Кіріспе
Эквадорлық жазушы Хорхе Энрике Адум (29 маусым 1926 жылы Амбатода дүниеге келген, 3 шілде 2009 жылы Китода қайтыс болған) – эквадорлық жазушы, ақын, саясаткер және дипломат. Ол Латын Америкасы поэзиясының көрнекті өкілдерінің бірі. Оның туындылары Латын Америкасы әдебиетіндегі ең жоғары награда саналатын Кубадағы «Каса-де-лас-Америкас» сыйлығының бірінші жеңімпазы атанды. Нобель сыйлығының лауреаты Пабло Неруда оны Латын Америкасындағы өзінің буынының ең талантты ақыны деп бағаласа да, Адумның шығармашылығы ағылшын тілді елдерде белгілі емес.
Jorge Enrique Adoum (June 29, 1926 in Ambato – July 3,
2009 in Quito) was an Ecuadorian writer, poet, politician, and diplomat. He was one of the major exponents of Latin American poetry. His work received such prestigious awards as the first Casa de las Américas Prize in Cuba, the most important honor in Latin American letters. Though hailed by Nobel Prize winner Pablo Neruda as the best poet of his generation in Latin America, Adoum’s work is unknown in the English speaking world.
Өмірбаян
Хорхе Энрике Адум 1926 жылы Эквадордың Амбато қаласында ливандық тегінен туған. Ол 30-ға жуық кітап пен 3 роман жазды. Адумның әкесі Хорхе Элиас Франсиско Адум (1897-1958), анасы Хуана Ауад Барсиона (1953 жылы қайтыс болған). Оның әкесі Франсиско Адум ливандық болған және Эквадорға көшіп келген, онда араб тілінен испан тіліне аударма жасаған, сурет салған, мүсін жасаған, музыка шығарған, табиғи ем жасаған және «Маго Джефа» деген псевдониммен 40 томнан астам оккульттік ғылымдар мен масондық туралы кітаптар жариялаған. Ол сонымен қатар гипноз, магнетизм және ұсыну арқылы жеке практика жүргізіп, өз уақытында керемет саналған көптеген емдеулер жасаған. 1945 жылдан бастап Чили, Аргентина және Бразилияға сапар шекті. 1958 жылы Рио-де-Жанейрода 61 жасында қайтыс болды. 1948 жылы Адум Магдалена Джарамилло Кабезасқа үйленді, олардың 2 қызы болды. Кейін ол Магдаленадан ажырасты. Адум «Entre Marx y una Mujer Desnuda» («Маркс пен жалаңаш әйел арасында») романымен ең танымал. Бұл жүлде шетелдік авторға алғаш рет берілді. Романдағы Жозе Гальвес кейіпкері 1930 жылдардағы эквадорлық жазушы Хоакин Галлегос Лараның бейнесімен байланысты. Адум Чилиде шамамен екі жыл Пабло Неруданың жеке хатшысы болды. 1963 жылы ол ЮНЕСКО-ның Шығыс және Батыс мәдениетін өзара бағалау жөніндегі ірі жобасының грантымен Мысырға, Үндістанға, Жапонияға және Израильге сапар жасады. 1964-1966 жылдардағы әскери диктатура салдарынан Эквадорға қайта орала алмады, ол Қытай Халық Республикасында жұмыс істеді. 1964 жылдан 1986 жылға дейін Пекинде (Қытай), содан кейін Женевада және Парижде жұмыс істеді. 1987 жылы туған жеріне оралды. Адум 1977 жылы Швейцарияның Гимль қаласынан Николь Руанға үйленді. Олар алғаш рет 1970 жылы Женевада кездесті, ол кезде Николь оның «El sol bajo las patas de los caballos» («Аттың аяғының астындағы күн») пьесасының француз тіліндегі нұсқасында актриса болды. «Ол бізге вишня ұсынды және жағымды сәттер сыйлады», - деп Жюлио Кортасар «Космороуттың автоноттары» кітабының алғашқы беттерінде Николь Руанды еске алды. Николь Адумның шығармаларын француз тіліне аударды. Ол 2011 жылдың 13 шілдесінде қайтыс болды. Адум сондай-ақ келесі авторлардың шығармаларын испан тіліне аударды: Т.С. Элиот, Лэнгстон Хьюз, Жак Превер, Яннис Ритсос, Винициус де Мораес, Назым Хикмет, Фернандо Пессоа, Джозеф Бродский және Сеймус Хини. Адумның «Аттың аяғының астындағы күн» пьесасы 6 тілге аударылды (оның ішінде 1974 жылы Артур МакМюррей мен Роберт Маркес аударған ағылшын тіліне). Өлеңдерінің таңдамасы Кэтрин М. Хедин мен Виктор Родригес Нуньес аударған «Disinterred Love» (2012) деген атпен ағылшын тіліне аударылды. Адумның басқа еңбектері әлі ағылшын тіліне аударылмаған. Адум 2009 жылдың 3 шілдесінде Китода 83 жасында жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды. Оның күлі жақын досы Освальдо Гуаясаминнің күлінің жанында, Китоның үстінен көрінетін төбелердегі Гуаясаминнің үйінің жанындағы «Өмір ағашының» астына жерленді.
Саяси қызмет
Жасөспірім кезінде Хорхе Энрике Адум Эквадор Коммунистік партиясына қосылуға тырысты, бірақ оны жасы кішкентай болғандықтан қабылдамады. Ол коммунистік идеологияны қолдаған. Оның ең танымал кітабы "Маркс пен жалаңаш әйелдің арасында" атауындағы "Маркс" есімі "Коммунистік манифест" авторы Карл Марксқа сілтеме жасайды. 2006 жылы Адум Америка Құрама Штаттарынан Пуэрто-Риконың тәуелсіздігін қолдау петициясына қол қойды.
Марапаттар мен мадақтамалар
1960 жылы ол Латын Америкасының ең көне және беделді әдеби сыйлықтарының бірі – Кубаның «Каса де лас Америка» сыйлығын поэзия жанрында алған алғашқы адам болды. 1976 жылы Адумның «Маркс пен жалаңаш әйелдің арасында» романы Мексиканың Ксавье Виллауррутия сыйлығына ие болды. Бұл сыйлықты шетелдікке алғаш рет табыс еткен оқиға. 1989 жылы Адум Эквадордың «Эухенио Эспехо» Ұлттық әдебиет сыйлығымен марапатталды, осы сыйлықты Эквадор президенті оның еңбектері үшін тапсырды. Адум испан тіліндегі әдебиет үшін берілетін ең беделді және ақшалай сыйлық – Мигель де Сервантес сыйлығына үміткер ретінде ұсынылды. 1952 жылы Чили ақыны Пабло Неруда (кейіннен 1971 жылы әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алған) Адум туралы: «Эквадорда [Латын] Америкасының ең ұлы ақыны бар» деп мәлімдеді.