Қосымша дауыштық белгілер мен кестелік дыбыстар

Кіріспе

Дауыс дыбысының түрі

Фонетикада, екіншілік артикуляция дауыс дыбысының артикуляциясы екі немесе үш қарапайым дауыс дыбысының біріктірілген артикуляциясына тең болғанда пайда болады, олардың кем дегенде біреуі жуықтау (аппроксимант) болып табылады. Мұндай бірге артикуляцияланған дауыс дыбыстарының екіншілік артикуляциясы – жуықтау сияқты артикуляция болып табылады. Ол негізгі артикуляцияны жасырудың орнына "бояйды". Маледо (2011) екіншілік артикуляцияны негізгі артикуляцияға кішірек шектеулердің қойылуы деп анықтайды.

Жазба көшірмесі

IPA-да транскрипцияның ең көп қолданылатын әдісі – екінші артикуляцияға сәйкес келетін әріпті негізгі артикуляция әрпінен кейін жоғары индексте жазу. Мысалы, [w] әрпі [k] әрпінен кейін жазылады. Бұл шатастыруға алып келуі мүмкін, себебі бұл [k] дыбысының [w] дыбысына айналуын көрсетеді, [k] дыбысының жақтан және мұрыннан шығуына ұқсас ([k] дыбысының жақпен және мұрынмен бірге айтылуы), бірақ шындығында [k] дыбысының екі артикуляциясы көбінесе бірдей уақытта немесе шамамен бірдей уақытта айтылады. Екінші артикуляция көбінесе айналасындағы дауыстыларға күшті әсер етеді және негізгі дауыссыздан бұрын немесе кейін естілетін болуы мүмкін. Мысалы, [kʷ] әдетте [k] сияқты естілмейді, бірақ [kʷa] немесе тіпті [kʷə] сияқты дыбысталуы мүмкін. Осы себепті, IPA лабиализация және палатализация белгілері бір кезде негізгі әріптің астына орналастырылды (мысалы, [kʷ] үшін және [kʲ] үшін), және көптеген фонетиктер әлі де осындай нақты қолдануды ұсынады, ал IPA ресми саясатына қарамастан, оларды жылжу белгілері ретінде қолданады. Ресми IPA-да тек веляризация/фарингеализация үшін балама белгі қалды, ол негізгі әріптің үстіне жазылады (мысалы, қараңғы [l] үшін), бірақ ол шектеулі ғана дауыссыздар үшін қолдауға ие және басқалары үшін оқылмайтын болуы мүмкін, сондықтан оны қолдану ұсынылмайды. Кейбір фонетиктер жылжу белгілері үшін жоғары индекстегі әріптерді, ал бірдей уақытта айтылатын артикуляциялар үшін төмен индексстегі әріптерді қолданады (мысалы, [kʷ] vs [kʲ]). IPA-да кез келген IPA әрпін жоғары индекске айналдырып, оның ерекшеліктерін негізгі дауысқа беру дәстүрі бар. Мысалы, [kw] – [w] сапаларына ие [k] дыбысының артикуляциясы болар еді. Алайда, бұл ерекшеліктер міндетті түрде екінші артикуляция ретінде берілмейді. Жоғары индекстер сонымен қатар дауыстың басталуын немесе аяқталуын, дауыстының жылжуын немесе жылжудың аяқталуын, сондай-ақ уақытша немесе әлсіз сегменттерді көрсету үшін қолданылады. Басқа нәрселермен қатар, бұл құбылыстарға мұрындық преназализация, престоппинг, аффрикатталу, преаффрикатталу, тілді дірілдету, үскірік, мұрындық және бүйірлік шығарылым, ротизация және дифтонгтар кіреді. Сондықтан, [kw] velar емес дауыссыздардың веляризациясын көрсеткенімен, ол velar тоқтатудың үскірікпен шығарылуын көрсету үшін де қолданылады. Аралас дауыссыз-дауыстылар ауысуды білдіруі мүмкін: [kʷa] – [k] дауыссызынан [a] дауысына өтуді көрсететін [k] дыбысының аллофоны болуы мүмкін, ал [kʲa] – [i] дауысына дейінгі [k] дыбысының аллофоны болуы мүмкін, немесе [a] дауысының форманттары [k] дыбысында күтілуі мүмкін. Халықаралық фонетикалық алфавитқа қосымшалардың 2015 жылғы басылымы 1989 жылдан бері алғаш рет, әсіресе, жарылыс дауыстарды шығару үшін жоғары индекске жазылатын әріптерді ресми түрде қолдануды ұсынады.

The most common method of transcription in the IPA is to turn the letter corresponding to the secondary articulation into a superscript written after the letter for the primary articulation. For example, the w in is written after the k. This can be misleading, as it iconically suggests that the is released into a sound, analogous to ([k] with a lateral and nasal release), when actually the two articulations of are generally pronounced more or less simultaneously. Secondary articulation often has a strong effect on surrounding vowels, and may have an audible realization that precedes the primary consonant, or both precedes and follows it. For example, will not generally sound simply like , but may be closer to or even For this reason, the IPA symbols for labialization and palatalization were for a time placed under the primary letter (e. g. for and for ), and a number of phoneticians still prefer such unambiguous usage, with and used specifically for off glides, despite the official policy of the IPA. In the official IPA there remains only an alternative symbol for velarization/pharyngealizaton that is superposed over the primary (e. g. for dark L), but that has font support for a limited number of consonants and is inadvisable for others, where it can be illegible. A few phoneticians use superscript letters for offglides and subscript letters for simultaneous articulation (e. g. vs ). There is a longstanding tradition in the IPA that one may turn any IPA letter into a superscript, and in so doing impart its features to the base consonant. For instance, would be an articulation of that has qualities of However, the features are not necessarily imparted as secondary articulation. Superscripts are also used iconically to indicate the onset or release of a consonant, the on glide or off glide of a vowel, and fleeting or weak segments. Among other things, these phenomena include pre nasalization , pre stopping , affrication , pre affrication , trilled, fricative, nasal, and lateral release , rhoticization , and diphthongs So, while indicates velarization of non velar consonants, it is also used for fricative release of the velar stop Mixed consonant vowels may indicate a transition: may be the allophone of with the transition from that identifies the consonant, while may be the allophone of before , or the formants of anticipated in the
The 2015 edition of the Extensions to the International Phonetic Alphabet formally advocates superscript letters for the first time since 1989, specifically for the release of plosives.