Фрэнк Райан: Ирланд Республикашысының өмірі мен күресі

Кіріспе

Ирландиялық республикашы (1902–1944)

Фрэнк Райан (Proinsias Ó Riain; 11 қыркүйек 1902 – 10 маусым 1944) – ирландиялық саясаткер, журналист, барлау қызметкері және жарымәскери белсенді. Ол алғаш рет Дублин университетінде ирландиялық республикашыл белсенді ретінде көзге түсті және Ирландия Азамат соғысы кезінде Ирландия Республикалық Армиясы үшін күресті. Райан Ирландия республикашылдығындағы социализмді жақтаған Пидар О'Доннеллдің ықпалына ілігіп, ИРА-мен байланысын үзді және жаңа саяси ұйым, Республикалық Конгресс, құруға қатысып, оның газеті – An Phoblacht-тің редакторы болды. Райан Испания Азамат соғысына Халық фронты жағынан қатысып, Коминтерн ұйымдастырған Халықаралық бригадалар құрамында (кейіннен Конолли колоннасы деп аталды) шайқасты. Ұлтшыл итальяндықтар тарапынан тұтқынға алынғаннан кейін өлім жазасына кесілді. 1940 жылы Райан неміс билігінің көмегімен түрмеден босатылды. Одан кейін ол нацистік Германиямен ынтымақтасып, Германияның Ұлыбританияға басып кіруі ирландиялық ұлтшылдардың мүддесіне орай келеді деп сенді.

Ерте өмір

Райан Лимерик графтығының Эльтон қаласындағы Ботмстаун елді мекенінде дүниеге келген. Оның ата-анасы, Вере Фостер Райан мен Энни Слаттери, Ботмстаундағы (Кноккайньи приходы) ұлттық мектеп мұғалімдері болды, ирландтық дәстүрлі музыканы ұнататын және кітапқа толы үйде тұрды. Ол Фермойдағы Сент-Колман колледжінде оқыды. Содан бері ол ирланд тілін жаңғыртуға өмірін арнады. Ол Дублин университетінің колледжінде кельттануды оқыды, онда Ирландия Республикалық Армиясының (ИРА) оқу корпусының мүшесі болды. 1922 жылы ол бітіргенге дейін ИРА-ның Шығыс Лимерик бригадасына қосылды. Ол Ирландия Азамат соғысында Келісімге қарсы жақта соғысып, жараланды және тұтқындалды. 1923 жылдың қарашасында ол босатылып, Дублин университетінің колледжіне оралды. Ол бірнеше ирланд тілі қоғамдарында белсенді болды және 1924 жылы ирланд тілінде сөйлеу өнері үшін Cumann Gaedhealach-тың алтын медалін жеңіп алды. Гельдік қайта жаңғыру дәуірінде оған ирланд тіліндегі басылымдарға жазу тапсырылды – ол қысқа мерзімге An Reult (Жұлдыз) газетінің редакторы болды. Ол Университет Республикалық клубын құрып, 1925 жылы бітіргенге дейін оны демонстрацияларға жетектеді. Университетті бітіргеннен кейін ол Дублиндегі Маунтджой мектебінде (протестант мектебі) ирланд тілін оқытты, бірақ журналистика оның шақыруы болды. Оның күндізгі жұмысы – Туристік кеңес үшін «Ирландия саяхаты» журналын редакциялау, сонымен қатар ол ИРА үшін An tÓglach (Жауынгер) газетінің редакторы болды. Кешкі уақытын Conradh na Gaeilge-де ирланд тілін оқытуға, тарих және әдебиет бойынша лекция оқуға және кездейсоқ céilidh-терге жетекшілік етуге арнады. 1926 жылы ол Дублин бригадасының адъютанты болып тағайындалды және қайта ұйымдастыру жұмысын алды. Райан әрқашан империализмге қарсы болды, және Пидар О'Доннелл Райанның сол кездегі ойлауына ең үлкен әсер еткен нәрсе – 1927 жылдың ақпанында Брюссельде өткен Империализмге қарсы лиганың конгресі болды, онда ол Домхналл О'Донахьюмен бірге ИРА делегаттары ретінде қатысты. 1929 жылы Райан республикалық газеттің редакторы болып тағайындалды An Phoblacht, онда ол өзінің көмекшісі Джеффри Коултермен бірге жұмыс істеді. Олар оны жанды саяси газетке айналдырып, оқырмандар санын едәуір арттырды. Осы жылы ол IRA армия кеңесінен бір саты төмендегі орган – Армия Атқару комитетіне сайланды. 1928 жылдан бастап 1930 жылдардың ортасына дейін Райан республикашыл және социалист Розамонд "Роисин" Джейкобпен романтикалық қарым-қатынасқа түсті. Олар Райанның ирланд тілі сабақтарында танысқан. Бірнеше факторларға байланысты, мысалы, екеуінің жас айырмашылығы (ол кезде олар кездескенде ол 40, ал ол 26 жаста еді, бұл Ирландияда әйелдер өз серіктестерінен жас болуы керек деген норма болған кезде), олардың әртүрлі діни көзқарастары (Райан номиналды католик, Джейкоб номиналды квакер) және олардың үйленбегендігі, бұл қарым-қатынас «әңгіме» деп саналды және оны құпия ұстау керек деп сенді. 1930 жылдың мамырында Райан бірнеше апта АҚШ-та болып, ирландтық конгрестерде сөйледі, онда ол Ұлы депрессияның басталуына және жұмыссыздықтың зардаптарына куә болды. 1931 жылы ол An Phoblacht газетінде бүлікшіл мақалалар жариялағаны үшін түрмеге қамалды. Сол жылы ол тағы да сотқа қарама-қайшылық жасағаны үшін түрмеге жабылды. 1932 жылы Ирландиядағы жалпы сайлауда Фианна Фейлдің жеңісінен кейін Райан 1932 жылдың наурыз айында жалпы кешірім аясында мыңдаған басқа республикалық тұтқындармен бірге түрмеден босатылды. Конгрессті қолдаған ИРА еріктілері де қызметтен босатылды. Осыдан кейін Гилмор, Райан және О'Доннелл Республикалық Конгресспен алға басып, Райан оның газетінің редакторы болды. Райанның жақын досы – ақын, ирландтық республикашыл және солшыл саяси белсенді Чарли Доннели, ол Лондонда Республикалық Конгресс бөлімшесін құрды. Доннелли Ирландия Конгресі газетінде жариялау үшін Ұлыбританиядағы жағдайға қатысты мақалалар жіберді. Айлар бойы ИРА-ның ішінде және ИРА мен түрлі солшыл ұйымдар арасында үкімет қысымына, Фине Гейлдің фашистік тенденциясының өсуіне және сайлауға қатысуға қатысты пікірталастар болды. ИРА басшылығы дәстүрлі жолын ұстап қалуға тырысты, бірақ ол Блюшерттерге белсенді қарсы шықты. 1935 жылы Райан солшыл материалдарды шығарудағы қиындықтарды болдырмау үшін екі баспа компаниясын – Cooperative Press және Liberty Press құрды. Сол жылдың бірінші жартысындағы ереуілдер (қаңтар айында ет дүкендері, наурыз айында трамвай мен автобус ереуілі) және ИРА тұтқындарын босату үшін агитация кезінде сол қанат пен консервативті фракция арасындағы тартыс күшейді және үкіметтен үлкен қысым болды. Сонымен қатар, Республикалық Конгресс идеологиялық дауларға байланысты бөліне бастады. Райан, Гилмор және О'Доннелл Конгресс барлық ирландтық республикашылдар үшін ту етіп қызмет ететін біртұтас майдан болуы керек деп сенді, ал Родди Коннолли және Ирландия Коммунистік партиясының мүшелері сияқты басқа фракция оның алдыңғы қатардағы партия болуы керек деп сенді. 1934 жылдың қыркүйегінде Дублиндегі Ратмайндте өткен Конгрестің апатты жиналысында мәселе бойынша дауыс берілді, нәтижесінде Біртұтас майдан тұжырымы жеңіске жетті, бірақ бірден алдыңғы қатардағы партияны жақтағандар тұрып, жаппай кетіп, партиядан шығып кетті, бұл оған еңсесін тіктете алмады және 1936 жылға қарай тоқтатылды. Кардинал МакРори мемлекет Республикалық Конгрестің қызметін тоқтатуы керек екенін жариялады. 1936 жылдың 22 қыркүйегінде Райан оған былай деп жауап берді: «Мен Сіздің Ең Төмендігіңізге католик ретінде дінімді Римнен алатынымды, бірақ ирландтық республикашыл ретінде саясатымды Мәскеуден де, Мейнуттан да алмайтынымды хабарлағым келеді». (Мейнут – Ирландия католик епископтары конференциясының орны). Конгресс Испания Республикалық себебін қоғамдық жиналыстарда жариялай бастады. Ол сол кезде күшті болған және Католик шіркеуінің және Irish Independent газетінің кейбір бөлімдері тарапынан қоздырылған Франконы қолдаушылық сезіміне байланысты оңай болған жоқ. Республикалық жиналыстар жиі қарсылыққа ұшырады, бірде Райан Дублиндегі Йорк көшесіндегі жиналысқа қатысқанда шабуыл жасаған көшпеден қашу үшін лампа бағанасына өрлеуге мәжбүр болды. О'Доннелл (жасының қалыптылығына байланысты) және Гилмор (сынық аяғына байланысты) Испанияға соғысу үшін орала алмады. Қақсағандыққа қарамастан, 1936 жылдың соңында Райан 80 шақты адаммен, соның ішінде 17 жастағы дублиндер Томи Вудпен бірге Испанияға сапар шекті. Ол Республикалық жақтағы Халықаралық бригадалар қатарына қосылуға жетістікке жетті. Райанның адамдары кейде «Коннолли колоннасы» деп аталады. Ол Линкольн-Вашингтон бригадасында қызмет етті, бригададағы полковникке дейін көтерілді. Ол XV Халықаралық бригада штабына қосылды, жазбаларды жазу, хабар тарату және жағдайды бірінші қолынан көру үшін фронтқа бару жұмыстарын атқарды. Райан бірнеше шайқастарға қатысты, 1937 жылдың 12 ақпанында Харама шайқасында жараланды және ауыр шығынға ұшыраған Британ батальонына (ирландтықтар осы және Линкольн батальоны арасында бөлінді) басшылық етті. 1937 жылдың наурыз айында ол ауыр жарақат алды және жазылу үшін Ирландияға оралды. Ол қайтып келгенін пайдаланып, «Ирландия демократы» атты жаңа сол республикалық газетті іске қосты. Испанияға оралғаннан кейін ол соғысқа қатысты, 1938 жылдың наурыз айында ұлтшылдар үшін соғысқан итальяндық әскерлер тарапынан тұтқынға алынғанша. Ол кісі өлтіруде айыпталды, әскери сотқа берілді және 1938 жылы Бургос түрмесіне қамалды. Бургостағы қатаң жағдайда Райан ұлтшыл ән шырқаудан бас тартты және фашистік сәлем беруден бас тартты. Ол 16 ай өлім жазасымен күтілді. Осы уақыт ішінде ол Англиядағы ИРА бомбалау науқанына қарсылығын білдірді. Оның жазасы 1940 жылдың қаңтарында 30 жыл қатаң еңбекке ауыстырылды.

Ryan was born in the townland of Bottomstown, Elton, County Limerick. His parents, Vere Foster Ryan and Annie Slattery, were National School teachers at Bottomstown (parish of Knockainey) with a taste for Irish traditional music, and they lived in a house full of books. He attended St. Colman's College, Fermoy. From then on he was devoted to the restoration of the Irish language. He studied Celtic Studies at University College Dublin, where he was a member of the Irish Republican Army (IRA) training corps. He left before graduating to join the IRA's East Limerick Brigade in 1922. He fought on the Anti Treaty side in the Irish Civil War, and was wounded and interned. In November 1923 he was released and returned to University College Dublin. He was active in several Irish language societies, winning the Cumann Gaedhealach's gold medal for oratory in Irish in 1924. During the Gaelic Revival era, he was commissioned to write for Irish language publications – he briefly edited An Reult (The Star). He formed the University Republican Club and led it on demonstrations before graduation in 1925. After university, he taught Irish at Mountjoy School (a Protestant school in Dublin), but journalism was his vocation. His day job was editing Irish Travel for the Tourist Board, while he also edited An tÓglach (The Volunteer) for the IRA. Evenings were devoted to teaching Irish at Conradh na Gaeilge, lecturing in history and literature, and leading the occasional céilidh. In 1926, he was appointed adjutant of the Dublin Brigade and given the job of reorganisation. Ryan was always an anti imperialist, and Peadar O'Donnell believes the biggest influence on Ryan's thinking in those days was the Congress of the League against Imperialism in Brussels, which he attended with Domhnall O'Donoghue, both as delegates of the IRA, in February 1927. In 1929, Ryan was appointed editor of the Republican newspaper An Phoblacht, where he worked alongside Geoffrey Coulter, his assistant. Together they turned it into a lively political paper, boosting the readership substantially. In this year he was elected to the Army Executive, a body one below the IRA Army Council. Starting in 1928 and lasting until the mid 1930s, Ryan would enter into a romantic relationship with Rosamond "Róisín" Jacob, a fellow Republican and socialist. The pair met through Ryan's Irish language classes. Because of a number of factors, such as the age difference between the two (she was 40 and he was 26 when they met, at a time when the norm in Ireland was that women should be younger than their partners), their different religious backgrounds (Ryan was nominally a Catholic, Jacob nominally a Quaker) and the fact that they were unwed, the relationship was considered "an affair" and they believed that it had to be kept a secret. In May 1930, Ryan spent several weeks in the US, addressing Irish conventions, where he witnessed the start of the Great Depression, and the ravages of unemployment. In 1931, he was imprisoned for publishing seditious articles in An Phoblacht. Later that year, he was again imprisoned for contempt of court. Following the victory of Fianna Fáil in the 1932 Irish general election, Ryan was released from prison in March 1932 alongside thousands of other republican prisoners as part of a general amnesty. while IRA volunteers who supported the Congress were stood down. In the aftermath, Gilmore, Ryan and O'Donnell pressed ahead with the Republican Congress, with Ryan becoming editor of its eponymous newspaper. Ryan's close friend was the poet, Irish republican and left wing political activist Charlie Donnelly who had formed a Republican Congress branch in London. Donnelley sent articles concerning the situation in Britain for publication in the Irish Congress newspaper. For months arguments raged both within the IRA and between the IRA and various left wing organisations on how to deal with Government pressure, the growing Fascist tendency of Fine Gael, and whether to participate in elections. The IRA leadership managed to keep to its traditional path, though it did actively confront the Blueshirts. In 1935, Ryan established two publishing concerns, the Cooperative Press and Liberty Press, to circumvent the difficulties in publishing left wing material. During strikes in the first half of that year (butchers' shops in January, a tram and bus strike in March) and agitations for the release of IRA prisoners which was still torn between a left wing and a conservative faction and under tremendous pressure from the Government. Meanwhile, the Republican Congress began to split apart over ideological disputes. Ryan, Gilmore and O'Donnell believed that the Congress should be united front that served as a banner for all Irish Republicans while another faction featuring the likes of Roddy Connolly and members of the Communist Party of Ireland believed it should be a vanguard party. At a disastrous meeting of the Congress held in Rathmines, Dublin in September 1934 a vote was taken on the issue in which the United Front concept won out, but immediately those favouring a vanguard party stood up, resigned en masse and walked out of the party, a blow from which it never truly recovered, leading it to become defunct by 1936. Cardinal McRory publicly suggested that the State should suppress the Republican Congress. On 22 September 1936 Ryan replied to that suggestion:" may I assure your Eminence that as a Catholic I will take my religion from Rome, but as a Irish Republican, I will take my politics from neither Moscow nor Maynooth." (Maynooth is the seat of the Irish Catholic Bishops' Conference). The Congress started publicising the Spanish Republican cause in public meetings. This was no easy task, given the strength of pro Franco feeling at the time, which was whipped up by sections of the Catholic Church and the Irish Independent. Pro Republican meetings were frequently challenged, and on one occasion Ryan had to climb up a lamp post to escape from a crowd which attacked a meeting he was addressing in York Street, Dublin. Neither O'Donnell (due to his age) nor Gilmore (due to a broken leg) were in a position to return to Spain to fight. Despite his deafness, in late 1936 Ryan travelled to Spain with about 80 men, including Dubliner Tommy Wood, who was 17. He had succeeded in recruiting to fight in the International Brigades on the Republican side. Ryan's men are sometimes referred to as the "Connolly Column". He served in the Lincoln Washington Brigade, rising to the rank of Brigadier. He was attached to the staff of the XV International Brigade in charge of publicity: writing, broadcasting and visiting the front line to see conditions first hand. Ryan fought in a number of engagements, he was wounded at the Battle of Jarama (12 February 1937) and he took over command of the British Battalion (the Irish were split between this and the Lincoln Battalion) after it suffered heavy losses. He was seriously wounded in March 1937, and returned to Ireland to recover. He took advantage of his return to launch another left republican newspaper, entitled The Irish Democrat. On his return to Spain, he again served in the war until he was captured in March 1938 by Italian troops fighting for the Nationalists. He was accused of murder, court martialled, and sentenced to death before being incarcerated in Burgos Prison in 1938. While imprisoned under harsh conditions in Burgos, Ryan refused to sing the Nationalist anthem or give the fascist salute. He was under the death sentence for 16 months. During this time he expressed his disagreement with the IRA bombing campaign in England. His sentence was later commuted to 30 years hard labour in January 1940.

1940 жылы Бургос түрмесінен "Қотылу"

1938 жылдың қазан айында Райанды Испаниядағы ирланд елшісі Леопольд Керни Бургос түрмесінде кездесті. Керни Райан үшін адвокат жалдады (Ирландия үкіметі төлеген Хайме Мишель де Шампурсин), бірақ барлық күш-жігеріне қарамастан, Райанды босатуға қол жеткізе алмады. Райанның босатылуына де Шампурциннің Abwehr (неміс әскери барлау ұйымы) басшысы Вильгельм Канариспен және Франко үкіметіндегі байланыстары себеп болды, нәтижесінде 1940 жылдың 15 шілдесінде Райан Abwehr-дің қолына өткізілді. Тапсыру Франция-Испания шекарасындағы Ирун-Хендайеде болды. Сол кезде Райанның "қашқан" деген жарияланым таратылды. Райанды Мадридтегі Abwehr агенты Вольфганг Блаум шекараға жеткізіп, Sonderführer Курт Галлерге тапсырды. Шекарадан Райанды алдымен Биаррицке, содан кейін Парижге алып барды, онда ол бірнеше күн Abwehr-дің қонағы болды. Кейін ол Берлинге жеткізілді, онда 1940 жылдың 4 тамызында Шон Расселлмен кездесті.

Райан мен ИРА-ның Германиямен қарым-қатынастары

Берлинде тұтқындалғанда Райан СС полковнигі Эдмунд Визенмайермен танысты. Визенмайер өзінің көшпелі СС және Германия Сыртқы істер министрлігінің тапсырмасы аясында 1940-1943 жылдары Ирландиядағы барлық Абвер операциясын жоспарлауға, әсіресе Рассел мен «Операция Көгершін» (Operation Dove) миссиясын ұйымдастыруға тікелей қатысты. Рассел ауырып, сапар барысында (перфорацияланған жарадан) қайтыс болғаннан кейін миссия тоқтатылды, ал Райан Бордо арқылы Германияға оралды. «Операция Көгершін» сәтсіз аяқталғаннан кейін Райан Берлинде қалды. 1940 жылдың күзінен 1943 жылдың қаңтарына дейін ол Берлинде «үлкен, көңілсіз пәтерде» Ирландиядан танысы Хелмут Клисманмен бірге тұрды. Клисман Слайго округінен Элизабет «Бадж» Мулкахиге үйленген еді, ол Райан мен Леопольд Кернидің досы болған. Клисман 1930 жылдары Дублинде студенттік алмасу бағдарламасымен болғанда Райанды және басқа да республикашылдар мен социалистерді жақсы білген; Гитлер билікке келгенге дейін ол солшыл студенттік ұйымның мүшесі болған. Райан Испаниядағы түрмеде алған жарақаты мен емделуі салдарынан денсаулығы нашарлаған, бір кезде инсульт алған, бірақ ол көңілді болып, өзіне шағын дос айналасын жинады. Ол жасырын өмір сүрді және көбінесе саясат туралы сөйлемеді. Ол күннен-күнге нашар еститін болды (бірақ достары кейде ол неміс билігімен жағымсыз әңгімелерден аулақ болу үшін салғырт естігендей көрінеді), сондықтан оны түнде жалғыз қалдыруға болмайтын – ол әуе шабуылы сигнализациясын естімеді. Кейіннен ол күндерін сыртта немесе кафелерде өткізді (онда ол Дублиннен таныс Фрэнсис Стюартпен дос болып кетті), осылайша сигнализация естілген кезде адамдар оны көре алатын болды. Ол Стюартқа ирланд газеттерін алып келіп, қосымша рацион алу мүмкіндігі болғандықтан, оларды достарымен үлесіп берді. Ал Стюарт Райанды, бос уақыты көп болғандықтан, ауылға және студенттерімен бірге саяхаттауға алып шықты. ИРА штаб бастығы Стивен Хейс Райан мен Стюарттың ирландтық тұтқындар арасында үгіт-насихат жұмыстарын жүргізгенін мәлімдеді. Бұл рас емес. Олар «Ирландия гвардиясына» (Irish Guard) қосылуға ниет білдірген ирландтық тұтқындар лагеріне барды. Райан мен Клисман осы гвардияны құруға ниетті адамдар тұратын лагерьге де барды. Райанның бұған қатысы болмады, және жоспар іске аспады. Райан лагерьге барғанына өкінді және Стюартқа бүкіл жоспардың оны көңілсіздікке толы қылғанын айтты; ол тек өзі мен жолдастары сияқты түрме лагерьлерінде отырған адамдарға ғана ашық көңілмен қарады. 1940 жылдың соңында «Фрэнк Райан қайда?» деген кампания «Ирландия баспасөзінде» басталды. Осыған жауап ретінде Фрэнк Райан Мадридтегі ирланд министрі Леопольд Керниге өзінің қайда екенін түсіндіріп хат жазды. 1940 жылдың 11-19 желтоқсаны аралығында Элизабет «Бадж» Клисман Райанның қайда екенін Эйре үкіметіне жеткізді, ол Райанның атынан хатты өзі тапсырды. Райан Клисманға Керниге Расселдің U 65 кемесінде қайтыс болғанын айтпауды тапсырды, бірақ бұл ақпарат бұрыннан-ақ жария болған сияқты.

On his imprisonment in Berlin, Ryan was introduced to SS Colonel Edmund Veesenmayer. Veesenmayer, as part of his roving SS and German Foreign Ministry brief, was intimately involved in the planning of all Abwehr operations in Ireland during 1940 – 1943, particularly those involving Russell and a mission code named Operation Dove. When Russell became ill and died during the journey (of a perforated ulcer), the mission was subsequently aborted and Ryan returned to Germany via Bordeaux. After the failure of Operation Dove, Ryan remained in Berlin. Between Autumn 1940 and January 1943 he lived in a "large gloomy flat" in Berlin with an acquaintance from Ireland,Helmut Clissman. Clissmann was married to Elizabeth "Budge" Mulcahy of County Sligo, a friend of both Ryan and Leopold Kerney. As an exchange student in Dublin in the 1930s Clissmann had known Ryan and other republicans and socialists well; before Hitler came to power, he had been a member of a left wing student organisation. Ryan was not in good health as a result of his wound and treatment in the Spanish prison, and at one stage he had a stroke, but he remained convivial and drew around him a small circle of friends. He had to remain incognito and in general did not discuss politics. He grew increasingly deaf (though his friends suggested that he sometimes feigned deafness to avoid uncomfortable conversations with the German authorities) so that he could not be left alone at night – he could not hear the anti aircraft sirens. He later had to spend his days outdoors or in cafés (where he became friendly with Francis Stuart, whom he had known from Dublin) so that people could see him if the sirens sounded. He took Irish newspapers to Stuart and, being in a position to get extra rations, shared them generously with his friends. In return, Stuart took Ryan, who had a lot of time on his hands, on trips to the countryside and on outings with his students. Stephen Hayes, Chief of Staff of the IRA, claimed that Ryan and Stuart were carrying out propaganda work among Irish prisoners of war. This was untrue. They visited a camp for Irish prisoners, who signified their intent of joining an "Irish Guard". Ryan and Clissmann also visited a camp containing some men who intended setting up this Guard. Ryan had nothing to do with this and the scheme came to nothing. Ryan regretted visiting the camp and told Stuart that the whole scheme disheartened him; he only had sympathy with men who were, like he and his comrades had been, in prison camps. Around the end of 1940, a "Where is Frank Ryan?" campaign began in the Irish Press. In response, Frank Ryan wrote a letter to Leopold Kerney, Irish Minister in Madrid, explaining his whereabouts. The Government of Éire was made aware of Ryan's whereabouts between 11 and 19 December 1940 by Elizabeth "Budge" Clissmann, who hand delivered the letter on Ryan's behalf. Ryan instructed Clissmann not to tell Kerney that Russell had died on board U 65, although this information appears to have already been leaked.

Аурупаны шұғыл бақылау

1941 жылдың мамыр айында Абвердің "Уайл" операциясы ("Unternehmen Walfisch" неміс тілінде), Ирландиядағы көлге гидроұшақ қондыру жоспары, IRA-ны ақшамен және хабар тарату құрылғысымен қамтамасыз етуді қамтиды. Райан IRA-мен байланыс орнатуға тиіс болды. Жоспарға өзгерістер енгізілгеннен кейін ол "Теңіз бүркіті" ("Unternehmen Seeadler" неміс тілінде) операциясы деп аталды. Райаннан "Теңіз бүркіті" операциясын жоспарлауда көмектесу сұралды. "Теңіз бүркіті" операциясы бойынша ұсыныста Визенмайердің жазған Райанның өмірбаянына қатысты бірнеше мәліметтер келтірілген. Райан Визенмайерді осы мәлімдемелерді ұсынысқа қосуға ықпал еткені немесе Визенмайер оларды операцияны қолдау мүмкіндігін арттыру үшін қосқаны белгісіз; қандай болса да Визенмайер Райанның коммунистік көзқарастарына баса назар аударған жоқ және бірқатар қателіктер мен әшекейлеулерді енгізді: "ол жетекші ирланд ұлтшылдарының бірі [және] ұзақ жылдар бойы Ирландия Республикалық Армиясының басшы кеңесінің мүшесі және Англияға қарсы көптеген шайқастарға қатысушы болды". "1929 жылы [британдық] құпия қызмет оған қарсы сәтсіз қастандық жасады және содан бері ол жиі түрмеде отырды". "Оның Ирландияның республикалық айналымдарымен, де Валераның ең жақын кеңесімен және де Валераның өзімен, сондай-ақ Ирландияның тұрақты армиясымен, Солтүстік Ирландиядағы ұлттық ирландтармен және әсіресе Америкадағы жетекші ирландтармен кең байланысы бар". "Теңіз бүркіті" операциясы 1941 жылдың 6 қыркүйегінде Гитлерге көрсетілгеннен кейін кейінге шегерілді, содан кейін тоқтатылды, бірақ Райанның жоспардағы рөлі дәлелденбеді. Бірнеше аптадан кейін О'Рейллиді ФБР тұтқындады (олар Шон Расселді іздеді). Олар Райанның "фашизмге қарсы" көзқарастарынан хабардар екенін және оның байланыстары мен тілдерді білуі "душманға" пайдалы болғанымен, оның фашизм үшін жұмыс істейтініне сенбеді. Дәлелдерге сүйенсек, Райан Испания түрмесінен босатылғаннан кейін саяси көзқарасын өзгертпеді; Франсис Стюарт пен Клисманндар осы пікірге келді. Клисманндардың айтуынша, ол өмір бойы "ирланд республикашысы және Коннолли социалисі" болып қалды. Алайда ол Ирландия үшін ештеңе жасай алмай, көңілі қалды. 1941 жылдың жазынан кейін ол Ирландияның бейтараптығын қорғауға қызығушылық танытты және ол бұл мәселеде Де Валерамен бірге болды. Сондай-ақ, Ирландияның өзін қорғау үшін қару-жарақ жетіспеді. Черчилль Республикаға қару-жарақ жеткізуге кедергі келтірді, өйткені Ирландия порттардан бас тартпады, ал американдықтар эмбаргоны бұзбады. Черчилль сондай-ақ, қажет болған жағдайда Ирландияның оңтүстігіне шабуыл жасау мүмкіндігін де айтқан еді – бұл қиын кезеңде барлық тараптар ойлануға тиіс еді. 1941 жылы Райан Мадридтегі ирландиялық министр Леопольд Керниге бірнеше хат жазды. Бұл Германияға Ирландиядағы оқиғаларды бақылауға және Райанның ұстанымын түсінуге мүмкіндік берді, өйткені Кеңес Одағына шабуыл жасағаннан кейін Ирландияны бейтарап ұстау қажеттілігі артты және Райан олар үшін маңыздырақ бола бастады (айырықша жағдай, бұл шабуыл Райанды неміс ниеттеріне одан да қарсы қойды). Осы хаттардың көпшілігінде, болмаса барлығында ол Ирландияға қайта оралу тілегін білдірді. 1941 жылдың қараша айында ол былай деп жазды: "Менен ұнамайтын нәрсені істеуді сұрауы мүмкін жағдай болуы мүмкін (мен әрқашан пессимист болдым). Мұндай жағдай – шынымен айтқанда, өте емес. Бірақ егер мүмкін емес нәрсе орын алса, мен жамандыққа бармаймын. Менің қабір тасымды орнатқанда оның граниттен жасалғанын (менің мықты басым сияқты) есте сақтаңыз. (Мен мектепте "Есек" деген лақап атын бекер емес алғанмын!) 1942 жылы Солтүстік Ирландияда орналасқан АҚШ әскерлерінің Эйреге шабуыл жасауы мүмкін болған кезде, Райан Абвер мен Сыртқы істер министрлігінің келесі жасырын жоспарлары мен операцияларындағы миссия маманы ретінде қарастырылмай қалды. 1943 жылдың соңында оған Ирландияда АҚШ-қа хабар тарату үшін "Geheimsender" (құпия хабар таратушы) үгіт-насихат операциясының мүмкіндігі туралы пікірін сұрады, бірақ жоспар іске аспады. Сондай-ақ, ол Франсис Стюартпен радио хабарларын бастамас бұрын талқылағандығы белгілі. 1944 жылдың маусым айында Дрездендегі Лошвиц ауруханасында қайтыс болды. Оның Дрездендегі жерлеу рәсіміне Элизабет "Бадж" Клисман және Фрэнсис Стюарт қатысты. Клисман ақырында Райанның тағдыры туралы мәліметтерді Мадридтегі Леопольд Керниге жіберді. Стюарт пен Клисманның айтуынша, өлімнің себебі – плевра және пневмония.

In May 1941, Abwehr's Operation Whale ("Unternehmen Walfisch" in German), a plan to land a seaplane on a lake in Ireland, was expanded to include resupply of the IRA with money and a transmitter. Ryan was to contact the IRA. After changes to the plan it became known as Operation Sea Eagle ("Unternehmen Seeadler" in German). Ryan was asked for his co operation in the planning for Operation Sea Eagle. The written proposal for Operation Sea Eagle gives some supposedly biographical details for Ryan composed by Veesenmayer. It is not known whether Ryan led Veesenmayer to include these statements in the proposal or whether Veesenmayer added them to increase the chances of Operation Sea Eagle being sponsored; either way Veesenmayer did not stress Ryan's Communist sympathies and included a number of inaccuracies and embellishments:

" he is one of the leading Irish nationalists [and] has been for many years a member of the leader's council of the Irish Republican Army, and a participant in numerous fights against England." "In 1929 the [British] Secret Service carried out an unsuccessful assassination attempt against him and he has often been in jail since." "He has extensive connections with the Irish republican circles up to de Valera's closest entourage and with de Valera himself, as well as to the Irish regular army, the nationalist Irishmen in Northern Ireland and especially the leading Irishmen in America." Although Operation Sea Eagle was first postponed after being shown to Hitler on 6 September 1941 and then ultimately cancelled, Ryan's part in planning is unsubstantiated. A few weeks later O'Reilly was arrested by the FBI (they were looking for Sean Russell). They said they were aware of Ryan's "anti Fascist credentials" and although due to his contacts and knowledge of languages would be useful to "the enemy", they did not believe he would ever work for Fascism. As far as the evidence goes, Ryan did not change his political views after his release from the Spanish prison; Francis Stuart and the Clissmanns agreed on that. According to the Clissmanns he remained "an Irish Republican and a Connolly Socialist" all his life. However he was frustrated because he could do nothing for Ireland. After the Summer of 1941 he was concerned with defending Ireland's neutrality and he sided with De Valera on that point. There was also the shortage of arms in Ireland to defend itself – Churchill had prevented any supplies of arms to the Republic because Ireland would not give up the ports, and the Americans would not contravene the embargo. Churchill had also hinted at an invasion of the south of Ireland should it be required – there was a lot for all concerned to ponder about in those troubled times. In 1941, Ryan wrote a number of letters to Irish Minister Leopold Kerney in Madrid. This was facilitated by the Germans to monitor events in Ireland and understand Ryan's position, as after the invasion of the Soviet Union the need to keep Ireland neutral grew, and Ryan was becoming increasingly important in their eyes (ironically, this invasion made Ryan even more opposed to German intentions). In most, if not all, these letters he expressed his desire to return to Ireland. In November 1941 he wrote:
There might also be a situation (I was always a pessimist) in which I might be asked to do something I don't like. Such a situation is – soberly speaking – highly improbable. But if the unlikely were ever to happen I won't do the dirty. And when you plant my tombstone, let it be of granite (like my stubborn cranium) contents. (Not for nothing did I earn the nickname of "The Mule" in my schooldays!) Once a feared invasion of Éire by US troops stationed in Northern Ireland in 1942 failed to materialise, Ryan was dropped as a possible mission specialist in further covert Abwehr and Foreign Ministry plans and operations. He was approached late 1943 for his opinion on the feasibility of a "Geheimsender" (secret transmitter) propaganda operation in Ireland for broadcast to the United States, but the plan never reached fruition. It is also known that he discussed Francis Stuart's radio broadcasts with him prior to their commencement. He died in June 1944 at a hospital in Loschwitz in Dresden. His funeral in Dresden was attended by Elizabeth "Budge" Clissman and Francis Stuart. Clissmann eventually forwarded details of Ryan's fate to Leopold Kerney in Madrid. According to Stuart and Clissmann, the cause of death was pleurisy and pneumonia.

Жерлеу рәсімі

1963 жылы тарихшы Энно Стефан Дрезденде (Германия Демократиялық Республикасы) Райанның қабірін тапты. Халықаралық бригадалардың үш еріктісі, Фрэнк Эдвардс, Питер О'Коннор және Майкл О'Риордан 1979 жылы Райанның мәйітін елге қайтару үшін құрмет сақшысы ретінде Шығыс Германияға барды. 21 маусымда оның мәйіті Дублинде болғанда жергілікті шіркеуі болған Уайтфрайр көшесіндегі шіркеуге жеткізілді. Шіркеу республикалық және солшыл көзқарастардың барлық түрлерімен, сондай-ақ Стюарттар, Элизабет "Бадж", Хельмут Клисман, Пидар О'Доннелл (қызметте сөз сөйлеген), Джордж Гилмор және әлемнің түкпір-түкпірінен келген бұрынғы серіктестер мен жанашырлармен толы болды. Гласневин зиратына бет алған жота 1916 жылғы қаза болғандарды еске алу үшін ГПО-да тоқтады. Оның табыты испандық Азамат соғысының ирланд ардагерлері Франк Эдвардс, Питер О'Коннор, Майкл О'Риордан және Терри Фланаган көтеріп әкелді. Кон Лехан жерлеу сөзін айтса, сыбызғы "Лимериктің жоқтауы" әуенімен қосылды. Ол Эмон Мактомеистің қасына жерленген.

Танымал мәдениетте

Ирландиялық әнші Кристи Мурдың "Viva la Quinta Brigada" әні көбінесе Фрэнк Райанға және оның Испания азамат соғысындағы еңбегіне арналған құрмет. Фрэнк Райан 1985 жылғы "Rum Sodomy & the Lash" альбомындағы "The Sick Bed of Cúchulainn" әнінде еске алынады. Мұндағы шумақтар Райанның ирландиялық тегі, интернационализм және фашизмге қарсылығын көрсетеді. "Фрэнк Райан Мадридтегі бордельде виски әкеп берді, ал сен қара жейделі бір адамды, еврейлерге қарғыс айтқандық үшін, сабап жібердің". Джек Хиггинстің 1975 жылғы "Бүркіт қонды" триллеріндегі Лиам Девлин кейіпкері Фрэнк Райанға ұқсас. Хиггинстің Девлин, Райан сияқты, Испанияда республикашылдар жағында шайқасқан, тұтқындалған, кейін немістерге тапсырылған ИРА мүшесі. Бірақ кітапта ол Уинстон Черчилльді ұстау мақсатымен Англияға жасалған (құпия) коммандолық шабуылға қатысуға шақырылады. Ирландиялық Cruachan тобы Франк Райанды "The Column" әнінде еске алады. Райанның Германиядағы соңғы жылдарын, Ирландия мен Испаниядағы өмірінен алынған эпизодтармен көрсететін "Фрэнк Райанның сыры" (2012) деректі фильмінің тұсаукесері 2012 жылдың 18 ақпанында Дублин кинофестивалінде өтті. Фильмнің толық сценарийі Белфаст Корольдік университетінің сайтында жарияланған. Франк Райан 1940 жылдардағы Берлинде Фионтан де Брунның "Béal na Péiste" романының кейіпкері ретінде пайда болады.