Кіріспе

Америкалық тарихшы және белсенді (1938 жылы туған)

Ерте өмір және білім

Роксанн Дунбар Ортис 1938 жылы Техас штатының Сан-Антонио қаласында Оклахомалық отбасында дүниеге келді. Оның әкесі шотланд-ирланд тегінен шыққан шаруа еді. Дунбар анасының чероки тайпасынан екенін айтады. Ол чероки тегінен екенін кейіннен мәлімдеді. Түпкі халықтарға жататындығы туралы әртүрлі мәлімдемелеріне байланысты, Дунбар "Түпкі американдық болып көрсеткені үшін алдамшы деп айыпталғанын" мойындады. Дунбардың әкесінің әдесі қоныс аударған, жер иеленген, мал дәрігері, еңбек қозғалысының белсендісі және Оклахомадағы Социалистік партия мен Бүкіләлемдік өнеркәсіптік жұмысшылардың мүшесі болған. Оның әкесі, Мойер Хейвуд Петибоун Скарберри Дунбар, Бүкіләлемдік өнеркәсіптік жұмысшылардың басшысы "Үлкен" Билл Хейвудтың құрметіне аталған. Әкесінің әдесі туралы әңгімелері оны өмір бойы әлеуметтік әділдік үшін күресуге шабысдандырды. Оклахомадан кеткенге дейінгі өмірі "Қызыл топырақ: Оклахомада өсу" кітабында баяндалған. 18 жасында тұрмысқа шыққан Дунбар Ортис күйеуімен үш жылдан кейін Сан-Францискоға көшіп, содан бері көп жылдардан бері сол жерде тұрып келеді. Бұл неке кейін ажырасты. Оның Мишель есімді қызы бар. Кейін ол жазушы Саймон Дж. Ортиске (Акома Пуэбло) үйленді. Дунбар Ортис 1963 жылы Сан-Франциско мемлекеттік колледжін тарих мамандығы бойынша бітірді. Ол Калифорния университетінде, Берклиде тарих факультетінде аспирантураға түсті, бірақ Калифорния университетіне ауысып, Лос-Анджелесте 1974 жылы тарих ғылымының докторы ғылымын қорғады. Докторлық диссертациясынан басқа, ол 1983 жылы Францияның Страсбург қаласындағы Халықаралық адам құқықтары институтында адам құқықтарының халықаралық құқығы бойынша диплом алды және 1993 жылы Миллс колледжінде шығармашылық жазу бойынша магистрлік дипломын аяқтады.

Белсенділік

1967 жылдан 1974 жылға дейін ол АҚШ-тың әртүрлі аймақтарында тұрып, Еуропа, Мексика және Кубаға сапар шегіп, толық уақытты белсенді болды. Ол әйелдер азаттық қозғалысына да қатысты. “Outlaw Woman: Memoir of the War Years” кітабы оның өмірінің осы кезеңін баяндайды, 1960–1975 жылдар аралығын қамтиды. 1968 жылы ол Cell 16 атты феминистік ұйымды құрды. Бұл ұйым АҚШ-та бойдақ болу, ер адамдардан бөліну және өзін-өзі қорғау (әсіресе каратэ) бағдарламасымен белгілі болды және сепаратисттік феминизм идеясын алғаш ұсынған ұйым ретінде танылды. 1970 жылы ол Робин Морган редакциялаған “Sisterhood is Powerful: An Anthology of Writings From The Women's Liberation Movement” антологиясына “Әйелдердің бостандығы – әлеуметтік революцияның негізі” атты мақаласын қосты. 1974 жылы ол Хейвардтағы Калифорния мемлекеттік университетінің жаңа құрылған Американың түпкі халықтарын зерттеу бағдарламасында ассистент профессор болып жұмысқа қабылданды, онда ол этностық және әйелдер зерттеулері факультеттерін дамытуға көмектесті. 1973 жылғы Жарақатты тізе қоршауынан кейін ол Америкалық үнділер қозғалысына (AIM) және Халықаралық үнділер келісім кеңесіне белсенді түрде қатысып, түпкі халықтардың өзін-өзі анықтау құқығы мен халықаралық адам құқықтарына өмір бойы адалдығын нығайтты. Ол 1977 жылы жарық көрген және Біріккен Ұлттар Ұйымының Женевадағы штаб-пәтерінде өткен Американың түпкі халықтарына арналған алғашқы халықаралық конференцияда негізгі құжат ретінде ұсынылған “Ұлы Сиу ұлты” кітабын редакциялады. Кітап 2013 жылы Небраска университетінің баспасынан қайта басылды. “Ұлы Сиу ұлты” кітабынан кейін тағы екі кітап жарық көрді: “Қарсылықтың тамыры: Нью-Мексикодағы жер иелену тарихы” (1980) және “Американың үнділері: адам құқықтары және өзін-өзі анықтау” (1984). Ол сондай-ақ Нью-Мексико университетінің Түпкі халықтарды дамыту институтын басқарған кезде Түпкі халықтардың экономикалық дамуына арналған екі антологияны редакциялады. 1981 жылы Дунбар Ортиз Сандинистік Никарагуаға барып, елдің солтүстік-шығыс аймағындағы мискито үнділерінің жер иелену жағдайын бағалау үшін шақырылды. Сол жылы ол жасаған екі сапары Сандинистерді құлату үшін АҚШ үкіметінің өкілетті соғыс бастауымен бірге болды, ал Гондураспен шекарадағы солтүстік-шығыс аймақ соғыс аймағына айналып, Рейган әкімшілігінің Сандинистерге қарсы кең ауқымды пропагандасының негізіне айналды. 1981 жылдан 1989 жылға дейін Никарагуа мен Гондурасқа жүзден астам сапар жасап, ол “Контра соғысы” деп аталатын соғысты бақылады. Ол осы жылдар туралы “Ақ атудан қашып: Никарагуаның мискито үнділері” (1985) және “Шекарадағы қан: Контра соғысының естеліктері” (2005) кітаптарында айтады. “Америка Құрама Штаттарының түпкі халықтарының тарихы” еңбегінде Дунбар Ортиз “Дискавери доктринасы” мен Американың түпкі халықтарын қиратқан отаршылдықты айыптайды. Ол діни фанатизмнің бұл түрін қазіргі заманғы “Әл-Қаиданың” басқыншылығымен салыстырады. Ол АҚШ-тағы қазіргі жерлердің көп бөлігі агрессия мен қысымшылықпен алынғанын ескере отырып, “Түпкі халықтардың өтемақы мен қалпына келтіруге құқығы зор” деп мәлімдейді, бірақ “[ақшалай сома заңсыз тартылып алынған жерлерді, әсіресе түпкі халықтардың әлеуметтік тұтастығын қалпына келтіру үшін қажетті қасиетті жерлерді өте алмайды”. Ол Хейвардтағы Калифорния мемлекеттік университетінің этностық зерттеулер профессоры. Университеттегі оқытушылық қызметтен зейнетке шыққаннан бері ол кеңінен дәріс оқып, жазуын жалғастыруда.

Марапаттар

Ланнан қоры Дунбар Ортизге "өмірінің бойы тынбай жұмыс істегені үшін" 2017 жылғы Мәдени бостандық сыйлығын табыс етті.

Таңдалған шығармалар

"Көшпелілер елі" емес: отаршылдық колониализм, ақ үстемдік және жою мен шеттету тарихы. Beacon, 2021 жыл. "Жүктелген: Екінші түзетуге қатысты қарусыздану тарихы". City Lights Books, 2018. , "Барлық нағыз үндістер өлді" және Түпкі американдықтар туралы тағы 20 миф. Beacon, 2016 жыл. АҚШ-тың түпкі халықтарының тарихы. Beacon, 2014. , Ұлы Сиу ұлты: Американы бағалау. Random House, 1977; Небраска университетінің баспасы, 2013. , Қарсылықтың тамырлары: Нью-Мексикодағы жерді пайдалану, 1680–1980 жж. Калифорния университеті, 1980; жаңа басылым, Оклахома университетінің баспасы, 2007. , Қызыл топырақ: Оклахомада өсу. Verso, 1997; жаңа басылым, Оклахома университетінің баспасы, 2006. , Шекарадағы қан: Контра соғысы естеліктері. South End Press, 2005. , "Заңнан тыс әйел: Соғыс жылдарындағы естеліктер, 1960–75". City Light Books, 2002. , Никарагуаның мискито үндістері. Азшылықтар құқығы тобы, 1988. , Түпкі халықтар: әділет іздеу. (ред.) Халықаралық гуманитарлық мәселелер жөніндегі тәуелсіз комиссияға есеп, Женева. Zed Press, 1987 жыл. Никарагуа революциясындағы мискито мәселесі. Editorial Linea, 1986. Америка үндістері: Адам құқықтары және өзін-өзі анықтау. Zed Press; Praeger, 1984. , Түпкі американдықтардың энергетикалық ресурстары мен дамуы. (ред.) Альбукерки: Түпкі американдықтарды дамыту институты (INAD), Нью-Мексико университеті, 1980. , Америка үндістерінің резервацияларындағы экономикалық даму. (ред.) INAD, Нью-Мексико университеті, 1979 жыл.