Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адо Байеро CFR, LLD, JP (25 шілде 1930 – 6 маусым 2014) – 1963 жылдан 2014 жылға дейін Кано әмірі болды.
Ado Bayero CFR, LLD, JP (25 July 1930 – 6 June 2014) was the Emir of Kano from 1963 to 2014.
Ұрпағы
Адо Байеро 1930 жылғы 25 шілдеде 1819 жылдан бері Кано әмірлігін басқарып келе жатқан фулани сулубава тайпасының патшалық отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Абдуллахи Байеро, анасы Хажия Хасия. Ол әкесінің он бірінші, анасының екінші баласы болды. Жеті жасында оны Майкано Загиге тәрбиеге беруге жіберді.
Ado Bayero was born on 25 July 1930 into the royal family of the Fulani Sullubawa clan that has ruled over the Emirate of Kano since 1819. His father was Abdullahi Bayero and his mother was Hajiya Hasiya. He was the eleventh child of his father and the second of his mother. At the age of seven, he was sent to live with Maikano Zagi.
Ерте өмір және білім
Байеро білімін Кано қаласында ислам дінін оқып бастады, содан кейін Кано орта мектебінде (Румфа колледжі, Кано) білім алды. Ол Кано араб тілі оқу орталығында шамамен үш жыл оқыды, бірақ курсты бітірмеді. Сосын 1949 жылға дейін Британдық Батыс Африка банкінде банктік қызметкер болып жұмыс істеді, одан кейін Кано жергілікті басқармасына қатысты. 1952 жылы Зария діни колледжіне оқуға түсті. Қызметтен кеткеннен кейін көп ұзамай ол Кано жергілікті полициясының бастығы болып тағайындалды.
Bayero started his education in Kano studying Islam, after which he attended Kano Middle School (Rumfa College, Kano). He spent around three years at the Kano School for Arabic Studies but did not complete the course. He then worked as a bank clerk for the Bank of British West Africa until 1949, when he joined the Kano Native Authority. He attended Zaria Clerical College in 1952. Shortly after his resignation, he was appointed chief of the Kano Native Authority Police.
1960 жылдар
Байеро бірінші республика кезінде әмір болды, сол кезде Нигерия қарқынды әлеуметтік және саяси өзгерістерден өтіп, аймақтық, аймақтар аралық және этникалық келіспеушіліктер күшейіп жатқан шақ еді. Оның басқарудың алғашқы жылдарында Кано элитасының арасында екі Каноны қолдайтын саяси қозғалыс қолдау тапты. Кано халық партиясы Мұхаммед Инуа билігінде құрылып, қуғынға ұшыраған әмір Санусиді қолдады, бірақ көп ұзамай жойылды. Кано штатының қозғалысы 1965 жылдың соңында пайда болды және провинцияның экономикалық тәуелсіздігін арттыруды жақтады. 1966 жылы Солтүстік Нигериядан көптеген саяси белсенділердің қаза болуы және одан кейін біртұтас мемлекет құрылуы Солтүстік аймақта біртұтас күштерді біріктірді, бірақ сонымен қатар Каноны қоса алғанда, зорлық-зомбылықтың өршуіне алып келді. Байероның жанкүйерлері оны осы және кейінгі дағдарыстар кезінде Каноға тыныштық пен тұрақтылық әкелгендігі үшін құрметтейді.
Bayero became emir during the first republic, at a time when Nigeria was going through rapid social and political changes and regional, sub regional and ethnic discord was increasing. In his first few years, two pro Kano political movements gained support among some Kano elites. The Kano People's Party emerged during the reign of Muhammadu Inuwa and supported the deposed Emir Sanusi, but it soon evaporated. The Kano State Movement emerged towards the end of 1965 and favored more economic autonomy for the province. The death in 1966 of many political agitators from northern Nigeria, and the subsequent establishment of a unitary state, consolidated a united front in the northern region but also resulted in a spate of violence there, including in Kano. Bayero's admirers credit him with bringing calm and stability during this and later crises in Kano.
1970 жылдар
Әмірдің конституциялық билігі 1966 және 1979 жылдар аралығындағы әскери режимдер тарапынан шектелді. Жергілікті билік полициясы мен түрмелер департаменті таратылды, әмірдің сот кеңесі басқа органмен алмастырылды, ал 1968, 1972 және 1976 жылдарғы жергілікті басқару реформалары әмірдің билігін азайтты.
The constitutional powers of the emir were whittled down by the military regimes between 1966 and 1979. The Native Authority Police and Prisons Department was abolished, the emir's judicial council was superseded by another body, and local government reforms in 1968, 1972, and 1976 reduced the powers of the emir.
1980 жылдар
Екінші республика кезінде ол Абубакар Рими басқаратын Халықтық құтқару партиясы үкіметі тарапынан туған қақтығыстарды көрді. 1984 жылы әмір мен оның досы Окунаде Сиджувадеге саяхаттауға тыйым салынды. Әскерилер кейде қолдау үшін дәстүрлі билеушілерге жүгінетін болса да, өткендегі көптеген әскери режимдер Баейеро сияқты дәстүрлі билеушілердің өкілетін азайтты.
During the second republic, he witnessed hostilities from the People's Redemption Party led government of Abubakar Rimi. In 1984, a travel ban was placed on the emir and his friend Okunade Sijuwade. Although the military are sometimes seen as relying on traditional rulers for support, many military regimes in the past reduced the powers of traditional rulers such as Bayero.
Кейінгі жылдар
Әмір ретінде ол ислам ғылымын қолдады және қазіргі Нигерияда табысқа жету үшін батыс білімін қабылдады. Ол "Боко Харам" террористік тобының кез келген сыншысы болды және олардың батыс біліміне қарсы күресіне қарсы күшті ұстаным білдірді. 2013 жылдың 19 қаңтарында, оған жасалған қастандықтан аман қалды, оның екі ұлы жарақат алды, ал жүргізушісі мен күзшісі, сондай-ақ басқа да адамдар қаза тапты. Басты күдікті әмірдің кортежіне шабуыл жасағанын мойындады, сонымен қатар штаттағы көптеген басқа да үйлесімді шабуылдарға қатысқандығын айтты, нәтижесінде тағы алты адам тұтқындалды.
As emir, he became a patron of Islamic scholarship and embraced Western education as a means to succeed in a modern Nigeria. He was a vocal critic of the terrorist group Boko Haram and strongly opposed their campaign against western education. On 19 January 2013, he survived an assassination attempt blamed on the Islamist group which left two of his sons injured and his driver and bodyguard dead, among others. A prime suspect confessed to have participated in the attack on the Emir's motorcade and so many other co ordinated attacks in the state which led to the arrest of six others.
Өлім және мұрагерлік
2014 жылдың 6 маусымында, тақта отырған 51 жылдан кейін Адо Баеро өзінің Ғидан Румфа сарайында қайтыс болды. Оның үлкен ұлы және мұрагері Сануси Адо Баеро табиғи жалғасы болып есептелді және алғашқы хабарлар оны әмір деп жариялады. 2014 жылдың 8 маусымында оның шөбере інісі Сануси Ламидо Сануси Кано әмірі болып тағайындалды. Оның ұлы Сануси Адо наразылық білдіріп Каноны тастап кетті, ал 2015 жылы Сануси Ламидо Сануси әміріне бағыныштылық білдірмегендіктен, барлық лауазымдарынан айырылды.
On 6 June 2014, after fifty one years on the throne, Ado Bayero died in his palace Gidan Rumfa. His eldest son and heir, Sanusi Ado Bayero was considered the natural successor and initial reports announced him as Emir. On 8 June 2014, his grand nephew Sanusi Lamido Sanusi was crowned Emir of Kano. His son, Sanusi Ado in protest decided to leave Kano and in 2015, he was stripped of all his titles, after refusing to pay allegiance to Emir Sanusi Lamido Sanusi.
Мұра
Байеро Кано тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен әмір болды. Ол Нигерияның ең көрнекті және құрметті мұсылман лидерлерінің бірі саналды, сонымен қатар табысты бизнесмен, банкир, полиция қызметкері, парламент депутаты және дипломат болып жұмыс істеген. Адо Байеро – Осман дан Фодио соғысынан бастап Фуланилердің Хауса қала-мемлекеттерін билеуін қамтамасыз еткен 13-ші Фулани әмірі. Ол Хауса жері тарихындағы ең күшті және ықпалды әмірлердің бірі болды. Ол қор биржасындағы инвестициялары мен ірі ауыл шаруашылығы кәсіпкерлігі арқасында мол байлыққа ие болды, бұл кәсіпкерлік отандық және шетелдік деңгейде жүзеге асырылды.
Bayero was the longest serving emir in Kano's history. He was seen as one of Nigeria's most prominent and revered Muslim leaders who was a successful businessman and had worked as a banker, police officer, MP and diplomat. Ado Bayero was the 13th Fulani Emir since the Fulani War of Usman dan Fodio, when the Fulani took over the Hausa city states. He was one of the strongest and most powerful emirs in the history of the Hausa land. He was renowned for his abundant wealth, maintained by means of stock market investments and large scale agricultural entrepreneurship both at home and abroad.