Кіріспе
Англо-австралиялық жазушы және феминист Мэри Шавелита Данн Брайт (туған Мэри Элизабет Энни Данн; 14 желтоқсан 1859 – 12 тамыз 1945), кеңінен өзінің Джордж Эгертон (George Egerton) атты қалам қадымен танымал болды. Ол әңгімелер, романдар, пьесалар мен аудармалар жазды, психологиялық тереңдігімен, жаңашыл повестьтік тәсілдерімен және әйелдердің, соның ішінде сексуалдық еркіндікке қажеттілігі туралы ашық пікір білдіруімен ерекшеленді. Эгертон XIX ғасырдың соңындағы «Жаңа әйел» қозғалысының ең маңызды жазушыларының бірі және ағылшын тіліндегі әдебиеттегі ерте модернизмнің негізгі өкілі саналады. Ол Мельбурнда, Виктория колониясында дүниеге келді, балалық шағын Ирландияда өткізді, онда ол біраз уақыт тұрып, өзін «тегеурінді ирландтық» деп санады.
Mary Chavelita Dunne Bright (born Mary Elizabeth Annie Dunne; 14 December 1859 – 12 August 1945), better known by her pen name George Egerton (pronounced Edg'er ton), was a writer of short stories, novels, plays and translations, noted for her psychological probing, innovative narrative techniques, and outspokenness about women's need for freedom, including sexual freedom. Egerton is widely considered to be one of the most important writers in the late nineteenth century New Woman movement, and a key exponent of early modernism in English language literature. Born in Melbourne, Colony of Victoria, she spent her childhood in Ireland, where she settled for a time, and considered herself to be "intensely Irish".
Өмір
Джордж Эгертон 1859 жылы Австралияның Мельбурн қаласында Мэри Элизабет Энни Данн есімді бала ретінде дүниеге келді. Оның анасы – Уэльс протестанты, Елизавета (туған кезде Джордж, сондай-ақ "Изабелла" деп те белгілі), ал әкесі – ирландтық католик, капитан Джон Джозеф Данн. Католик дінінде тәрбиеленген ол, жасөспірім шағында Германияда екі жыл оқыды. Ол жерде ол өнер мен тіл білімі саласындағы қабілетін көрсетті, бірақ анасының он төрт жасында қайтыс болуынан кейін суретші болу арманына жете алмады, сол кезде ол кіші іні-қарындастарына күтім жасады. Кейін ол медбике білімін алды. Ересек болғаннан кейін Эгертон әкесіне, бауырлары мен қарындастарына көмектесу үшін ақша табу мақсатымен Нью-Йоркте екі жыл тырысты. Бұл әрекеті сәтсіз аяқталды (дегенмен, АҚШ-тағы тәжірибелері 1898 жылғы "Құдайдың дөңгелегі" романына шабыт көзі болды), ол Англияға оралып қайтты. 1888 жылы, Ұлыбритания мен Ирландияның жетекші газеттерінде кеңінен жарияланған оқиғада, Эгертон сол кезде үйленген Генри Питер Хиггинсон Уайт Мелвиллмен (туған Генри Питер Хиггинсон) қашып кетті. Жауап ретінде Уайт Мелвиллдің әйелі күйеуін екі әйелге үйленгені үшін айыптады, оның оған үйленген кезде бұрыннан үйленгенін мәлімдеді. Бірақ бұл айыптама кейіннен жалған екені дәлелденді. Эгертонның әкесі оларды қуған кезде, газеттерде хабарланғандай, Уайт Мелвиллге ханшайымдық каретада оқ атқан. Уайт Мелвилл сол жылы ажырасып, 1888 жылдың жазында Детройтте Эгертонға үйленді. Неке бір жылдан кейін оның қайтыс болуымен аяқталды. Уайт Мелвиллмен бірге Эгертон Норвегияға көшіп, екі жыл өмір сүрді. Норвегияда өткізген осы уақыт оның зиялық және рухани дамуына үлкен әсер етті. Норвегияда ол Хенрик Ибсен, Август Стриндберг, Ола Ханссон, Фридрих Ницше және Кнут Хамсунның шығармаларын зерттеді. Хамсунмен болған қысқа ғана романтикалық қарым-қатынасы 1893 жылғы "Көктем келді" атты әңгімесіне шабыт берді. Хамсун әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алды, ал Эгертон Хамсунның шығармаларын ағылшын тіліндегі оқырмандарға таныстырған алғашқы адам болды, оның 1899 жылы жарық көрген "Аштық" (Sult) атты тұңғыш романының аудармасы арқылы. 1891 жылы шағын саяхатшы және жазушы Эгертон Тертиус Клермонтқа үйленуі, оның көркем әдебиет жазуға жасаған алғашқы қадамдарына түрткі болды – бұл оның ақшасыз жағдайы мен ауылдық Ирландияға оралғаннан кейін сезінген жалықуынан туындады. Ол анасы мен Клермонтқа құрмет көрсету үшін "Джордж Эгертон" псевдонімін таңдады. Оған псевдонімін қалай айту керектігін сұрағанда, ол "The Literary Digest" газетіне "Бұл есімді осылай айтады, менің білуімше, Англиядағы барлық аты бар адамдар осылай айтады" деп жауап берді.
Әдеби мансап
Эгертонның "Кейнноттар" атты қысқа әңгімелер кітабы 1893 жылы Джон Лейн мен Элкин Мэтьюс баспасынан, Бодли Хедтің қолдауымен жарық көрді және суреттерімен Обри Бердсли безендірілді. Бодли Хед баспасынан шыққан және Бердсли сурет салған басқа да кітаптар сияқты, ол әдеби фин-де-сиекл және "Декадент" қозғалыстарымен байланысты. "Кейнноттар" Атлантиканың екі жағында да үлкен жетістікке (және даңққа) ие болды, нәтижесінде Эгертон танымал болды, сол заманғы жетекші журналдарда оны сұхбатқа шақырды және "Панч" журналында оны қатты сынады. "Кейнноттар" және оның кейінгі туындылары көбінесе бірдей тақырыптық мәселелерді қамтыды: әйел тазалығын еркектердің құрастырған конструкциясы ретінде қарастыру, бұл әйелдерге жыныстық еркіндік пен қанағат алу құқығын жоққа шығарады. Кейбір сыншылар оның шығармаларында авторитарлыққа қарсы күшті сезімді байқайды. Оның феминизмін ерекшеленген феминизм немесе жекелеген феминизм ретінде қарастыруға болады. Эгертонның қысқа әңгімелері көбінесе ұйымдасқан дінге сынды көзбен қарап, атеизм тақырыбын жиі қозғайды. Ол неке институтын қатаң сынады, ал көптеген кейіпкерлері викториялық және христиандық моральға ашық қарсы шығып, еркін одақтарды, бір жынысты ата-аналардың серіктестіктерін және жалғыз ата-ана болуды қолдайды.
Беделі
Эгертонның стильдік жаңалықтары және оның көбінесе радикалды және феминистік тақырыптары оның көркем туындыларының Америка мен Ұлыбританияда академиялық қызығушылық тудыра беруін қамтамасыз етті. Томас Харди Эгертонның еңбегінің өзіне тигізген әсерін мойындады, әсіресе оның "Жаңа әйел" кейіпкері Сью Брайдхедтің жасалуында, "Жұмырған Жұлдыз" (Jude the Obscure) романында, ал Тина О'Тул жалпы "Жаңа әйел" жазушыларын, соның ішінде Эгертонды, кейінірек Кейт О'Брайен (романшы) сияқты жазушылардың сексуалдық шекараны бұзушы туындыларына дейінгі "жоғалған буын" деп сипаттады. Холбрук Джексон Эгертонды ағылшын әдебиетінде Фридрих Ницше туралы алғашқы айтумен есімдерін қатар қосты (оның "Киноталар" (Keynotes) еңбегінде 1893 жылы Ницше туралы айтқан, ал Ницшенің алғашқы туындысы ағылшын тіліне үш жыл кейін аударылған). Оның форма мен мазмұндағы тәжірибелері Вирджиния Вульф, Джеймс Джойс, Жан Рис және Д.Х. Лоуренс сияқты жазушылардың модернизмін көре білгендігі айтылады. Оның 1898 жылғы "Құдайдың доңғалағы" романы, әсіресе, Джеймс Джойстың "Суретшінің жас шағы" (A Portrait of the Artist as a Young Man) романы үшін алғашқы үлгі ретінде және "Улисс" романының кейбір бөлімдеріне ықпал ету мүмкіндігі ретінде қарастырылған.