Кіріспе

Изалько вулканы – Сальвадор елінің символы, Санта-Ана вулканының беткейінде орналасқан өте жас вулкан. 1770 жылы пайда болғаннан бастап 1966 жылға дейін ол дерлік үздірілмей жанып, "Тынық мұхитының шамшырағы" деп белгілі болды. Содан бері ол көбінесе белсенді емес.

Топонимика

Тарихшы Хорхе Ларде и Лариннің айтуынша, Изалко түбірі itz (обсидиан), cali (үй) және co (жер) болып табылады, бұл "обсидиан үйлер қаласы" дегенді білдіреді. Алғашқы атауы tecupan ishatcu болған, ол "мөлдір сулардағы билердің орны" деген мағынаны білдіреді, немесе бұл жер muchishatcu деп те аталған, яғни "Изалкос патшалығы". Тағы бір нұсқа бойынша, Изалконың басқа да мағыналары бар, мысалы "обсидиан құмдарында", "қара құмдарда" және "күзетшілік немесе тәубе орны"; олардың барлығы itz (обсидиан), shal (құм) co (жер) және cali (үй) сөздерінен туындайды.

Испан дәуіріне дейінгі кезең

Туладан аман қалған соңғы адам Хуан де Торкемаданың дәстүрлі әңгімесіне сәйкес, Топильзин Акшиттл Кетцалькоуаттл II Анауак аңғарындағы Толтек мәдениетінің құлдырауынан Орталық Америкаға көшті. Ол жерде ол Escuintla қаласын, содан кейін Tepcan Izalco – немесе tecupan ishatcu – және кейіннен Cuscatlán қалаларын құрды. Алайда, нақты хронология белгісіз болғанмен, ғылыми зерттеулер пипиль халқының Сальвадор аумағына 900 және 1500 жылдар аралығында әртүрлі көші-қон толқындарымен келгенін анықтады. Нақтырақ айтқанда, изалькандар бұл аймақта қоныстанған нахуаттардың төрт тармағының бірі болды, сонымен қатар кускатлекалар, нонуалькалар және масуалар да болды. Олар испандықтар Tecpán Izalco деп атаған 15 елді мекенді қамтитын қала-мемлекеттер тобының бір бөлігі еді. Олардың ішіндегі ең танымалдары – Изалько, Калуко, Нахулинго және Такус калько. Бұл аймақ какаоның (какао бұршақтарының) маңызды өндірушісі болды, ол қала-мемлекеттердің билеушілеріне салық ретінде төленді, сондай-ақ обсидиан және жоғары сапалы Гватемалалық жаде сияқты тауарлар мен қызметтерді алу үшін ақша құралы ретінде қолданылды. Орталық қала Текузалко немесе Текузкалко деп аталды, бұл «Изальконың бас қаласы» дегенді білдіреді. Бұл аймақтағы тығыз халық санымен ерекшеленді.

1932 жылғы шаруалар көтерілісі

Изалько 1932 жылғы Сальвадор шаруаларының көтерілісінің орталығы болды. Оның жергілікті пипиль шаруалары Фелисиано Аманың басшылығымен бас көтерді, ол 28 қаңтарда үкімет әскерлері тарапынан дарға асылды. Ізалко халқының төрттен бір бөлігінен астам қаза тапты.

Долорес де Изалько шіркеуі

Ол Изалько қаласында, сол аттас муниципалитет және округте, сол аттас жанартаудың етегінде, Сонсонат қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 6,5 шақырым жерде орналасқан. Оның теңіз деңгейінен биіктігі 440 метрді құрайды. Ол 1570 жылға дейін салынған, себебі осы жылы Калуконың азаматтық құжаттарына сәйкес, приход толыққанды ұйымдастырылған. Оны кім салғаны белгісіз, бірақ оның меценаты Дон Диего де Гусман болған. Шіркеуді атриум қоршап тұр, қасбеті үш бөліктен тұрады, бірақ шіркеудің тек екі бөлігі сақталған – төменгі және ортаңғы. Төменгі бөлікте көптеген кіреберістер бар: біреуі негізгі, екеуі бүйірлік. Үш кіреберіс те жартылай дөңгелек пішіндес. Оларда төрт жұп тоскан колонналары және екі бөлікті бірдей бөліп тұратын классикалық өрнектер бар. Ортаңғы бөлікте люк және тағы төрт жұп колонна орналасқан. Екі бөлікті бөліп тұратын қалыптар немесе антаблементтер фитоморфтық безендірулермен әшекейленген. Жақында салынған жоғарғы бөлік немесе «espanada» пилястралармен және рельефтегі готикалық безендірулермен безендірілген. Жоғарғы бөлігінде сағат орнатылған және кішкентай күмбез мен крестпен аяқталған. «Espanada»ның екі жағында да бірдей стильдегі шпильдер орналасқан, олардың да үстінде күмбездер мен кресттер бар. Бүйірлік және артқы қасбеттер тіреу колонналарымен нығайтылған. Қабырғалары классикалық өрнектермен әшекейленген антаблементтермен безендірілген, олар екі бөлікті бірдей бөліп тұрады. Ортаңғы бөлікте люк және тағы төрт жұп колонна бар. Екі бөлікті бөліп тұратын қалыптар немесе антаблементтер фитоморфтық безендірулерге ие. Жақында салынған жоғарғы бөлік немесе «espanada» пилястралармен және рельефтегі готикалық безендірулермен әшекейленген. Жоғарғы бөлігінде сағат орнатылған және кішкентай күмбез мен крестпен аяқталған. «Espanada»ның екі жағында да бірдей стильдегі шпильдер орналасқан, олардың да үстінде күмбездер мен кресттер бар. Бүйірлік және артқы қасбеттер тіреу колонналарымен нығайтылған. Қабырғалары антаблементтермен әшекейленген, ал бүйірлік кіреберістер иондық колонналармен шеңберленген. Тағы бір бүйірлік кіреберіс түпнұсқа деп саналатын әшекейлерін сақтап қалған, гүл мен жапырақтарға ұқсайтын барокколық өрнектермен безендірілген. Сол қасбеттің жоғарғы бұрышында да осындай безендіруді көруге болады. Шіркеудің ішкі бөлігінде пресвитерий және колонналардың негіздері сияқты сақталған бастапқы бөліктері бар. Қалғаны жаңартылған. Шатыры қыштар мен ағаштан жасалған.

Изалько Ассунсьон шіркеуі

Шіркеу барокко стилінде салынған. Фасады алтарь түрінде және екі бөліктен тұрады. Төменгі бөлігі негізгі кіреберістің екі жағында тоскан колонналарының екі жұбымен әсемделген, ол жартылай дөңгелек арка түрінде салынған және оның бүйір жақтары тоскан колонналарын еске алады. Колонна жұптарының арасында бедерлі екі орнаменттік сопақша бар. Жоғарғы бөлігі төрт шығырмен безендірілген. Ол иілген өрнектермен шеңберленген және айқышпен аяқталған. Ортасында төртбұрышты люк орналасқан, ол ғибадатхананы жарықпен қамтамасыз етеді. Шіркеудің бүйір жақтарында әр жағынан кіреберістер және бірнеше тіреу колонналары бар. Бүйір қабырғалары классикалық стильдегі антаблементтермен әсемделген, ал шатыры екі жақты ағаштан және темір парақтардан тұрады. Монсеньор Кортес и Ларастың сөзіне сүйенсек, Асунсьон приході Barrio de los indios ауданында орналасқан, ал 1770 жылы оның пастыры болмаған. 1773 жылы Санта-Марта жер сілкінісінде де қираған. 1580 жылы Испания королі Карлос I және Германия императоры V Карл сыйлаған қоңырау қасиетті деп жарияланды.

Адамдар

1951 жылы мұнда саяси белсенді Мария Тереза Тула туған.

Спорт

Жергілікті кәсіби футбол клубы C. D. Mario Calvo деп аталады және қазір Сальвадордың үшінші лигасынде ойнап жатыр.