Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пайвас – Никарагуаның Оңтүстік Кариб теңізі жағалауы автономды аймағындағы муниципалитет. Әкімшілік орталығы – Бокана-де-Пайвас кенті.
Paiwas is a municipality in the South Caribbean Coast Autonomous Region of Nicaragua. The administrative center is the town of Bocana de Paiwas.
Топонимика
Пайвас атауы чонтал тілінде "Екі өзен" дегенді білдіреді, онда pais (екі) және was (өзен) сөздері қолданылған. Дегенмен, соңғы зерттеулер бұл мағынаның шындыққа сай келмейтінін көрсетіп, сумо тілінде (улуа тілінің бір тармағы) одан да нақты мағына бар екенін ұсынады: Пай (батыр) және was (өзен), яғни "Батыр өзені". Бұл түсіндіру аймақтың географиялық орналасуына байланысты сенімдірек деп есептеледі.
The name Paiwas in the Chontal language means "Two Rivers," from the words pais (two) and was (river). However, recent studies have argued that this meaning does not correspond to reality, suggesting a more accurate meaning in the Sumo language (a subdivision of Ulua): Pai (sweet potatoes) and was (river), translating to "River of Sweet Potatoes." This interpretation is considered more plausible due to the geographic location of the area.
География
Муниципалдық аумақ солтүстігінде Мулукуку муниципалитетімен, оңтүстігінде Эль-Айотемен, шығысында Ла-Крус-де-Рио-Гранде және Эль-Тортугеромен, ал батысында Матигуас, Рио-Бланко және Камоапамен шектеседі. Әкімшілік орталығы астана Манагуадан 227 шақырым қашықтықта орналасқан. Оның Матагальпаға немесе Атлант мұхитының жағалауына қарасты екені әлі анықталған жоқ, себебі оның құзыреті туралы мәселе шешілмеген күйде қалып отыр. Қызығы, оның географиялық ортасы Никарагуаның ортасында деп есептеледі.
The municipal territory is bordered to the north by the municipality of Mulukukú, to the south by El Ayote, to the east by La Cruz de Río Grande and El Tortuguero, and to the west by Matiguás, Río Blanco, and Camoapa. The administrative center is located 227 kilometers from the capital, Managua. It is still unclear whether it belongs to Matagalpa or the Atlantic Coast, as there remains a dilemma about its jurisdiction. Interestingly, its central location is estimated to be in the middle of Nicaragua.
Тарих
Пайвас тарихы жақсы белгілі емес, аймақтың ерте тұрғындарының жерлеу орындарында табылган археологиялық ескерткіштер, петроглифтер және қолөнер бұйымдарына байланысты ақпараттар көп. Бүгінгі күнге дейін жүзден астам археологиялық орын анықталған. Бокана-де-Пайвас 1974 жылдың 15 наурызынан бері муниципалитет орталығы болып табылады, ол 343 нөміріндегі заң шығару декретімен құрылған, ол 1974 жылдың 3 сәуіріндегі La Gaceta №79-да жарияланған, және 2004 жылдың 21 қазанында бекітілген және 2005 жылдың 3 ақпанында La Gaceta №24-те жарияланған қазіргі Саяси-әкімшілік бөлініс заңының 6-бабына сәйкес осылай жалғасуда.
The history of Paiwas is not well known, with most information centered around archaeological sites, petroglyphs, and crafts found as offerings in the burials of the area's early inhabitants. To date, more than a hundred archaeological sites have been identified. Bocana de Paiwas has been the municipal seat since March 15, 1974, established by legislative decree 343, published in La Gaceta No. 79 on April 3, 1974, and continues as such according to Article 6 of the current Political and Administrative Division Law, approved on October 21, 2004, and published in La Gaceta No. 24 on February 3, 2005.
Табиғат және климат
Муниципалитет тропикалық муссондық климатқа ие, орташа температурасы 24-25 °C аралығында, ал жылдық жауын-шашын мөлшері 2400 мм-ден 3000 мм-ге дейін, жыл бойына тең бөлінген. Аймақ Никарагуаның орталық тау тізбегі мен жағалау жазықтары арасындағы көшкін аймақ болып табылады. Оның ең жоғары нүктесі – Cerro Ubú (549 метр), ол өзендермен қоршалған, ал Матагальпаның Гранде өзені оның ортасынан ағып өтеді. Аймақ кең жапырақты ормандармен сипатталатын субтропикалық ылғалды орман өсімдігімен ерекшеленеді.
The municipality experiences a tropical monsoon climate, with average temperatures between 24 to 25 °C and annual rainfall ranging from 2400 mm to 3000 mm, well distributed throughout the year. The region serves as a transition zone between the central mountain chain of Nicaragua and the coastal plains. Its highest point is Cerro Ubú (549 meters), surrounded by rivers, with the Grande River of Matagalpa running through the center. The area is characterized by subtropical moist forest vegetation with extensive broadleaf forests.
Жергілікті жерлер
Қазіргі уақытта әкімшілік орталық Бокана-де-Пайвастан Убу-Нортеге көшірілуде. 1998 жылы муниципалитет муниципалдық дамудың индикативтік жоспары бойынша 31 қауымдастықтан құралған.
The administrative center is currently being moved from Bocana de Paiwas to Ubú Norte. In 1998, the municipality consisted of 31 communities, according to the Municipal Development Indicative Plan.
Экономика
1990 жылдан бері Пайваста мал өсіру, ірі қараның семіруі, сүт өндірісі және малдың асыл тұқымын шығару сияқты кең ауқымды мал шаруашылығы қайта жанданды. Бұл муниципалитет – ауыл шаруашылығының алдыңғы шебінде орналасқан аймақ, онда шағын фермерлер алғашқыда қоныстанып, жерді өңдеген, ал кейіннен ол кең ауқымды мал жаюға пайдаланылады, нәтижесінде Атлантика жағалауы біртіндеп жайылымға айналып, тропикалық ормандар ығыстырылады.
Since 1990, extensive livestock farming has been revitalized in Paiwas, including cattle fattening, milk production, and breeding. The municipality is part of the agricultural frontier, where small scale farmers initially settle and cultivate the land, which is later used for extensive cattle grazing, gradually transforming the Atlantic Coast into pastures and displacing tropical rainforests.
Убу-Нортемен саяси дау
1998 жылдан бері муниципалдық қаулыға сәйкес және Копалар тоғанын салу деген сылтаумен, қалалық билік әкімшілігі қалалық әкімдікті және бірқатар муниципалдық кеңселерді Убу-Нортеге көшіруге шешім қабылдады. Бұл шешім заңсыз деп есептеледі және Бокана-де-Пайвас тұрғындарының ежелгі құқықтарын бұзады. 1993 жылдан бері жалғасып келе жатқан дау-жанжал муниципалдық инвестициялардағы айқын теңсіздікті көрсетеді, бюджеттің 80% астамы Убу-Норте және оған жақын аудандарға жұмсалып, Бокана-де-Пайвас пен Сан-Педро-дель-Норте назарсыз қалды. Бұл жағдай тұрғындардың арасында муниципалитетті бөлу идеясын қолдауға ықпал етті, Сан-Педро-дель-Норте жылдар бойы ескерілмегендіктен өз басқаруын құруға тырысуда.
Since 1998, following a municipal ordinance and under the pretext of constructing the Copalar dam, the municipal authorities decided to move the town hall and some municipal offices to Ubú Norte. This decision, deemed illegitimate, violates the ancestral rights of the residents of Bocana de Paiwas. The conflict, ongoing since 1993, highlights significant inequity in municipal investment, with over 80% of the budget allocated to Ubú Norte and surrounding communities, neglecting Bocana de Paiwas and San Pedro del Norte. This situation has fueled support among residents for splitting the municipality, with San Pedro del Norte seeking its own administration after years of neglect.