Кіріспе
Шахматта материалдық пайдаға позициялық артықшылықты алмастыруға мүмкіндік беретін қимыл – құрбандық. Шахматта құрбандық – тактикалық немесе позициялық өтемақы алу мақсатымен бір фигураны соғып беру. Құрбандық – жоғары құнды фигураны қарсыластың төмен құнды фигурасына қасақана айырбастау. Патшадан басқа кез келген шахмат фигурасын құрбан етуге болады. Ойыншылар көбінесе өз фигураларын сақтап қалуға тырысады, сондықтан құрбандық ұсыну қарсыластың күтпеген жағдайы болуы мүмкін, оны тепе-теңдіктен шығарып, құрбандықтың дұрыс екенін немесе еместігін есептеуге және оны қабылдауға тырысуға бағалы уақытын жұмсауға мәжбүр етеді. Ханымын (ең құнды фигураны) немесе бірнеше фигураны құрбан ету таңқалдырады, мұндай ойындар жеңіспен марапатталуы мүмкін.
In chess, a sacrifice is a move that gives up a piece with the objective of gaining tactical or positional compensation in other forms. A sacrifice could also be a deliberate exchange of a chess piece of higher value for an opponent's piece of lower value. Any chess piece except the king may be sacrificed. Because players usually try to hold on to their own pieces, offering a sacrifice can come as an unpleasant surprise to one's opponent, putting them off balance and causing them to waste precious time trying to calculate whether the sacrifice is sound or not, and whether to accept it. Sacrificing one's queen (the most valuable piece), or a string of pieces, adds to the surprise, and such games can be awarded .
Қую мен мәжбүрлеуге қарсы
Құрбандықтарды жіктеудің тағы бір жолы – мәжбүрлі және мәжбүрлі емес құрбандықтарды ажырату. Мәжбүрлі құрбандықтар қарсыласты қабылдаудан басқа амал қалдырмайды, әдетте, қабылдамау оларды материалдық жағынан кемшілікке түсіріп, орнын толтыру мүмкіндігін де бермейді. Ал мәжбүрлі емес құрбандықтар қарсыластың таңдауына мүмкіндік береді. Жиі кездесетін қате – нақты құрбандықтың зиянсыз қабылдамауға болатын жағдайларын дұрыс тану емес.
Айналу құрбандығы
Диаграммада GM Аронян 24. exd4 қатесін жасады, бұл қараның мұнарасы үшін e қатарын ашты. Свидлер 24...Re1+ ойнағаннан кейін Аронян жеңілісті мойындады, себебі қараның бұл жүрісі 25. Rxe1 (немесе 25. Qf1 Qxf1) жауабын міндеттейді, содан кейін ақ патшайым қорғалмайды және осылайша ұтылып қалады. Осындай құрбандықтың бұл түрі "Ілмек және баспалдақ" деп те аталады, себебі ақ патшайым "баспалдақтың" үстінде осал тұр, ал мұнара төменде оны қолдап тұрады.
Өзін-өзі құрбан ету
Қара 1...Qxg3 ойнады, ал Ақ 2. Qg8+! Kxg8 (басқа қозғалыс жасаса, Қара шаматталады) 3. Rxg7+! арқылы теңдікке қол жеткізді. Ақ жетінші қатарда жалғаса бермек, ал Қара мұнараны ұстаса, ол тұйыққа түседі. Эванстың бұл құтқарылуы "Ғасырдың алаясы" деп аталды. Ақ мұнарасы "деспародо" деп белгілі.
Құрбандыққа мәжбүрлеусіз
Бұл жолы Решевский құрбандық қабылдап отыр. Ақтар енді h2–h4 қозғалысын жасады. Қара атты алса, h7-дегі шахтан сақтану үшін f6-дағы өз атын құрбан етуге мәжбүр болады. Оның орнына, ол осы әрекетті елемей, өркендеуін жалғастырды.
Позициялық құрбандық
Бұл ойында қаралар 14… d4! 15. Nxd4 Nd5 ойнады. Құрбандыққа шалынған қалың үшін қаралар жартылай ашық тізім, диагональ, d5-тегі плацдарм және ақтарға d3-тегі артқа қарай жылжыған қалыңды сыйлады. Ойын ақырында тең түсті.
Шахматқа құрбандық
Келесі мысалда Ақ түстің мәжбүрлі епископ құрбандығы көрсетілген. Диаграммадағы жағдай бойынша Ақ түс екі жүруде шахты міндетті түрде жеткізе алады: 1. Bg6+! hxg6 2. Qxg6.
Қыз құрбандығы жұптың тұншығуына әкеледі
Осы позицияда қаралар 22. Qg1+ жүреді! Бұл ақ бұрышты қара патшайымын 23. Rxg1 қадамымен алуға мәжбүр етеді; патша патшайымды ала алмайды, себебі ол h3-тағы жылқыдан шах алатын болар еді. Бұрышты f қатарын қорғаған позициясынан шығарып, патшаның кез келген қадам жасауына кедергі келтіретін позицияға мәжбүрлегеннен кейін, қара жылқы 23. Nf2# қадамымен тұншықтырылған матты береді.
Филидор құрбандығы
Филидордың ұсынысымен және оны Филидор қолданған филидорлық құрбандығы – бұл үлкендей пешкалардың қозғалысын арттыру үшін бір немесе екі пешкаға жасалатын құрбандық. Осы нақты, стратегиялық/позициялық құрбандықтың мысалы Петров қорғанысында 1. e4 e5 2. Nf3 Nf6 3. Nxe5 d6 соңынан туындауы мүмкін, онда ақ 4. Nxf7 Kxf7 (сызба) таңдайды. Тағы бір ашылу мысалы – Хэллоуин гамбиті.