Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мезоамерикалық мифологиядағы жылан құдайы
Serpent deity in Mesoamerican mythology
Кукулькан (сондай-ақ Кукулькан /k//uː//k//ʊ//l/'/k//ɑː//n/; "Қанатты жылан", "Тамаша жылан") – майя мифологиясының жылан құдайы. Ол Киче халқының Қ’укумац құдайымен және ацтек мифологиясындағы Кетцалькоатльмен тығыз байланысты. Кукульканға арналған маңызды ғибадатханалар Юкатан түбегіндегі Чичен-Ица, Уксмал және Маяпан сияқты археологиялық ескерткіштерде табылады.
K’uk’ulkan, also spelled Kukulkan (/k//uː//k//ʊ//l/'/k//ɑː//n/; "Plumed Serpent", "Amazing Serpent"), is the serpent deity of Maya mythology. It is closely related to the deity Qʼuqʼumatz of the Kʼicheʼ people and to Quetzalcoatl of Aztec mythology. Prominent temples to Kukulkan are found at archaeological sites in the Yucatán Peninsula, such as Chichen Itza, Uxmal and Mayapan.
Этимология
Юкатек майя тілінде бұл атау Кʼукʼулькан деп жазылады, ал тцотзиль тілінде Кʼукʼуль чон деп жазылады. Атаудың юкатек түрі "қауырсын" деген мағына беретін кук сөзінен және ul сөздік жалғауынан құралған, нәтижесінде кукуль "қауырсынды" сөзі пайда болған, оған "жылан" деген мағынаны білдіретін кан (тцотзиль чон) қосылып, сөзбе-сөз "қауырсынды жылан" деген мағынаны береді. Чол Чорти' Целтал тілдер отбасында Кукулькан – Кукульчон болып келеді. Чорти тілінде Кукульчон – кук к'ур чон. Кукульканның бастауы классикалық дәуірдегі майяларға дейін жетеді, сол кезде ол Waxaklahun Ubah Kan, яғни "Соғыс жыланы" деп аталды. Ол сондай-ақ классикалық майя өнеріндегі Көру жыланының постклассикалық нұсқасы ретінде де танылған.
In the Yucatec Maya language, the name is spelt Kʼukʼulkan and in Tzotzil it is Kʼukʼul chon The Yucatec form of the name is formed from the word kuk "feather" with the adjectival suffix ul, giving kukul "feathered", combined with kan "snake" (Tzotzil chon), giving a literal meaning of "feathered snake". In the Chol Ch'orti' Tzeltal family of languages, Kukulcan is Kukulchon. In Ch'orti', Kukulchon is kuk k'ur chon. Kukulkan has its origins among the Maya of the Classic Period, when it was known as Waxaklahun Ubah Kan , the War Serpent. It has been identified also as the Postclassic version of the Vision Serpent of Classic Maya art.
Тарих
Кукулькан / Куэцалькоатль табыны ескі классикалық кезеңдегі тілдік және этникалық бөліністерден асып түскен алғашқы мезоамерикандық дін болды. Бұл табыныс түрлі әлеуметтік және этникалық топтардың өкілдері арасында байланыс пен бейбіт сауда-саттыққа жағдай жасады. Юкатан аймағында Кукулькан құдайына қатысты айғақтар, құдайдың атын алған тарихи тұлғаға қатысты мәліметтермен шатастырылады. Осы себепті, екеуінің арасындағы шекара нашарлаған. Бұл тұлға Чичен-Ица қаласында билеуші немесе дін қызметкері болған болуы мүмкін, ол алғаш рет 10 ғасырда пайда болды. Мая жазушылары 16 ғасырда Кукульканды тарихи тұлға ретінде көрсеткенімен, Чичен-Ицадағы 9 ғасырға жататын мәтіндер оны адам деп көрсетпеген, ал көркем суреттерде ол ақсүйектердің бейнесіне оралған Көру Жыланы түрінде бейнеленген. Чичен-Ицада Кукулькан құрбандық шалу салтанаттарында да басшылық еткен.
The cult of Kukulkan/Quetzalcoatl was the first Mesoamerican religion to transcend the old Classic Period linguistic and ethnic divisions. This cult facilitated communication and peaceful trade among peoples of many different social and ethnic backgrounds. In Yucatán, references to the deity Kukulkan are confused by references to a historical individual who bore the name of the god. Because of this, the distinction between the two has become blurred. This individual appears to have been a ruler or priest at Chichen Itza who first appeared around the 10th century. Although Kukulkan was mentioned as a historical person by Maya writers of the 16th century, the earlier 9th century texts at Chichen Itza never identified him as human and artistic representations depicted him as a Vision Serpent entwined around the figures of nobles. At Chichen Itza, Kukulkan is also depicted presiding over sacrifice scenes.
Кукулькан мен Ица
Кукулкан – Ица мемлекетімен тығыз байланысты болған, Солтүстік Юкатан түбегіндегі құдай, онда дін Аймақтық діннің негізін құрады. [[Сурет: Микко Вьехо футбол алаңының маркері. Гватемаладағы Микско-Вьехонің кейінгі классикалық кезеңдегі жерінен алынған футбол алаңының маркері. Бұл мүсін Кукулканды аузы айқара ашық бейнелейді, оның аузынан адам жауынгерінің басы шығып тұрады. Испан отарлау кезінде Кукулканның бас діни қызметкері Шиу тобының отбасы басшысы болды және қаладағы ең беделді екі адамның бірі еді. Кукулкан діні Гватемаланың таулы аймақтарына және Солтүстік Белизге дейін тарады, онда адам жауынгерлерінің бастары шығып тұратын, аузы ашық постклассикалық қауырсынды жылан мүсіндері табылды. Бір әңгімеде Кукулкан – жылан болып туған бала. Ол өскен сайын ол қауырсынды жылан екені және оның әпкесі оны үңгірде баққандығы анық болды. Ол соншалықты өсті, әпкесі оны тамақтандыра алмай, үңгірден теңізге ұшып кетті, бұл жер сілкінісін тудырды. Әпкесіне өзі тірі екенін хабарлау үшін Кукулкан жыл сайын шілде айында жер сілкінісін тудырады. Чиапас штатындағы лакандон майялары арасында Кукулкан – күн құдайының жануары болып табылатын зұлым, құрылыс жылан. Өмір мен өлім арасындағы ұзақ саяхатында өзін сынамайынша ол әлемнің көп бөлігін жояды. Саяхат барысында ол тамақ бөлісетін және оны адамдар әлеміне қайтаратын жігітпен кездеседі. Ол онымен бірге қайтып келіп, өз елін құрады.
Kukulkan was a deity closely associated with the Itza state in the northern Yucatán Peninsula, where the religion formed the core of the Territorial religion. [[Image:Mixco Viejo ballcourt marker. jpg|thumb|left|Ballcourt marker from the Postclassic site of Mixco Viejo in Guatemala. This sculpture depicts Kukulkan, jaws agape, with the head of a human warrior emerging from his maw. At the time of the Spanish colonization, the high priest of Kukulkan was the family patriarch of the Xiu faction and was one of the two most powerful men in the city. The religion of Kukulkan spread as far as the Guatemalan Highlands and northern Belize, where Postclassic feathered serpent sculptures are found with open mouths from which protrude the heads of human warriors. In one tale, Kukulkan is a boy who was born as a snake. As he grew older it became obvious that he was the plumed serpent and his sister cared for him in a cave. He grew to such a size that his sister was unable to continue feeding him, so he flew out of his cave and into the sea, causing an earthquake. To let his sister know that he is still alive, Kukulkan causes earth tremors every year in July. Among the Lacandon Maya of Chiapas, Kukulkan is an evil, monstrous snake that is the pet of the sun god. She destroys much of the world until she tries to herself during the long trip—the trip between the life and death. During the trip, she meets a boy who shares food with her and follows her back to the human world. She returns with him and constructs her own country.