Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джулиус Помпониус Лаэтус (1428 – 9 маусым 1498), сондай-ақ Джулиу Помпонио Лето деп белгілі, итальяндық гуманист болған.
Italian humanist
Julius Pomponius Laetus (1428 – 9 June 1498), also known as Giulio Pomponio Leto, was an Italian humanist.
Өмірбаян
Лаэтус Салерноға жақын Теггиано қаласында Сансеверино әмірші үйінің заңды емес ұлы ретінде дүниеге келді, деп неміс тарихшысы Людвиг фон Пастор хабарлаған. Ол Римде Лоренцо Валладан оқыды және 1457 жылы Рим гимназиясында (Gymnasium Romanum) шешендік профессоры болып оның орнына келді. Осы шамада ол академия құрды (Accademia Romana), оның мүшелері грек және латын есімдерін қабылдап, классикалық сұрақтарды талқылау үшін Киринал төбесіндегі Лаэтустың үйінде жиналатын. Бұл үй ежелгі римдік фрагменттермен, жазулармен және Лаэтустың жинаған монеталарымен толы болды. Олар Ромулдың туған күнін тойлап өтетін. Академияның құрылымы ежелгі дін қызметкерлері алқасының құрылымына ұқсас болды, ал Лаэтус pontifex maximus атағын алды. Бартоломео Платина және Филиппо Буонаккорси осы топтың ең көрнекті мүшелері болды, сонымен қатар Джованни Сулпицио да Вероли де болды, ол Витрувийдің алғашқы басылған «Сәулет туралы» еңбегінің редакторы және Антикалық дәуірден бері қойылған алғашқы Сенека трагедиясын ұйымдастырушы.
Laetus was born at Teggiano, near Salerno, the illegitimate scion of the princely house of Sanseverino, the German historian Ludwig von Pastor reported. He studied at Rome under Lorenzo Valla, whom he succeeded in 1457 as professor of eloquence in the Gymnasium Romanum. About this time he founded an academy (Accademia Romana), the members of which adopted Greek and Latin names, and met at the house of Laetus on the Quirinal, which was filled with fragments and inscriptions and Roman coins collected by this early antiquarian, to discuss classical questions; they celebrated the birthday of Romulus. Its constitution resembled that of an ancient priestly college, and Laetus was styled pontifex maximus. Bartolomeo Platina and Filippo Buonaccorsi were among the most distinguished members of the circle, which also included Giovanni Sulpizio da Veroli, the editor of the first printed De architectura of Vitruvius and organizer of the first production of a Senecan tragedy mounted since Antiquity.
Академияны қоршап тұрған даулар
1466 жылы Лаэтус Рим университетінде қызметке бару жолында Венецияда тоқталды. Мұнда ол Ондық кеңес тарапынан тергеуге алынып, студенттерін азғынғаны үшін күдікке ілікті, оларды кейбір латын өлеңдерінде шамадан тыс құлшыныспен мақтаған деген айып тағылды. Содомия жасады деген айыппен түрмеге қамалды. Осы уақытта Римде Папа Павел II Лаэтус академиясына күдікпен қарасты, себебі ол бұтқа табынушылыққа, ереске және республикалық идеяларға ұқсады деп саналды. 1468 жылы карнавал кезінде академияның жиырма мүшесі Папаға қарсы құйрық тірлік жасады деген айыппен тұтқындалды. Лаэтус, аталған құйрық тірлік ашылған кезде әлі де Венецияда болды, Римге қайтарылды, түрмеге қамалды және азаптауға ұшырады, бірақ сенішсіздік пен әдепсіздік айыбын мойындаудан бас тартты. Дәлел жетіспегендіктен, ол ақталып, профессорлық қызметін қайта бастауға рұқсат алды, бірақ академияның атын тіпті әзілде де айтуға тыйым салынды. Ол сондай-ақ Венецияға ешқашан қайта бармауға шешім қабылдады және қауіпсіздікті арттыру үшін көп ұзамай үйленді. Осы арада Лаэтус Фридрих III-тен лавр гүлшоғырын беруге рұқсат алды: оны алғаш рет Форли (Италия) қаласынан келген жас ақын Публио Фаусто Андрелини алды. Лаэтус 1498 жылы қайтыс болғанға дейін Рим университетінде оқытуын жалғастырды. Папа Сикст IV академияның отырыстарын қайта бастауға рұқсат берді, олар 1527 жылы Рим тоналып бұзылғанға дейін жалғасты. Лаэтустың мәдени тарихтағы маңыздылығы көбінесе оның ұстаздық қызметімен байланысты. Ол қайтыс болғаннан кейін Римдегі Лауро шіркеуіндегі Сан-Сальватореде жерленді.
In 1466, on his way to take up an appointment at the University of Rome, Laetus stopped for a sojourn in Venice. Here he was brought under investigation by the Council of Ten on suspicion of having seduced his students, whom he was said to have praised with excessive ardour in some Latin poems. Charged with sodomy, he was imprisoned. At the same time in Rome, Pope Paul II began viewing Laetus's academy with suspicion, as savouring of paganism, heresy, and republicanism. In 1468 twenty of the academicians were arrested during Carnival on charges of conspiracy against the Pope. Laetus, who was still in Venice at the time the supposed conspiracy was discovered, was sent back to Rome, imprisoned and put to the torture, but refused to plead guilty to the charges of infidelity and immorality. For want of evidence, he was acquitted and allowed to resume his professorial duties; but it was forbidden to utter the name of the academy even in jest. He also decided not to set foot in Venice again, and for greater security, soon married. In the meantime, Laetus received from Frederick III a dispensation to grant the laurel wreath: the young poet Publio Fausto Andrelini from Forlì (Italy) was the first to receive it. Laetus continued to teach at the University of Rome until his death in 1498. Pope Sixtus IV permitted the resumption of the Academy meetings, which continued to be held until the sack of Rome in 1527. Laetus's importance in cultural history lies mostly in his role as a teacher. On his death he was buried in the church of San Salvatore in Lauro in Rome.
Маңыздылығы
Филологиялық мектептің алғашқы басшысы деп есептелетін Лаэтус мұғалімдік қызметте ерекше табысқа жетті; ол Сократ пен Мәсіх сияқты шәкірттері арқылы өзінің есімін сақтап қалуды күткенін айтты, олардың кейбіреулері сол дәуірдегі ең белгілі ғалымдардың қатарында болды. Оның тәрбиесіне берілгендердің арасында кейін Папа III Пауль болған Александр Фарнезе де болды. Оның латын тілінде жазылған еңбектері 1521 жылы жинақ түрінде жарық көрді (Opera Pomponii Laeti varia). Онда римдік билеушілер, дін қызметкерлері және заңгерлер туралы трактаттар, сондай-ақ кіші Гордианның қазасынан бастап Юстиниан III заманына дейінгі рим тарихының шолуы бар. Лаэтус классикалық авторларға түсіндірмелер жазды және 1469 жылы Римде Вергилийдің тұңғыш басылымын (editio princeps) жариялауға көмектесті.
Laetus, who has been called the first head of a philological school, was extraordinarily successful as a teacher; he said that he expected, like Socrates and Christ, to live on through his pupils, some of whom were many of the most famous scholars of the period. Among those put under his charge to be educated were Alexander Farnese, later pope Paul III. His works, written in sophisticated classicizing Latin, were published in a collected form (Opera Pomponii Laeti varia, 1521). They contain treatises on the Roman magistrates, priests and lawyers, and a compendium of Roman history from the death of the younger Gordian to the time of Justin III. Laetus also wrote commentaries on classical authors, and promoted the publication of the editio princeps of Virgil at Rome in 1469.