Кіріспе

Лингвистикалық теория: Фреймдік семантика – Чарльз Дж. Филлмордың бұрынғы жағдайлық грамматикасын кеңейтетін лингвистикалық мағына туралы теория. Ол лингвистикалық семантиканы энциклопедиялық біліммен байланыстырады. Негізгі идеясы – жеке сөздің мағынасын түсіну үшін, сол сөзбен байланысты барлық қажетті білімге қол жеткізу қажет. Мысалы, «сату» сөзін түсіну үшін коммерциялық айырбас жағдайы туралы ештеңе білмеуі мүмкін емес, ол сатушы, сатып алушы, тауар, ақша, ақша мен тауар арасындағы қатынас, сатушы мен тауар және ақша арасындағы қатынас, сатып алушы мен тауар және ақша арасындағы қатынас және т.б. сияқты нәрселерді де қамтиды. Осылайша, сөз нақты ұғымға қатысты семантикалық білімнің фреймін белсендіреді немесе шақырады (немесе фреймдік семантика терминологиясында көрсетіледі). Білімді энциклопедиялық түрде ұйымдастыру идеясы ежелгі және Дени Дидро мен Джанбатиста Вико сияқты Орта ғасыр философтарымен талқыланған. Алайда, Филлмор және Джон Хайман мен Адель Голдберг сияқты басқа да эволюциялық және когнитивтік лингвистер генеративтік грамматика мен шындыққа сәйкес семантикаға қарсы пікір білдіреді. Лакоффиандық-Лангакерлік когнитивтік лингвистика үшін бұл элементарлық болып табылады: тіл білімі басқа білім түрлерінен ешқандай айырмашылығы жоқ; демек, дәстүрлі мағынада грамматика жоқ және тіл тәуелсіз когнитивтік функция емес. Оның орнына, тілдік бірліктердің таралуы мен сақталуы мәдени эволюцияның басқа бірліктерімен тікелей салыстырылуы мүмкін, мысалы, меметика және басқа мәдени репликатор теорияларында.

Когнитивтік лингвистика мен грамматикалық құрылымда қолдану

Теория жасанды интеллектте де қолданылатын семантикалық кадр туралы түсінікті қолданады, ол – «денотаттың ерекше белгілері, қасиеттері мен функциялары, сондай-ақ онымен қажетті немесе әдетте байланысты заттармен оның ерекше өзара әрекеттесуін» нақтылайтын фактілер жиынтығы. Семантикалық шеңберді сонымен қатар, олардың барлығын білмей, ешбір ұғымды толыққанды білу мүмкін емес, байланысты концепциялардың тұтас құрылымы ретінде де анықтауға болады; олар осы мағынада гештальттың түрлері. Кадрлар қайталанатын тәжірибелерге негізделген, сондықтан коммерциялық мәміле кадры – коммерциялық мәмілелердің қайталанатын тәжірибелеріне негізделген. Сөздер жеке концепцияларды ғана емес, сонымен қатар кадр қарастырылатын нақты перспективаны да көрсетеді. Мысалы, «сату» жағдайды сатушының, ал «сатып алу» сатып алушының көзқарасынан қарастырады. Филлмордың пікірінше, бұл көптеген лексикалық қатынастардағы байқалатын асимметрияларды түсіндіреді. Алғашқыда тек лексемаларға қолданылған фрейм семантикасы қазір грамматикалық конструкцияларға және басқа да ірі, күрделі тілдік бірліктерге дейін кеңейтілді және негізгі семантикалық принцип ретінде құрылымдық грамматикаға енгізілді. Семантикалық кадрлар ақпараттық модельдеуде де қолданылады, мысалы, Геллиш тілінде, әсіресе «анықтамалық модельдер» және «білім модельдері» түрінде. Фрейм семантикасы Рональд Лангакердің когнитивтік грамматикасынан алынған профильдеудің семантикалық принципімен ұқсас. Кадрлар концепциясы философия мен психолингвистикада бірнеше рет қарастырылды, оны Лоренс В. Барсалу және соңғы кезде Себастьян Лёбнер қолдады. Олар нақты әлемнің когнитивтік бейнесі ретінде қарастырылады. Есептеу лингвистикасы тұрғысынан, сөйлемнің семантикалық модельдері бар. Бұл тәсіл, тек лексикалық емес, басқа да аспектілерді де қарастырады және Дюссельдорфтағы SFB 991 зерттеуінде ерекше зерттеледі.

Қолданбалар

Google бастапқыда фреймдік семантикалық талдағыш жобасын іске қосты, ол жасанды интеллектті пайдаланып, Википедиядағы ақпаратты талдап, тиісті қатынастарды анықтап, оны Викидаректерге көшіруге бағытталған.