Кіріспе

Кеңес режиссері және кинотеоретигі Лев Владимирович Кулешов (Лев Владимирович Кулешов; 13 қаңтар 1899 [ескі стиль бойынша 1 қаңтар 1899] – 29 наурыз 1970) – орыс және кеңес режиссері және кинотеоретигі, әлемдегі алғашқы кино мектебінің – Мәскеу кино мектебінің негізін қалаушылардың бірі. 1969 жылы РСФСР халық әртісі атағына ие болды. Ол совет монтажы деп аталатын кино түсіру стилінің, әсіресе оның психологиялық негіздерінің дамуына белсенді қатысты, көрерменнің эмоцияларын өзгерту үшін монтаж және тілімдерді қолдану, сондай-ақ Кулешов эффектісі деп белгілі принципті қалыптастыруға үлкен үлес қосты. Ол сонымен қатар шығармашылық география теориясын жасады, ол тілімдер маңындағы іс-қимылдарды пайдаланып, әртүрлі орталарды біртұтас повестволық желіге біріктіруді қамтиды.

Өмір және мансап

Лев Кулешов 1899 жылы орыс зиялы отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Владимир Сергеевич Кулешов ақсүйек тегінен шыққан; ол өз әкесінің қарсылығына қарамастан, Мәскеу сурет, мүсін және сәулет мектебінде өнерді оқыды. Кейін ол жетімдер үйінде тәрбиеленген Пелагия Александровна Шубинаға үйленді, бұл отбасында шиеленіске әкелді. Олардың Борис және Лев есімді екі ұлы болды. Лев Кулешов туған кезде отбасы қаржылық қиындыққа тап болып, мүлкін жоғалтып, Тамбовқа көшіп, қарапайым өмір сүрді. 1911 жылы Владимир Кулешов қайтыс болды; үш жылдан кейін Лев және анасы Мәскеуге көшіп келді, онда үлкен ағасы оқып, инженер болып жұмыс істеді. Лев Кулешов әкесінің қадамын басып, Мәскеу суретшілік мектебіне түсті, бірақ оны бітіре алмады. 1916 жылы Александр Ханжонковтың кинокомпаниясында жұмыс істеуге өтініш берді. Евгений Бауэрдің «Париж патшасы», «Бақыт үшін» және басқа да фильмдеріне декорациялар жасады. Уақыт өте келе Кулешов кино теориясына қызығушылығы артып, 1917 жылы «Күн бату» фильмінің режиссері болды. Оның келесі фильмі Совет үкіметінің қолдауымен жарық көрді. 1917 жылдан кейін көптеген ресейлік киногерлер елден кеткенімен, Кулешов жаңа совет киносын жасауға үміттеніп, елде қалды. Ол мемлекеттік тапсырыспен жұмыс істеп, революцияға дейінгі «бұржуазиялық» түсірілімдерді большевиктік идеологияға сәйкес монтаждады. Америкалық «Ұлттың тууы» сияқты фильмдер мен Владимир Гардиннің лекцияларынан шабыттанған Кулешов әйгілі Кулешов эффектісін көрсетті: Иван Мозжухинның бірдей кадрларын әртүрлі суреттермен (тамақ, мәйіт және т.б.) қатар қойып, көрермендердің оның мінез-құлқын әртүрлі түсінуін қамтамасыз етті. 1918–1920 жылдары ол деректі фильмдер тобымен Ресей азамат соғысын жамылды. 1919 жылы Ұлттық кино мектебінде алғашқы совет кино курстарын басқарды. 1922 жылы «Зрелища» журналының алғашқы санында «Кинематографический натурщик» мақаласын жариялады. Оның көрнекті шәкірттерінің арасында Всеволод Пудовкин, Борис Барнет, Михаил Ромм, Сергей Комаров, Порфирий Подобед, Владимир Фогель және оның әйелі Александра Хохлова болды. Оның тағы бір маңызды өнертабысы – шығармашылық география, яғни жасанды ландшафт. Бұл техникалар оның «Фильм режиссурасының негіздері» (1941) кітабында сипатталған, кейін көптеген тілдерге аударылған. Теориялық және оқытушылық жұмысынан басқа, Кулешов бірнеше толық метражды фильмдер түсірді. Оның ең танымал туындылары: «Большевиктер еліндегі мырза Уэсттің тамаша оқиғалары» (1924) әрекет-комедиясы, Джек Лондонның әңгімесінен бейімделген «Заң бойынша» (1926) психологиялық драмасы және О. Генридің өмірі мен шығармаларына негізделген «Ұлы жұбаныш беруші» (1933) тарихи драмасы. 1934 және 1935 жылдары Кулешов Тәжікстанға «Дохунда» фильмін түсіру үшін барды, ол тәжік ақыны Садриддин Айнидің романына негізделген. Алайда, билік бұл жобаны тәжік ұлтшылдығын қоздыруы мүмкін деп күдіктенді және тоқтатты. Фильмнің бірде-бір кадры сақталған жоқ. 1943 жылы соңғы фильмін түсіргеннен кейін Кулешов ВГИК-те көркемдік жетекші және академиялық ректор болып қызмет етті, онда ол келесі 25 жыл жұмыс істеді. Ол 27-ші Венеция халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі және басқа халықаралық кинофестивальдерде арнайы қонақ болды. Кулешов қайтыс болғанға дейін Ленин орденімен марапатталды. 1970 жылы Мәскеуде қайтыс болды. Новодевичье бейіштесіне жерленді. Оның артында әйелі Александра Хохлова (1897–1985) – актриса, кинорежиссер және педагог, Павел Третьяков пен Сергей Боткиннің немересі – және Александраның бірінші некеден туған ұлы Сергей қалды.