Кіріспе
Балет билерінің ең көрнекті әйелдеріне берілетін атақ – Prima ballerina assoluta. Prima ballerina assoluta атағын иелену – өте сирек кездесетін құрмет, дәстүрлі түрде тек өз буынының ең үздік бишілеріне ғана беріледі. Бұл атақ бастапқыда ерте романтикалық балеттің итальяндық балет шеберлерінен шабыттандырылып, «абсолютті бірінші балерина» деген мағынаны білдіреді. Ол, басқа жетекші балериналардан жоғары тұрып, ерекше талант иесі деп танылған прима балеринаға берілді. Бүгінде бұл атақ өте сирек қолданылады, ал соңғы кезде қолданылған жағдайлар көбінесе символдық сипатта болып келеді, атап айтқанда, беделді халықаралық мансабын мойындау немесе белгілі бір балет труппасына ерекше үлес қосу үшін. Бұл атақты кімге беруге болатынын анықтау үшін жалпыға ортақ процедура жоқ, бұл балет қоғамында оны заңды түрде иеленуге болатындығы туралы дау-дамайға әкеп соқты. Әдетте, бұл атақты балет труппасы береді, бірақ кейбір бишілердің атағы үкімет немесе мемлекет басшысы тарапынан ресми түрде бекітілген, кейде бұл көркемдік емес, саяси себептермен байланысты. Бишінің көпшілік пен сыншылар пікірінің нәтижесінде Prima ballerina assoluta ретінде танылуы сирек кездеседі.
Prima ballerina assoluta is a title awarded to the most notable of female ballet dancers. To be recognised as a prima ballerina assoluta is a rare honour, traditionally reserved only for the most exceptional dancers of their generation. Originally inspired by the Italian ballet masters of the early Romantic ballet, and literally meaning absolute first ballerina, the title was bestowed on a prima ballerina who was considered to be exceptionally talented, above the standard of other leading ballerinas. The title is very rarely used today and recent uses have typically been symbolic, either in recognition of a prestigious international career, or for exceptional service to a particular ballet company. There is no universal procedure for designating who may receive the title, which has led to dispute in the ballet community over who can legitimately claim it. It is usually a ballet company that bestows the title, however some dancers have had the title officially sanctioned by a government or head of state, sometimes for political rather than artistic reasons. Less common is for a dancer to become identified as a prima ballerina assoluta as a result of public and critical opinion.
Тарих
Компания атағы ретінде бұл құрметті алғаш рет 1894 жылы француз балетмейстері Мариус Петипа итальян балеринасы Пьерина Легнаниге берген. Ол оны бүкіл Еуропадағы ең көрнекті балерина деп есептеген. Бұл атақты алған екінші балерина Легнанидің замандасы Матильда Кшессинска болды. Дегенмен, Петипа оның мұндай құрметке лайық екенімен келіспеді; ол өте ұлы балерина болғанымен, бұл атақты негізінен Ресей императорлық сарайымен байланыстары арқасында алды деп ойлады. Италия балеті дәстүрінің жалғасы болған Аттилия Радиче Миландың Ла Скаласында Энрико Чечеттиден тәлім алды, онда ол жетекші биші болды, ал кейіннен Рим опера театрында Prima ballerina assoluta болып тағайындалды. Кеңес Одағында бұл құрметке ие болған жалғыз балериналар – Галина Уланова мен Майя Плисецкая. Швейцарияда туған американдық Ева Евдокимова 1970 жылдары Киров балетінің қосымша спектакльдерінде өнер көрсеткеннен кейін, балетмейстер Наталья Дудинская оны Prima ballerina assoluta деп жариялады. Бұл атақ кейіннен Берлин Сенатының дауысымен мойындалды. Сондай-ақ, Швециядан Аннели Альханко, Кубадан Алисия Алонсо, Италиядан Алессандра Ферри, Англиядан Алисия Маркова мен Марго Фонтейн де осы құрметке ие болды. Франциядан бұл атақты алған жалғыз биші – Иветт Шовире. АҚШ-та бұл атақты беруге арналған ресми процедура болмаса да, Рудольф Нуреев Америка балет театрының американдық балеринасы Синтия Грегориді елдің Prima ballerina assoluta деп атады, бірақ бұл ресми түрде мойындалмады. Тарихымыздағы ең танымал балериналардың бірі Анна Павлова да бұл құрметке ие болған жоқ. Оңтүстік Африкада 1984 жылы Prima ballerina assoluta атағын алған жалғыз балерина – Филис Спира (1943–2008) болды.