты болады. Фотодауысты алғаш рет Ван мен Бёррис (1994 жылы жарық көрді) қолданған, олар оны "зерттеу процесінде әдетте пассивті объектілер болатын адамдар арқылы білімді қалыптастыру әдісі" деп анықтаған. Қалай болғанда да, осы бірінші мағынада визуалды әлеуметтану – әлеуметтану жұмысына деректерді жинау мен талдаудың визуалды әдістерін қосу және енгізуді білдіреді. Бұл әдіс жақында басқа академиялық пәндерге де көшті, әсіресе қазіргі діни зерттеулерде ізашарлық танытты.

In this context, the camera is analogous to a tape recorder. Film and video cameras are particularly well suited as data gathering technologies for experiments and small group interactions, classroom studies, ethnography, participant observation, oral history, the use of urban space, etc. The tape recorder captures things that are not preserved in even the best researchers' field notes. Similarly, tape recordings preserve audible data not available in even the most carefully annotated transcripts: timbre, the music of a voice, inflection, intonation, grunts and groans, pace, and space convey meanings easily (mis)understood but not easily gleaned from written words alone. By opening another channel of information, visual recordings preserve still more information. For instance, the raised eyebrow, the wave of a hand, the blink of an eye might convert the apparent meaning of words into their opposite, convey irony, sarcasm, or contradiction. So, regardless of how one analyzes the data or what is done with the visual record, sociologists can use cameras to record and preserve data of interest so it can be studied in detail. Visual recording technology also allows us to manipulate the data. Visual recording can be used to represent other forms of recording technology and non digital multimedia. Visual recordings have long been employed by natural scientists because they make it possible to speed up, slow down, repeat, stop, and zoom in on things of interest. It is the same in the social sciences, recordings facilitate the study of phenomena that are too fast, or too slow, or too infrequent or too big or too small to study directly "in the life." Most importantly, through editing visual sociologists can juxtapose events to produce meanings. Sociologists may also be able to put cameras in places where one would not put a researcher: where it is dangerous, or where a person would be unwelcome, or simply to remove the observer effect from particular situations, e. g., studying social behavior among school children on a playground. Photo elicitation is another technique of data gathering. This methodological tool is a combination of photography as the visual equivalent of a tape recorder, and ethnography or other qualitative methods. Photo elicitation techniques involve using photographs or film as part of the interview—in essence asking research subjects to discuss the meaning of photographs, films or videos. In this case the images can be taken specially by the researcher with the idea of using them to elicit information, they can belong to the subject, for example family photographs or movies, or they can be gathered from other sources including archives, newspaper and television morgues, or corporate collections. Typically the interviewee's comments or analysis of the visual material is itself recorded, either on audio tape or video, etc. Photo voice is a related research method in which researchers give those being studied still or movie cameras. Research participants are taught to use the image making technology but are then responsible for making photos or movies which are subsequently analyzed either by the researchers or the participants, or both. The first use of photo voice was by Wang and Burris (published in 1994), where they defined it as "a method through which knowledge would be generated by people who were normally passive objects in the research process." In any case, in this first sense visual sociology means including and incorporating visual methods of data gathering and analysis in the work of sociology. This method has recently been transferred to other academic disciplines, notably having been pioneered in contemporary religious research.

Өсімдіктер өндіретін визуалды деректерді зерттеу

Визуалды әлеуметтану мәдениеттің бір бөлігі ретінде туындаған визуалды бейнелерді зерттеуге ұмтылады. Өнер, фотосуреттер, фильмдер, бейнежазбалар, шрифттер, жарнамалар, компьютерлік белгішелер, ландшафт, архитектура, машиналар, сәулет, макияж, шаш үлгісі, бет-әлпет, татуировкалар және т.б. – қоғам мүшелері жасаған күрделі визуалды коммуникация жүйесінің құрамдас бөліктері. Визуалды бейнелерді пайдалану мен түсіну әлеуметтік тұрғыдан орнатылған символдық кодтармен реттеледі. Визуалды бейнелер жасалады және оларды жоюға болады. Оларды түрлі тәсілдермен түсіндіруге болады. Оларды әдеби сын, өнер теориясы мен талдауы, мазмұндық талдау, семиотика, деконструкционизм сияқты түрлі салалардағы әдістермен, сондай-ақ этнографияның қарапайым құралдарымен талдауға болады. Визуалды әлеуметтанушылар оларды жіктеуге және санауға болады, адамдардан олар туралы сұрай алады, немесе олардың қолданылуын және олардың өндіріліп, тұтынылатын әлеуметтік ортасын зерттей алады. Осылайша, визуалды әлеуметтанудың екінші мағынасы – қоғамның визуалды өнімдерін, олардың өндірісін, тұтынуын және мағынасын зерттеу саласы.

Суреттермен және сөзден басқа құралдармен қарым-қатынас жасау

Визуалды әлеуметтанудың үшінші өлшемі – кәсіби және жалпы аудиторияға әлеуметтанулық түсініктерді жеткізу үшін визуалды медианы қолдану, сондай-ақ әлеуметтанулық зерттеулердің өзінде визуалды медианы пайдалану. Осы контексте визуалды әлеуметтану Эдвард Туфтетің еңбектеріне сүйенеді, оның "Ақпаратты көру" және "Сандық ақпаратты визуалды көрсету" кітаптары сандық ақпаратты жеткізу мәселелерін қарастырады. Сапалық тұрғыдан алғанда, визуалды әлеуметтану мазмұндық талдау, семиотика және әңгімелесу талдауы арқылы талдауға болады. Визуалды әлеуметтану Роберт Флаэрти, Конрад Лоренц, Маргарет Мид, Грегори Бейтсон және Фредерик Вайсман сияқты әлеуметтанушылар мен антропологтардың деректі фильмдерін және этнографтардың ұсынылым логикасын қарастырады. Визуалды әлеуметтану сонымен қатар жаңа формаларды дамытуды қажет етеді, мысалы, күрделі қатынастарды бейнелеуге арналған деректерге негізделген компьютерлік графика, мысалы, уақыт өте келе әлеуметтік желілердің өзгеруі, капиталдың бастапқы жинақталуы, еңбек күшінің ағыны, теория мен практика арасындағы байланыстар. Визуалды әдістер туризм және іс-шараларды зерттеу сияқты түрлі салалар мен пәндерде кең таралған.