Григорий Козинцев: советский режиссер және педагог

Кіріспе

Кеңес кинорежиссері (1905–1973)

Григорий Михайлович Козинцев (Григорий Михайлович Козинцев; 22 наурыз 1905 [ескі стиль бойынша 9 наурыз 1905] – 11 мамыр 1973) – кеңес театр және кино режиссері, сценарист және педагог. 1964 жылы КСРО халық суретшісі атағын алды. 1965 жылы 4-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының құрамына кірді. Екі жыл өткен соң 5-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының құрамына кірді. 1971 жылы 7-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінде қазылар алқасының төрағасы болды.

Өмірбаян

Григорий Козинцев еврей отбасында дүниеге келді, оның әкесі – дәрігер, терапевт және педиатр Моисей Исакович Козинцов (1859–1930) болса, анасы Анна Григорьевна Лури Киевтен шыққан раввин отбасынан еді. Анасының әпкесі – гинеколог және ғалым-дәрігер Лурье, Роза Григорьевна. Анасының ағасы – дерматолог Александр Г. Лури (1868–1954), Киев аспирантуралық медициналық институтының венериялық тері аурулары кафедрасының профессоры (1919–1954). Әке-шешесі 1896 жылы Киевте үйленді; сол жылы М. И. Козинцовтың «Күкіртті сіріңбір шығару санитариялық жағдайлар бойынша» атты диссертациясы жеке басылым түрінде жарық көрді (Чернигов облысының Новозыбков ауданындағы күкірт сіріңбір зауыттарының санитарлық-статистикалық зерттеулері, Стародуб: А. И. Козинцев типографиясы, 1896). М. И. Козинцов сонымен қатар білім беру және аймақтық зерттеулер журналистикасымен айналысты, сондай-ақ «Алкоголизм және оған қарсы әлеуметтік күрес» (Стародуб: А. И. Козинцев типографиясы, 1896) және «Принц Николай Д. Долгоруков» (биографиялық материалдар, Стародуб: А. И. Козинцев типографиясы, 1903) атты кітаптардың авторы болды. М. И. Козинцовтың алкоголизмді емдеу, клиникалық сифилиттік артропатия және клиникалық медицинаның басқа да мәселелері бойынша бірқатар медициналық еңбектері Ресей және Германияның денсаулық сақтау журналдарында жарияланды. Козинцев өзінің балалық шағын Чернигов губерниясының Новозыбков қаласында өткізді, онда әкесі аудандық санитарлық инспектор және Новозыбков қыздар мектебінің дәрігері болып қызмет етті, ал Козинцев Новозыбков мектебінің бірінші сыныбына түсті. 1913 жылдан бастап Новозыбковтан көшіп келгеннен кейін Киев Печерск гимназиясында оқыды, 1915 жылдан бастап Печерск гимназиясының 5-ші сыныбында оқыды. Әкесі Үлкен Житомир көшесі, 19-дағы «Квизисана» коммерциялық клиникасында және филантроп Бабушкин салған хирургиялық ауруханадағы тегін диспансерде емделушілерді қабылдады. Отбасы 22-ші үйдің 2-пәтерінде Мариинское Благовещение көшесінде (кейін Саксаганского көшесі) тұрды. 1919 жылы ол әпкесі Любовьпен бірге Александра Экстердің жеке сурет салу студиясына түсті. Мектептің басқа студенттерімен бірге ол Киев көшелерінің мерекелік авангардтық безендірілуіне қатысты. Театр оны ең көп тартып, ол испан драматургы Лопе де Веганың «Фуэнте Оведжуна» спектаклінің қабырғалық безендірілуіне қатысу арқылы жұмыс істей бастады. Соловцов театрында жұмыс істеді. Марджанов пен оның достары Сергей Юткевич, Михаль Вашинский және Алексей Каплермен бірге ол қуыршақ театрын, содан кейін «Харлекин» эксперименталды театрын құрды, онда ол өзі жазған пьесаны қойды және ақырында халықтық пьеса негізінде көше қойылымын ұйымдастырды. 1920 жылдың басында Петроградқа барып, Натан Альтманның еркін өнер шеберханасындағы (бұрынғы Императорлық өнер академиясы, қазіргі Санкт-Петербург мемлекеттік академиялық сурет, мүсін және сәулет институты) оқуға түсті. 1921 жылдың желтоқсанында Козинцев «Шаловардағы құтқарылу» бөлімін Экцентрикалық театр манифестіне қосты (басқа авторлары Леонид Трауберг, Г. К. Крыжицкий және Сергей Юткевич), олар ұйымдастырған пікірталас барысында жарияланды. 1922 жылы Козинцев пен Трауберг ФЭКС (ФЕКС) театр шеберханасын ұйымдастырды, сол жылы Николай Гогольдің «Неке» пьесасының эксцентрикалық қайта жаңғыртуын қойды. Екі жыл бойы олар өз материалдары негізінде тағы үш пьесаны қойды, ал 1924 жылы экцентрикалық комедия саласындағы тәжірибелерін киноға көшіріп, театр шеберханасын ФЭКС киномектебіне айналдырды. 1924 жылы Севзапкино киностудиясында (қазіргі Ленфильм) жұмыс істей бастады. «Октябринаның оқиғалары» (1924) – Козинцев пен Траубергтің алғашқы қысқаметражды фильмі олардың өз сценарийлері бойынша театрлық тәжірибелерінің жалғасы болды; бұл саясатты (империалистерге көмектескен НЭП адамын әшкерелеу) тікелей әзіл-қалжыңмен және Юрий Тняновтың айтуынша, «режиссерлер жинаған, киноға ашқан айла-шарғылардың кеңінен жиналуымен» біріктіруге тырысу болды. Екінші эксцентрикалық қысқаметражды фильмде «Мишки Юденичке қарсы» (1925), онда театрдан келген режиссерлерге қосылған салт-дәстүрлі және цирк актерлері (олардың ішінде Сергей Мартинсон) енді ойнаған жоқ, оның орнына актерлер кино мектебінің студенттері болды, соның ішінде Сергей Герасимов, Янина Жежмо, Андрей Костричкин. Козинцев пен Траубергтің алғашқы көркем фильмі – романтикалық мелодрама «Жынның доңғалағы» (1926), сценарийін Адриан Пиотровский жазған. Қалалық өмірді нанымды көрсетумен бірге, қызықты эксцентрикалыққа құштарлық білдірілді. Осы фильмде ФЭКС-тің тұрақты шығармашылық тобы құрылды; режиссерлерден басқа, оператор Андрей Москвин және суретші Евгений Эней кірді, ол Козинцевтің дерлік барлық фильмдерінде онымен бірге жұмыс істеді. ФЭКС-тің келесі фильмі «Шинель» (1926), Николай Гогольдің «Петербург әңгімелері» бойынша түсірілген, советтік үнсіз киноның шедеврлерінің біріне айналды. Белгілі ресейлік жазушы Юрий Тняновтың сценарийі оның режиссерлік көзқарасын, көркемдік таңдауларын және эксцентрикалық, гротескке жақын актерлік шеберлігін дамытуға көмектесті, нәтижесінде «Гоголь стиліндегі» фильм туды. Жанкүйерлі және ұйымдасқан ФЭКС командасы әр фильмде жаңа бағытты іздеді, ал 1927 жылы өз сценарийлері негізінде заманауи комедия «Кіші аға» (1927) шығарды, содан кейін Юрий Тнянов пен Г. Оксманның сценарийі бойынша декабристер көтерілісі материалдары негізінде тарихи мелодрама «Үлкен іс-қимыл клубы» (1927) шықты. Екі фильм де көрермендердің арасында сәттілікке ие болды, әсіресе белгілі ресейлік сыншы Виктор Шкловский «Советтік Одақтың ең әдемі фильмі» деп атаған «Үлкен іс-қимыл клубы». 1927 жылдың тамызынан бастап Козинцев Ленинград өнер академиясында оқытушы болып жұмыс істеді, ол ФЭКС киномектебімен біріктірілді. Оның бірінші дыбыстық картинасы «Жалғыз» (1931) бастап, Козинцев пен Траубергтің жұмысында жаңа кезең басталды. Козинцев қысқа ғана уақыт театрмен айналысып, «Король Лир» (1941), «Отелло» (1943) және «Гамлет» (1954) пьесаларын қойды. 1944 жылдан бастап ВГИК режиссерлік шеберханасын басқарды (1960 жылдан профессор). Оның шәкірттерінің арасында Эльдар Рязанов, Станислав Ростоцкий, Бенямин Дорман, Василий В. Катянин бар. Оның «Дон Кихоты» (1957) классикалық киноадаптацияға айналды. 1962 жылы Козинцев «Біздің замандас Уильям Шекспир» кітабын жариялады, ол оның екі көрнекті Шекспирлік адаптацияларына – «Гамлетке» (1964) (Ленин сыйлығы, 1965; Венеция халықаралық кинофестивалінің арнайы сыйлығы, 1964) және «Король Лирге» (1970) теориялық дайындық болды. 1965–1971 жылдары Козинцев Ленфильмде режиссерлік шеберханасын басқарды. Ол сонымен қатар тарихи-теориялық монография «Терең экран» (1971) және «Ғарыштық трагедия» (1973 жылы қайтыс болғаннан кейін жарияланды) жазды. 1973 жылдың 11 мамырында Ленинградта қайтыс болды және Волков зиратындағы Әдебиетшілер аллеясына жерленді.

Grigori Kozintsev was born in the Jewish family of a doctor, therapist and pediatrician Moisei Isaakovich Kozintsov (1859–1930) and his wife Anna Grigorievna Lurie was from a rabbinical family from Kiev. His mother's sister was the gynecologist and scientist physician Лурье, Роза Григорьевна. The mother's brother was the dermatologist Alexander G. Lurie (1868–1954), a professor and chair of venereal skin diseases at the Kiev Postgraduate Medical Institute (1919–1954). The parents were married in 1896 in Kiev; in the same year, a dissertation was published in a separate edition by MD M. I. Kozintsov titled "Production of sulfuric matches in respect to sanitation" (sanitary statistical research of sulfur match factories Novozybkov district of the province of Chernigov, Starodub: Typography A. I. Kozintsev, 1896). MD M. I. Kozintsov also engaged in education and regional studies journalism, additionally he was author of the book "Alcoholism and the social struggle against it" (at the opening of Guardianship of sobriety, Starodub: Typography A. I. Kozintsev, 1896) and "Prince Nicholas D. Dolgorukov." (materials for the biography, Starodub: Typography A. I. Kozintsev, 1903). A number of medical works by M. I. Kozintsov for alcoholism treatment, clinic syphilitic arthropathy and other issues of clinical medicine were published in Russian and German health journals. Kozintsev spent his early childhood in Novozybkov of Chernigov Governorate, where his father served as the district sanitary inspector, as well as a doctor of the Novozybkov girls' school and where Kozintsev entered the first grade of the Novozybkov school. Since 1913, after moving from Novozybkov, he studied at the Kiev Pechersk Gymnasium, since 1915 – the 5th gymnasium in Pechersk. The father admitted patients at the commercial clinic "Kvisisana" on the Large Zhitomir Street, 19, and at a free dispensary in the surgical hospital, built by philanthropist Babushkin on the Tverskaya Street, 7. The family lived in a house number 22, Apt. 2 on Mariinsko Annunciation Street (later Saksaganskogo Street). In 1919 together with his sister Lyubov, he attended a private school studio of painting of Aleksandra Ekster. Together with other students of the school he took part in a celebratory avant garde design of the Kiev streets. The theater attracted him most of all; he began work with participation in the mural decorations of the famous spectacle of Kote Marjanishvili Fuente Ovejuna by the Spanish playwright Lope de Vega. He worked in the Solovtsov Theater. With Mardzhanov and his friends Sergei Yutkevich, Michał Waszyński and Aleksei Kapler he created a puppet theater, and then the experimental theater "Harlequin", in which he staged a play that he wrote himself, and finally carried out a street performance based on the folk play King Maximilian. In early 1920 he went to Petrograd and entered the class of Nathan Altman in the Free Art Workshops (formerly Imperial Academy of Arts (today the St. Petersburg State Academic Institute of Painting, Sculpture and Architecture named after I. Y. Repin) and at the same time directed at the Studio Theater Comic Opera, led by Kote Marjanishvili. In December 1921, Kozintsev contributed the "Salvation in the Trousers" section to the Manifesto of the Eccentric Theater, (the other contributors were Leonid Trauberg, G. K. Kryzhitsky and Sergei Yutkevich), which was announced during a debate organized by them. In 1922, Kozintsev and Trauberg organized a theater workshop ФЭКС (FEKS), and in the same year staged an eccentric re imagining of the play Marriage by Nikolai Gogol. For two years they staged three more plays based on their own material, and in 1924 moved their experiments in the area of eccentric comedy in film, transforming the theater workshop into the Film School FEKS. In 1924 he began working at the film studio Sevzapkino (now Lenfilm). The Adventures of Oktyabrina (1924) – the first short film of Kozintsev and Trauberg was a continuation of their theatrical experiences based on their own script; it was an attempt to combine politics (to expose the NEPman who helped the imperialists) with outright buffoonery and according to Yury Tynyanov, "a rampant collection of tricks, which the directors amassed, starved for movies." In the second eccentric short film Mishki versus Yudenich (1925) which no longer starred variety and circus actors who joined the directors from the theater (among them was Sergey Martinson), instead the actors were students of the film school, including Sergei Gerasimov, Janina Żejmo, Andrei Kostrichkin. The first feature film of Kozintsev and Trauberg – romantic melodrama The Devil's Wheel (1926), scripted by Adrian Piotrovsky – was already a mature work. Love for dazzling eccentricity was combined with a convincing display of urban life. In this film was established the constant creative collective of FEKS's; not including the directors, it included the cinematographer Andrei Moskvin and artist Evgeny Eney, who worked with Kozintsev during almost all of his films. FEKS's next film, The Overcoat (1926), a film adaptation of "St. Petersburg stories" by Nikolai Gogol, became one of the masterpieces of Soviet silent cinema. A script by the famous Russian writer Yury Tynyanov helped evolve his directorial vision, expressive visual choices and eccentric, on the verge of grotesque acting of actors led to the creation of a film which was stylistically in "the manner of Gogol." The vigorous and organized working team FEKS sought in every movie to search for a new direction, and in 1927 also released a contemporary comedy Little Brother (1927) based on their own script, and immediately followed up with the historical melodrama The Club of the Big Deed (1927), scripted by Yury Tynyanov and G. Oxman, based on the material of the Decembrist uprising. Both films enjoyed success with the audience, especially The Club of the Big Deed which the famous Russian critic Viktor Shklovsky described as "the most elegant film of the Soviet Union". Since August 1927 Kozintsev was a teacher at the Leningrad Institute of Performing Arts, which was merged with the film school FEKS. Starting from their first sound picture Alone (1931) which used experimental montage sound techniques, a new period began in the work of Kozintsev and Trauberg. Kozintsev worked briefly in theater, staging the plays King Lear (1941), Othello (1943) and Hamlet (1954). Since 1944 led the director's workshop VGIK (he was a professor since 1960). Among his graduates are Eldar Ryazanov, Stanislav Rostotsky, Benjamin Dorman, Vasily V. Katanyan. His Don Quixote (1957) became a classic film adaptation. In 1962 Kozintsev published the book Our contemporary William Shakespeare, which became the theoretical preparation for his two outstanding Shakespearean adaptations: Hamlet (1964), (Lenin Prize, 1965; Special Prize of the International Film Festival in Venice, 1964) and King Lear (1970). In 1965–1971 Kozintsev led a directing workshop at the Lenfilm. He also wrote a historical and theoretical monograph "Deep Screen" (1971) and "Space Tragedy" (published posthumously in 1973). He died on 11 May 1973 in Leningrad and was buried at Literatorskie Jetty of Volkovo Cemetery.