Кіріспе
Корнуол тіліндегі жазба туындылар Корнуол әдебиеті – корнуол тіліндегі жазба туындылар. Ең ерте сақталған мәтіндер өлең түрінде және 14 ғасырға жатады. 18 және 19 ғасырлардан келген туындылар дерлік жоқ, бірақ корнуол тілінің қайта жаңғырылған түрлері 20 ғасырдың басында жазыла бастады.
Cornish literature refers to written works in the Cornish language. The earliest surviving texts are in verse and date from the 14th century. There are virtually none from the 18th and 19th centuries but writing in revived forms of Cornish began in the early 20th century.
Ортағасырлық өлеңдер мен драма
Амброзий Мерлиннің Жеті патша туралы болжауы – 12 ғасырда, шамамен 1144 жылы Джон Корнуолл жазған поэма. Латын тілінде жазылған, ал кейбір шеп жазбалары корн тілінде. Джон бұл жұмыстың корн тілінде бұрын жазылған бір құжаттан жасалған аударма екенін айтты. Поэманың қолжазбасы, қазір Ватикан кітапханасында сақталатын кодекс, бірегей. 1876 жылға дейін ғалымдар бұл туындыға көп көңіл бөлген жоқ, сонда Уитли Стокс Джонның шеп түсіндірмелеріндегі корн және уэльс сөздіктерін қысқаша талдады. Бұл жазбалар корн тіліндегі ең ерте белгілі жазбалардың бірі болып табылады. 2001 жылы Джулиан Холмс бұл маңызды еңбекті корн тіліне қайта аударды. Pascon agan Arluth («Біздің Иеміздің құмарлықтары»), шамамен 1375 жылы жазылған 259 сегіз жолдық өлеңдер жинағы, корн әдебиетінің ең ерте сақталған туындыларының бірі. Орта Корн кезеңінен сақталған ең маңызды әдебиет – Корн Ординалиясы, 9000 жолдық діни өлең-драма, ол шамамен 1400 жылға қарай қазіргі түріне жеткен болуы мүмкін. Ординалия үш құпия пьесадан тұрады: Origo Mundi, Passio Christi және Resurrexio Domini, олар тізбектеп күндері қойылған. Мұндай пьесалар Plain an Gwarry (Ойын алаңы) деп аталатын жерде қойылды. 1981 жылы бретондық Preder кітапханасы оны Passyon agan arluth деген атпен заманауи жазу түрінде өңдеді. Корн әдебиетінің ең ұзақ сақталған туындысы – Beunans Meriasek («Мериасек өмірі»), 1504 жылы жазылған, бірақ бәлкім, бұрынғы қолжазбадан көшірілген екі күндік өлең-драма. Корн әдебиетінің басқа да маңызды туындылары: «Әлемнің жаратылуы» (Нұхтың тоқсанымен бірге), ол Origo Mundi-ге ұқсас, бірақ кейінгі қолжазбада (1611 ж.); «Хартия фрагменті», неке туралы қысқа өлең, тілдегі ең ерте байланысты мәтін деп саналады; және Beunans Ke, 2000 жылы ғана табылған тағы бір қасиетті пьеса, Артур материалдарын қамтығаны үшін ерекшеленеді.
Трегиарның уағыздары
Корнуолл тіліндегі прозаның ең ерте сақталған үлгілері – Tregear Homilies, 1560 жыл шамасында Джон Треджер аударған, ағылшын тілінде жазылған 12 католик уағызынан тұратын серия. Оған басқа біреу "The Sacrament of the Alter" деген он үшінші уағызды қостырған (сондай-ақ Боннердің өзінің уағызы да аударылған). Бұл уағыздар Джон Треджердің корнуолл тіліне аудармасынан кейін, дәстүрлі корнуолл прозасының ең ірі бір туындысы болып табылады. Корнуолл тіліндегі аудармадағы он үшінші уағыз белгісіз көзден алынған. Олар жиі ағылшын тілінен алынған сөздерді немесе аударма сөздерді пайдаланған. Бұл "Уағыздар" 1949 жылдың сәуір айында Джон Маккешни Британ мұражайының қорындағы Пулстон отбасының құжаттарынан тапқан.
XVIII ғасырдан 1950 жылға дейін
XVIII ғасырда тіл жойылып бара жатқанда корн тілінде жазылған фрагменттер пайда бола берді. Алайда, 19 ғасырдың соңында ана тілі емес тілдерде сөйлейтін бірнеше авторлардың шығармалары жарық көрді; осы күш-жігерлер 20 және 21 ғасырлардағы маңызды тілді жаңартуға жол ашты. Алғашқы туындылардың ең маңыздысы – Босведнактан шыққан Джон Дейвидің "Кранкен рифмасы" деп аталатын өлеңі. Джон Хобсон Мэтьюс 1892 жылы жариялаған бұл өлең, корн әдебиетінің соңғы үлгісі болуы мүмкін. 1865 жылы неміс тіліне құмар Георг Сауэрвейн осы тілде екі өлең жазды. Кейін Хобсон Мэтьюс "Can Wlascar Agan Mamvro" ("Отанымыздың патриоттық әні") сияқты бірнеше патриоттық өлеңдер жазды, ал Генри Дженнердің шәкірті Роберт Мортон Нэнс, мысалы, "Nyns yu Marow Myghtern Arthur" ("Патша Артур өлмеді") атты өлеңдер жинағын жасады, ол король Артурдың аңызға толы өлместігі туралы халыққа таныс тақырыпқа арналған. Бұл екі автордың туындылары жаңартушылық стильмен ерекшеленеді. Басқалары "Kernewek Kemmyn" журналында жарияланды, мысалы Полин Прайстің "Kas ha Dial" (Жеке ашу және кек) және Джованн Ричардстың "Broder Wella" (Бауыр Билл) атты әңгімелер жинағы. 2008 жылы стандартты жазу формасының пайда болуымен 2010 жылы Сент-Экзюперидің "Кішкентай ханзадасы" ("An Pennsevik Byhan") аударылды, сондай-ақ 2015 жылы Род Лионның "Dhe Emlow an Galaksi" ("Галактика шегіне"), 2016 жылы "Tenkys" (Тағдыр) және 2017 жылы "Dicky Holla" романдары жарық көрді. Аудармалар мен ересектер мен балаларға арналған түпнұсқа әңгімелердің тізімін корн тілінің бетінде табуға болады.