Кіріспе

Энтони Троллоптың 1858 жылғы романы «Доктор Торн» – Энтони Троллоптың «Барсетшир хроникалары» сериясындағы «Барчестер Тауэрс» мен «Фрэмли Парсондж» арасында жарық көрген үшінші романы. Оны 1858 жылы Лондонда «Чапман және Холл» баспасы жариялаған. Роман сюжетінің идеясын Троллопқа оның ағасы Томас ұсынған. Барсетширде болғанымен, Барчестер мен оның тұрғындары оқиғаға көп араласпайды. Роман көбінесе ақша мен әлеуметтік жағдай туралы. Повестің көп бөлігі Грешемсбери ауылында, ежелгі және беделді әулеттен шыққан Джон Ньюболд Грешем мен оның әйелі, Курси графының қарындасы леди Арабелланың үйінде өтеді. Олардың бір ұлы мен бірнеше қызы бар. «Доктор Торн» романының басты кейіпкері доктор Торн шаңырағымен бірге ауылда тұрады. Оның қызы Мэри Грешем балаларымен бірге өскен, ал доктор Грешеммен жақсы таныс болғандықтан, Мэри Грешемсбери сарайында көп уақыт өткізеді. Мэридің кім екені романда көпшілікке құпия, бірақ Троллоптың қағидаларының бірі – оқырманды өзіне сендіру. Мэри Торнның әулеттік тарихы мен ақшасы болмағандықтан, леди Арабелла оны бұрынғы достарымен қарым-қатынас жасаудан тыйым салады. Алайда, көбінесе белгілі емес, Мэридің анасының інісі Роджер Скетчерд қарапайым өмірден зор байлыққа ие болған.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Әкесі қайтыс болғаннан кейін доктор Томас Торн мен оның кіші інісі Генри өздерін асырауға мәжбүр болады. Томас медициналық тәжірибе ашуға кіріседі, ал Генри тас қалаушы Роджер Скетчердтің әпкесі Мэри Скетчердтің күйін қылады. Роджер Мэридің жүкті екенін білгенде Генримен төбелес келіп, оны өлтіреді. Ағасы Мэридің өлімі үшін түрмеге қамалғанда, Мэри қыз бала табады. Бұрынғы күйеуші Мэриге үйленіп, Америкаға көшіп, жаңа өмір бастауды ұсынады, бірақ ол баланы сақтап қалса ғана. Доктор Торн Мэриге ұсынысты қабылдауға көндіреді, оған немере қызын өсіруге уәде береді. Ол оны Мэри Торн деп атайды, бірақ оның заңды емес екенін жария етпеу үшін және оны Роджер Скетчердпен байланыстырмау үшін оның тегін құпия сақтайды. Мэри Скетчерд бауырына баланың қайтыс болғанын айтады. Түрмеден босатылғаннан кейін Скетчерд тез өрге жүзеді, салымды мердігер ретінде зор байлыққа ие болады. Ол мүмкін емес көрінген маңызды жобаны уақтылы аяқтағаннан кейін баронет атағын алады. Ол өзінің қаржылық ісін доктор Торнға сеніп тапсырады. Торн Грешемдердің отбасылық дәрігері болғанда, ол Скетчердті отбасы басшысы, жергілікті помещикке үлкен сомада қарыз беруге көндіреді. Ақырында Грешемтердің мүлкінің көп бөлігі осы қарыздарға кепіл ретінде беріледі. Осы уақытта Мэри Торн Грешем балаларымен бірге өседі және бүкіл отбасының сүйіктісіне айналады. Жастық шағында Мэри мен Фрэнк Грешем – Грешемсбери помещигінің жалғыз ұлы және мұрагері – ғашық болады. Алайда, оның ата-анасы оған бай әйелге үйленуін қалайды; помещик Парламентке орын алу үшін қымбат және нәтижесіз науқандарға көп ақша жұмсаған және ұлына аз нәрсе қалдыра алатынына қайғырады. Мэридің ақшасы жоқ және оның тегі күмәнді болғандықтан, мұндай неке оның анасы мен аристократ де Курси туыстары үшін ойлап табуға келмейді. Олар Фрэнктың 30 жасар эксцентриктік мұрагер Марта Данстеблге үйленуін қалайды. Фрэнк Мисс Данстеблмен танысу үшін Курси қамалына барады, олар дос болады. Ол ойыншылдықпен оған үйленуді ұсынады, бірақ ол оны сүймейтінін білгендіктен, ақылмен бас тартады. Сэр Роджер Скетчерд созылмалы маскүнем, доктор Торн оны ішімдікті шектеуге тырысады, бірақ сәтсіз аяқтайды. Өсиетімен Скетчерд өзінің мүлкінің басым бөлігін жалғыз ұлына, әдепсіз Луи Филиппке қалдырады. Алайда ол доктор Торнға мұраны Луи Филипп 25 жасқа толғанға дейін басқаруды тапсырады. Егер Луи сол уақытқа дейін қайтыс болса, Скетчерд мұраны оның қарындасы Мэридің үлкен баласына беруді айтады. Торн Скетчердтің Мэридің Америкадағы балаларын ойлап жатқанын білгеннен кейін, Мэридің тегін Скетчердке ашуға мәжбүр болады, бірақ Скетчерд өсиетін өзгертпейді. Роджер Скетчерд ақырында ішімдікке тойып қайтыс болады. Ұлы да әкесі сияқты маскүнем болып шығады және оның нашар денсаулығы оны 25 жасқа толмай тұрып сол жағдайға жеткізеді. Адвокаттармен кеңескеннен кейін доктор Торн өзінің немере қызы Мэри мұрагер екенін растайды, қазір ол тіпті Мисс Данстеблден де бай. Осы жаңалықтардан бейхабар, әлі де нық қадамды Фрэнк әкесін Мэриге үйленуге келісім беруге көндіреді. Барлығы ашылғаннан кейін, оның туыстары оны шын жүректен құттықтайды.

Тікендер

Доктор Томас Торн, Мэри Торнның қарындасы, дәрігер және дәріханашы болып жұмыс істейді. Ол Грэшем мырзаның да, сэр Роджердің де жақын досы. Мэри Торн, доктор Торн мен сэр Роджердің тума қызы.

Бейімделулер

ITV телеарнасының бейімдеуі бойынша түсірілген "Доктор Торн" сериалында Стефани Мартини Мэри Торн, ал Гарри Ричардсон Фрэнк Грешем рөлінде сомдады. Сериал 2016 жылдың 6 наурызында көрсетілді. Сценарий авторы – "Gosford Park" және "Downton Abbey" фильмдерін жасаған Джулиан Феллоуз.