Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орыс тілінің диалект тобы. Солтүстік орыс диалекттері – орыс диалекттерінің ірі топтарының бірі болып табылады.
Dialect group of Russian
The northern Russian dialects make up one of the main groups of the Russian dialects.
Аумағы
Бастапқы формацияның аумағы (мысалы, Иван IV-нің шығысқа жасаған жаулауларына дейінгі 16 ғасырдағы "Ескі" Ресейден құралған) толығымен немесе ішінара қазіргі облыстар: Вологда, Кострома, Ярославль, Новгород, Ленинград, Нижний Новгород, Архангельск. Екінші формацияның аумағы (мысалы, орыстар 16 ғасырдан кейін қоныстанған жерлер) Орталық Ресейдің солтүстігі мен солтүстік-шығысындағы көп бөлігін қамтиды, яғни Карелия, Мурманск, Вятка, Пермь, Коми, Удмуртия, сондай-ақ Сібір және Қашық Шығыс.
The territory of the primary formation (e. g. that consist of "Old" Russia of the 16th century before Eastern conquests by Ivan IV) is fully or partially modern regions (oblasts): Vologda, Kostroma, Yaroslavl, Novgorod, Leningrad, Nizhny Novgorod, Arkhangelsk. The territory of the second formation (e. g. where Russians settled after the 16th century) consist of most of the land to the North and North East of Central Russia, that is Karelia, Murmansk, Vyatka, Perm, Komi, Udmurtia, and as well as Siberia and Far East.
Фоналогия
Дауысты азайтудың болмауы: басылмаған әріптері (оканье) біріктірілмейді. Бастысы, және жұмсақ дауыссыздардан кейінгі әріптері де әдетте біріктірілмейді. Кейбір диалекттерде жоғары немесе екі дауысты (дифтонг) әріптері (Новгород топшасында тіпті) әрқайсысының алдында қатты (жұмсақ емес) дауыссыздардың алдында (стандартты орыс тілінде тек басылған әріптерде) өзгереді. Сондай-ақ, бұл орындардағы әріптері тек басылған буындарда өзгеріске ұшырайды. Диалект тобының шығыс бөлігінде стандартты орыс тілі орнына кейбір жағдайларда соканье кездеседі: стандартты орыс тіліндегі және әріптерінің бірігіп, бір дауысқа айналуы (Псков және Рязань оңтүстік орыс диалекттеріндегідей). Вологда облысында соңғы қатты дауыс жартылай дауыстымен алмастырылады , , стандартты орыс тіліндегідей (оңтүстік орыс тілінен өзгеше). Дегенмен, кейбір кіші диалекттерде , әріптері де оңтүстік орыс тіліндегідей жартылай дауыстымен алмастырылуы мүмкін. Кейбір диалекттерде қысқартылмаған әріптерінің іздері сақталады, олар әдетте шығыс славян тілдерінің барлығында қысқарады: Жерегло "Псков және Чуд көлдері арасындағы аймақ" (күтілген жерело орнына), перецок ертеректегі перецокл сөзінен – "қайта оқу (өткен шақ)" (стандартты перечёл орнына). Бұл мысалдарда *tl, dl топтары , болып ыдырап, қысқармайды. Кейбір ғалымдар (Шахматов, Дурново) мұны сол аймақтарда батыс славян тілдерінің әсері болуы мүмкін деп санайды, ал басқалары (Трубецкой, Лер Сплавинский) оны протославян тілінен қалған архаизм деп қарастырады.
Lack of vowel reduction: unstressed does not merge with (okanye). Unstressed , and after soft consonants also do not typically merge. Some dialects have high or diphthongal (in the Novgorod subgroup even ) as a reflex of In the eastern part of the group the change of every to before hard (unpalatalized) consonants occurs (in Standard Russian only in stressed syllables). also changes to in these positions but only in stressed syllables. Also in the eastern part of the dialect group there is in certain positions instead of Standard Russian Tsokanye: the merger of Standard Russian and into one consonant whether , or (like in Pskov and Ryazan Southern Russian dialects). In the Vologda region, final hard is replaced by a semivowel , , are like in Standard Russian (differs from Southern Russian). Nevertheless, in some sub dialects , can also be replaced with semivowel like in Southern Russian. In some dialects traces of unreduced , which normally reduced to in all of East Slavic: Жерегло "the sound between Lake Pskov and Lake Chud" (instead of expected жерело ), перецок from earlier перецокл "reread (past tense)" (instead of standard перечёл ). In these examples the groups *tl, dl dissimilated to , instead of reducing to Some (Shakhmatov, Durnovo) see this as an indication of possible West Slavic admixture in those areas, while others (Trubetzkoy, Lehr Spławiński) treat it as an archaism from Proto Slavic times.
Морфология
Болгар және македон тілдеріндегідей, to, ta, te түріндегі жұрнақты анық артикль. 3-ші жақтағы етістік жалғауы стандартты орыс тіліндегідей, жұмсақ емес "t" әрпімен аяқталады.
A suffixed definite article to, ta, te similarly existing in Bulgarian and Macedonian. 3rd person verbal ending with non palatalized t as in Standard Russian.
Сөздік
Солтүстік диалекттерде, мысалы, изба ("жатақ"), квашня, озимь ("қысқы егін"), лаять ("қайыру"), ухват, орать ("жырту"), жито ("қарабидай"), беседки ("кездесулер"), шибко ("қатты"), баской ("әдемі") және тағы да басқа сөздер кездеседі. Оларда сонымен қатар 200-ге жуық уралдық текті сөздер де бар.
Northern dialects are characterized by a number of words like, изба ('log hut'), квашня, озимь ('winter crop'), лаять ('to bark'), ухват, орать ('to plough'), жито ('rye'), беседки ('gathering'), шибко ('very much'), баской ('beautiful') and others. They also have about 200 words of Uralic origin.