Скуле Бардссон: Норвегияның тәжді таластырушысы

Кіріспе

Хакон IV бала кезінде Норвегияның регенті, немесе Герцог Скуле (Гертуг Скуле; ) (шамамен 1189 – 24 мамыр 1240) – норвегиялық ақсүйек және күйеу баласы Хакон Хаконссонға қарсы патшалық таққа талапкер. Генрих Ибсеннің 1863 жылғы «Конгс Эмнерне» пьесасы Герцог Скуле мен король Хакон арасындағы шиеленіс туралы.

Өмірбаян

Скуле Бардссон шамамен 1189 жылы туған. Бард Гуттормссонның ұлы болғандықтан, ол норвегиялық ақсүйектерге жатты және король Инге Бардссонның жартылай інісі болды, ол өмірінің соңғы жылдары Скулені ярл (жарл) етіп тағайындады. 1217 жылы король Инге қайтыс болғаннан кейін, 13 жастағы Хакон патша болып сайланды, Скуле Бардссонның кандидатурасына қарсы. Алайда, Скуле мен Хакон арасындағы билікті бөлісу түрінде Скуле нақты биліктің көп бөлігін иеленді. Скуленің билігінің орталығы негізінен Нидароста орналасқан. Оның вассалдары/лейгемендері болған ақсүйектерге ие болды, мысалы, Эндрид Буклинг және Лейфадан Альф. Бұл адамдар еуропалық графтар мен жоғары министрлердің арасында болуы мүмкін. Осы екі қарсыластың арасындағы келісімді жеңілдету үшін 1225 жылы Скуленің үлкен қызы Маргарет Скулесдаттер король Хаконға үйленді. Скуле өзінің билігінің жеткіліксіз екенін ойлады және кейде король Хаконға қарсылық көрсетуге қатысты. 1237 жылы келісімге келу үшін тағы бір әрекет ретінде Скулеге Норвегияның тұңғыш герцог (гертг) атағы берілді. Кейін Скуле король Хаконға қарсы көтерілісін қайта бастады. Басқалармен қатар, исландиялық жазушы Снорре Стурласон да Скулемен одақтасты, ал көтеріліс оның өліміне әкелді. Скуле Боргқа басшылық ету мәселесінде Арнбьорн Йонссонмен жеке қарсылыққа түсті, бірақ ақырында Арнбьорн басшылыққа деген талабынан бас тартты, өйткені аббат Бьорн оған корольдің шындығында Скулеге басшылықты бергенін көрсетті. Скуле өзінің жақтастарына 1239 жылы Трёнделагтағы дәстүрлі Тингте (Øyrating) оны Норвегияның патшасы деп жариялауға рұқсат берді. Скуле сондай-ақ өзінің екінші күйеу баласы, ярл Кнут Хаконссонды өз жағына алуға тырысты. Ол король Хаконға қарсы әскери күш жинады және Наннестадтағы Лёка шайқасында жеңіске жетті, бірақ Ослода жеңілді. Оның партиясы Vårbelgs деп аталды, бұл кедейлерге арналған нашар сапалы жүннен жасалған көктемгі терілерге сілтеме. 1240 жылдың мамырында Скуле король Хакон мен оның жақтастарынан жеңілді. Ол Нидаростағы Эльгесетер монастыріна паналады, бірақ Хаконның адамдары монастырды өртеп, Скулені өлтірді. Скуленің өлімімен азаматтық соғыс дәуірі аяқталды.

Skule Bårdsson was born around 1189. As a son of Bård Guttormsson, he belonged to the Norwegian nobility and was a half brother of King Inge Bårdsson who in his last years elevated Skule to be an earl (jarl). After King Inge's death in 1217, Haakon was chosen king at the age of 13, against the candidacy of Skule Bårdsson. However, Skule held much of the real power under a form of power sharing between Skule and Haakon. Skule's center of power was mostly in Nidaros. He had noblemen who were handbound to him (his vassals/liegemen) such as Endrid Bookling, and Alf of Leifa steads. These men would probably be somewhere between European count and high Ministerialis. In order to facilitate a compromise between these two rivals, Skule's elder daughter Margaret Skulesdatter was married to King Haakon in 1225. Skule thought he had too little of the power and intermittently participated in opposition against King Haakon. In 1237, as another attempt of compromise, Skule was given the first Norwegian title of duke (hertug). Later, Skule restarted his rebellion against King Haakon. Among others, the Icelander writer Snorre Sturlason allied with Skule in the conflict, and the rebellion led to his death. Skule got into a personal confrontation with Arnbjorn Jonsson over the Borg Stewardship but eventually Arnbjorn yielded his claim to the stewardship because Abbot Bjorn showed him that the king had indeed granted Skule the stewardship. Skule allowed his supporters to proclaim him king of Norway at the traditional Thing (Øyrating) in Trøndelag during 1239. Skule also tried, unsuccessfully, to win his other son in law, jarl Knut Haakonsson, to his side. He raised a military host against King Haakon and won a battle at Låka in Nannestad, but lost in Oslo. His party was called the Vårbelgs, a reference to spring pelts of bad quality fur for poor people. In May 1240, Skule was defeated by King Haakon and his supporters. He sought refuge in Elgeseter Priory in Nidaros but Haakon's men burned down the monastery and killed Skule. With Skule’s death, the civil war era came to an end.

Тарихи контекст

Скуленің патшалыққа таласуы Норвегия тарихындағы 1130 жылдан 1240 жылға дейін созылған азамат соғысы кезеңінің соңғы сатысы болды. Осы ұзақ соғыс кезеңінде түрлі ауқымдағы және қарқынды бірнеше байланысты қақтығыстар болды. Норвегияда патша ұлдарының жалғыз патшалықты иелену үшін бір-бірімен күресуі қалыпты жағдайға айналған. Бұл қақтығыстардың себебі Норвегия мұрагерлік заңдарының белгісіздігі, әлеуметтік жағдайлар және шіркеу мен король арасындағы күрес болды. Ол кезде екі басты топ болды, бастапқыда олар әртүрлі есімдермен немесе есімдерсіз танылды, бірақ соңында Баглер және Биркебейнер партияларына бірікті.