Кіріспе

Литвалық еврей философы (1753–1800)

Соломон Маймон (;; Шломо бен Йеошуа Маймон; 1753 – 22 қараша 1800) – Литваның Ұлы Герцогтігінде, қазіргі Беларусь аумағында туған литвалық еврей отбасындағы философ. Оның кейбір еңбектері неміс тілінде жазылған.

Алғашқы жылдар

Саломон Маймон Шломо бен Джошуа болып дүниеге келді. Ол Магидтің жақтастарын ынталары үшін сынайды және Магидті өзінің ізбасарларын манипуляциялаумен айыптады. Сондай-ақ ол Магидтің идеяларының хедерде оқығандарына қарағанда дін мен мораль туралы дұрыс идеяларға жақын екенін жазды. 1780 жылы Берлинде қоныстануға жасаған екінші әрекеті сәтті аяқталды; ол Мозес Мендельсонмен жақын қарым-қатынас орнатып, Берлиндегі Хаскала (иудейлік ағарту қозғалысы) шеңберлеріне енді. Одан кейін ол жас Силезия ақсұлуымен танысып, Нидерсилезиядағы (Төменгі Силезия) Фрайштадт қаласының жанындағы Сигерсдорфқа көшіп барды. Маймон 48 жасында, көрінетін алкоголизмнен қайтыс болды.

Өзін-өзі тану

Ол өзін-өзі ұғып, бірақ одан бөлек тұратын сананың түбірлі қайшылығын ұстап алады. Ойдың нысаны санадан тыс болмайды; математикада "-1" нақты емес сан болғандай, заттардың өзі гипотеза бойынша санадан тыс, яғни ойға келмейді. Канттың парадоксын ол санадағы берілгеннің пайда болуын түсіндіруге жасалған тырысудың салдары ретінде түсіндіреді. Заттардың пішіні, әрине, субъективті; акыл-ойы берілгеннің мазмұнын сол түсініктермен түсіндіруге тырысады, бұл әрекет ғана емес, сонымен қатар ойлаудың алғашқы заңдарын жоққа шығарады. Сондықтан берілген туралы білім өзінің толық емес. Толық немесе жетілген білім таза ойлау, логика және математика саласына ғана шектеледі. Осылайша, заттың өзі мәселесі зерттеуден тыс қалдырылады, ал философия таза ойдың шеңберімен шектеледі.

Санаттарды қолдану

Канттың категориялары дәлелдеуге болады және олар рас, бірақ оларды нақты жағдайларға қолданудың мәні жоқ және оны елестету мүмкін емес. Осы сыншыл күмәнділік арқылы Маймон Кант пен Юмнің арасындағы орталық позицияны қабылдайды. Юмның эмпирикалық тұрғысынан қарауына Маймон толықтай келіседі. Тәжірибе арқылы берілген себептік түсінік, нәрселердің қажетті объективті ретін емес, қабылдаудың реттелген жүйесін көрсетеді; ол субъективті және санасыз нақты заң ретінде қабылдауға болмайды.

Дифференциалдар туралы ілім

Кант түсінік пен сезімталдық, немесе ұғымдар мен берілгендер арасындағы қарама-қайшылықты ұсынғанда, Маймон осы екі қабілетті де бір ғана таным көзіне келтіреді. Сондықтан, Маймонның пікірінше, сезімталдық толығымен ұғымдық мазмұнсыз емес, бірақ Маймон дифференциалдар деп атаған ережелер бойынша құрылады. Оларды осылай атау арқылы, Маймон математикалық анализден алынған дифференциалдарға сілтеме жасайды, олар сапалық та, сандық та болмаса да, басқа дифференциалдармен байланысқанда нақты мөлшер мен сапаны тудыра алады. Маймон үшін сезімталдық қабілетінің жұмысы математикалық түйсікпен түбегейлі ерекшеленбейді: қызыл түсті көру – бұл геометриялық фигураны, мысалы, шеңбер ішіндегі сызықты ойша салумен бірдей процесс. Сапалардың "берілгендігінің" себебі – тек шексіз түсінік ғана сапалардың пайда болу ережелерін, адам түсінігінің шеңбер салу ережелерін түсіне алатындай түсіне алады.

Канттың түсініктемелері

Кант Маймонның кітабының бірінші тарауын Маркус Герцтен қолжазба түрінде алған. 1789 жылғы 26 мамырда Герцке жазған хатында Кант былай деп жазады: "Мен қолжазбаны дереу қайтарып беруге жартылай шешім қабылдадым. Бірақ жұмысты бір қарағанда, оның өте жақсы екенін түсіндім және менің сыншыларымның ешқайсысы да мені және негізгі сұрақтарды мырза Маймон сияқты жақсы түсінбеді, сонымен қатар осындай терең зерттеулерге оның сияқты өткірлікке ие адамдар да аз." Дегенмен, Кант Маймонның бағалауымен келіспейді. Кант үшін, факультеттердің қарым-қатынасы туралы мәселе Трансценденталды Дедукциямен толыққандай жауап тапқан, онда Кант категориялар тәжірибені мүмкін етеді деп дәлелдейді. Бұдан әрі, факультеттердің үйлесімділігін түсіндіру үшін Кант Лейбництің алдын ала белгіленген үйлесімділік туралы тұжырымын ұсынады.

Неміс тіліндегі жинақ шығармалары

Маймон, Соломон. Gesammelte Werke, құрастырған – Валерио Верра, 7 томдық, Хильдсхайм: Ольмс, 1965–1976.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Маймон, Соломон. Соломон Маймонның автобиографиясы, Маймонның философиясына арналған очеркпен, Майкл Шапироның кіріспесі, Дж. Кларк Мюррейдің аудармасы, Урбана: Иллинойс университетінің баспасы, 2001 (түпнұсқа басылымы: Лондон, Бостон: А. Гарднер, 1888). Пауль Райтер аударған Соломон Маймонның автобиографиясы. Ицхак Й. Меламед және Абрахам П. Сохердің мұрағаттауы мен таныстыруы (Принстон: Принстон университетінің баспасы, 2019). [Бұл Маймонның автобиографиясының ағылшын тіліндегі алғашқы толық аудармасы.] Маймон, Соломон. Трансценденталды философияға арналған эссе. Ник Мидгли, Генри Сомерс Холл, Алистер Уэлчман және Мертен Реглиц аударған, Лондон, Нью-Йорк: Continuum International Publishing Group, 2010. Маймон, Соломон. Жаңа логикаға немесе ойлау теориясына арналған очерк, Филалеттердің Энезидемге хаттары: Г. ди Джованни, Х. С. Харрис (ред.), Кант пен Гегель арасында: Канттан кейінгі идеализмнің дамуындағы мәтіндер, Индианаполис, IN: Hackett, 2001, 158–203 бб. Маймон, Соломон. Трансценденталды философияға арналған эссе. Бүкіл жұмыстың қысқаша шолуы, Х. Сомерс Холл және М. Реглиц аударған, Pli: Уорвик философия журналы 19 (2008), 127–165 бб. Маймон, Соломон. Философиялық тілдің шатасуы: Джере Пол Сурбер, Метакритика. Неміс идеализміне тілдік шабуыл, Амхерст: Humanity Books, 2001, 71–84 бб.