Кіріспе

Шотландиядағы темір жол желісі, Ұлыбритания

Пейсли каналы желісі – Шотландиядағы Глазго мен Пейсли арасында жүретін тармақ темір жол желісі. Желі қазіргі уақытта Пейсли каналы темір жол станциясында аяқталады, бірақ бұрын Пейсли Вест станциясынан (Фергюслиге жақын) өтіп, Эльдерсли тоғысына дейін жалғасты. Онда ол Пейсли Гилмор көшесі станциясынан Джонстоунға және одан әрі жүретін Глазго және Оңтүстік-Батыс темір жолының басты желісімен қиылысып, өтеді. Эльдерслиден кейін желі Солтүстік Джонстоун станциясында аяқталды, алайда тағы бір тоғыс Пейсли каналы желісінен (сонымен қатар Глазго және Оңтүстік-Батыс темір жол компаниясының бөлігі) қызметтерді жалғастыруға мүмкіндік берді, ол Бридж-оф-Вейр темір жолы мен Гриннок және Эйршир темір жолы арқылы Гриннок Принсес Пир терминалына дейін созылды. Желінің бастауы Гью Монтгомери, 12-ші Эглинтон графының амбицияларына байланысты, ол Глазго, Пейсли және Джонстон каналын, сондай-ақ Ардроссан темір жолын басқарды және қолдады. Бұл жобалар Ардроссан мен Глазго арасындағы бағытты дамытуға бағытталған болса да, жұмыс үшін жеткілікті қаржы болмағандықтан олар толыққанды салынбады. 1800 жылдардың ортасында Глазго және Оңтүстік-Батыс темір жолы (G&SWR) каналды және темір жолды сатып алды. Канал біраз уақыт бойы өз қызметін атқарып тұрды, бірақ 1881 жылы G&SWR Глазго және Пейсли бірлескен желісін жеңілдету мақсатында каналды темір жол желісіне айналдыруға кірісті. 1885 жылдың наурыз айында жаңа желіде алғашқы пойыз қатынасы басталды. 1960 жылдары Бичингтің кесімдері нәтижесінде желідегі қызметтер күрт қысқартылды; осы жылдары көптеген станциялар жолаушылар мен жүк тасымалы үшін жабылып, кейбіреулері бұзылды. 1983 жылдың 10 қаңтарында Эльдерсли мен Килмаколм арасындағы желі жоспарлы жолаушылар қызметі үшін толық жабылды, бірақ Хоукхед пен Шилдс Анкшн арасындағы бөлігі мұнай қоймасын қамтамасыз ету үшін ашық қалды. 1980 жылдардың соңында Strathclyde жолаушылар көлігінің бастамасы 1990 жылдың 27 шілдесінде Глазго Орталық және жаңа Пейсли каналы станциясы арасында жолаушылар қызметін қайта жаңғыртты, сонымен қатар бес аралық станция ашылды. Қайта іске қосылғаннан бері жол бойында қосымша станциялар салынды және ашылды. 2012 жылы желі толығымен электрлендіріліп, электрлік локомотивтер үшін 25 кВ айнымалы ток әуе желісімен жабдықталды. 2018 жылы кейде 320 және 318 класс локомотивтері пайдаланылды.

Ардросан каналы

Тоғызыншы ғасырдың басында Хью Монтгомери, 12-ші Эглинтон графы, Ардроссан портын 100 000 фунт стерлингтен астам қаржыға дамытты: ол бұл портының жақын орналасқан Глазго қаласына теңіз арқылы қызмет етуін көздеді, себебі сол кезде Клайд өзені ірі кемелерге қатынауға қолайлы болмады. 1806 жылы ол Глазго, Пейсли және Ардроссан каналын салуға Парламенттік рұқсат алды. Монтгомери басқа кәсіпкерлер мен инвесторлар оның жобасына жылдам қолдау көрсететініне үміттенді, бірақ тек 44 342 фунт стерлинг жиналды. Канал құрылысы Глазгодан басталды, алайда барлық қаржы жұмсалған кезде ол Джонстоунға ғана жетті; сонымен қатар компания үлкен сомада қарыз алды, нәтижесінде 71 209 фунт стерлингтік берешек жиналды. Қаржыны жаңару шараларының бөлігі ретінде каналдың атауы Глазго, Пейсли және Джонстон каналы деп өзгертілді. Кейін Монтгомеринің назары каналдың жоспарланған бағытының Ардроссан жағында темір жол салуға ауысты; бұл бастама Ардроссан темір жолы деп аталды. Ол да Ардросанды Глазгомен байланыстыру мақсатымен салынды және бұрынғы жобасы сияқты, құрылыс кезінде қаржы жетіспеді, ол тек жақын маңдағы Килвиннинг пен Эглинтон кеніштеріне дейін жетті. 1865 жылдың 5 шілдесінде G&SWR Парламент актісі арқылы каналды сатып алуға уәкілеттік алды және оны 91 000 фунт стерлингке сатып алды; алайда ол бұрыннан-ақ канал компаниясының бақылау үлесіне ие болған, G&SWR-дың Ардроссан темір жолын сатып алуымен байланысты оның берешегін сатып алғандықтан, оның қаржылық мәселелері ұзақ уақыт бойы байланысты болды. Бастапқыда G&SWR каналды жұмыс істеуін және көлікке ашық болуын қамтамасыз етуге міндеттенді, сондай-ақ канал компаниясының иелеріне жыл сайын 3471 фунт стерлинг төледі. Сол кезде каналдың физикалық инфрақұрылымын темір жолмен байланысты мақсаттарда пайдалану туралы ешқандай ниет білдірілмеді; алайда 1879 жылы өткен акционерлер жиналысында төраға газет мақаласына сілтеме жасап, G&SWR каналды темір жол желісіне айналдыруды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Сол кезде акционерлер директорлардың ойсыз және қымбат жоспарлары деп санайтын мәселелерге өте сезімтал болды, бұл төрағаны бұл талапты жоққа шығаруға итермеледі: "Бұл директорлардың ешқайсысының ойына да келмеген еді, тіпті оны газетте көргенше осылай ойламаған". Төрағаның сөздерімен айтқанда, мұндай түрлендіру туралы ұсыныс: "толыққанды абсурд еді".

Бірлескен желідегі тығындар

Осы уақытқа дейін Глазго және Оңтүстік-Батыс темір жолы (G&SWR) Айр мен Карлайл арасындағы операциялық негізгі желіге ие болды; бірақ Айр желісінің алғашқы бөлігі Глазго мен Пейсли бірлескен желісі арқылы өтті. Осы құрылым бойынша, оны G&SWR және оның бәсекелесі Caledonian Railway-ге есеп беретін бірлескен комитет басқарды. Мұндай тәуелсіздіктің болмауы сол дәуірдегі қатаң теміржол саясаты үшін қиындық тудырды; алайда, қозғалыс дамыған сайын, көлік көп болған желідегі тығын қаулылы мәселеге айналып, қақтығыстарды күшейте түсті. Ол кезде жүк тасымалы ауыр және баяу болды, осылайша желінің өткізу қабілеті мен қызмет көрсетудің сенімділігі жоғары қозғалыс көлемінен зардап шекті. 1881 жылғы Парламент сессиясында G&SWR арнаны кептіру және оның бағытында теміржол салуға арналған жұмыстарды жүргізу туралы заң жобасын ұсынды – бұл бұрынғы төраға екі жыл бұрын толыққанды абсурд деп атаған жоба. Бұл жолы ұсынысқа күдік келтіретін ешкім болған жоқ, осылайша осы жұмыстарға рұқсат беретін Парламент актісі қабылданды. Жергілікті пойызбен қызмет көрсетуден басқа, бірнеше алыс қашықтықтағы экспресс пойыздары да осы маршрутты пайдаланды; мәлімдемеге сәйкес, Сент-Энохтан Пейсли каналына дейін ең жылдам уақыт 17 минутты құрады, ал Гилмор-стритқа – 16 минут.

Блэкхолл көпірі

Желі Карттың ақ суы арқылы Блэкхолл көпіріне өтеді. Бұл бастапқыда 1808-1810 жылдар аралығында атақты инженер Томас Телфордтың басшылығымен Ардроссан каналы үшін салынған өзен акведукы болды. Акведук құрылысын жүргізген мердігер Джон Симпсон болды және құрылыстың құны 5440 фунт стерлингті құрады. Бұл 88 фут 6 дюйм (27 м) көпіршесі және судан шамамен 30 фут (9 м) биіктіктегі тас қаланған сегменттік арка. Көпір, мүмкін, британдық каналдардың ең ұзын аралықтағы тас акведукы және әлемдегі ең алғашқы қоғамдық теміржол көпірлерінің бірі. Оны қос рельсті теміржолды қабылдау үшін кеңейтуге тура келді, сонымен қатар желі каналдың өткір қисығын азайту үшін көпірден сәл қисық өтеді.

Операциялық қиындықтар

Автор Дэвид Л. Смит Канал желісінде жылдам пойыз жүргізудің қиындықтарын көрсететін оқиғаны айтады:

Кейінірек, жүргізуші болып жұмыс істегенде, Куттс 80 нөміріндегі Мэнсон 4-4-0 локомотивін алды және оны көп уақыт пайдаланды. Бір күні кешкі сағат 5:10-да ол осы локомотивпен [Сент-Энохтан] Айрға дейін 41,9 мильді 50 минутта тоқталмай жүрді; Феликс Хилл оған отын салды. Бірнеше "Хейд-Ин" (Heid Yins) Турнбери қонақ үйіне демалысқа бара жатқан еді, олар директорлар вагонында саяхаттады, бұл вагонды Мистер С. Гамильтон Эллис "патшалықтан да асқан сәнділік" деп сипаттаған. Бірақ G&SW қызметкерлері оған ондай құрмет көрсетпеді. Олар оны, мүмкін, әділетсіз болса да, қарапайым тілмен "Шебин" деп атады. Сент-Энохтағы бір экономист 5.10 рейсіне "Шебин" вагонын қосып қойса, жол шығыны азаяды деп ойлады. Сол кездегі 5.10 рейсі Пейсли каналы арқылы өтетін, бір мильге шаққанда қисықтығы Дарджилинг Гималайына тең болатын трасса еді. Пейслиге дейінгі алғашқы 8¼ мильді өтуге бар болғаны он минут берілгендіктен, жүргізушінің радиустар мен центробектік күш туралы ойлануға уақыты болмады. Олар жылдамдықты көтеріп, Canal Road бойымен келе жатысып, Куттс Саусел қисығын әдеттегідей жылдамдықпен өтті де, "Шебин" вагонындағы барлық жолаушыларды үстел астына түсіріп алды. Пейсли каналы станциясы да солай жасады, сондай-ақ Ельдерсли де. Соңынан, барлық дүмпуі мен тербелісімен, осы құрметті топтар Айрға дейін өте қиын саяхат жасады, сол жерде Куттстың өлтірілуіне қарсы күшті ұсыныстар жасалды. Бірақ Куттс Пейслиге бір минуттан кейін келгенін білгенде, олар маршрутта бірдеңе дұрыс емес деп ойлай бастады, сондықтан 5.10 рейсі Гласгоу мен Пейсли бірлескен желісі арқылы жүруге өзгертілді, ол кем дегенде түзу болды.

Жолаушылар қызметін тоқтату

1966 жылдан кейін Глазгоға дейінгі бастапқы және қазіргі бағыттар арасындағы басты айырмашылық – Шилдс-джонкшеннің өзгертілуі, ол Сент-Энох орнына Глазго-Централға бағытталды. Бұл Бiчингтің кесімдерінен зардап шеккен Сент-Энох станциясының тағдырына байланысты болды, ол 1966 жылдың 27 маусымында жолаушылар қызметіне, ал 1967 жылдың 5 маусымында жүк және парцельдік пойыздарға жабылды; станция 1975 жылы сөйілді. Содан бері Сент-Энох орталығы (атын бұл жердің бұрынғы иесінен алған) ескі станция орналасқан жерге салынды. 1966 жылы Эльдерсли станциясы да жабылып, кейін жылдары бұзылды. Сол кезде Хоукхед және Пейсли Вест станциялары да жабылды. Біраз уақытқа дейін жолаушылар қызметі Пейсли каналы желісінде толық жабылғанға дейін жалғасты; олар Глазго орталық станциясынан Килмаколмға дейін қатынайтын, сондай-ақ кейде Айршир жағалау желісіне (басқалармен қатар, АЭС және дизельдік бірнеше бірліктерді пайдалана отырып) пойыздар жүргізілді. Желінің соңғы жылдары, шығындарды қысқарту мақсатында, сигналдық посттарда тек бір сменада жұмыс істейтін қызметкерлер болды, нәтижесінде күндізгі соңғы пойыз шамамен сағат 19:00-де жүрді. 1983 жылдың 10 қаңтарында Эльдерсли мен Килмаколм арасындағы, сондай-ақ Эльдерсли мен Шилдс-джонкшен арасындағы желі жолаушылар тасымалы үшін толығымен жабылды.

Пейсли каналы мен одан тыс жерлерді сату

1986 жылы Эльдерсли мен Пейсли каналы станциясы арасындағы рельстер алынып тасталды, ал Пейсли каналы станциясының айналасындағы жер, соның ішінде жол және жүк ауласы сатылып, көбінесе тұрғын үйлер салуға пайдаланылды. Станция ғимараты мейрамхана ретінде пайдалануға берілді, ал станциядағы жаяу өткелі бұзылып, платформалар арасындағы бос орын толтырылды. Бастапқы Пейсли каналы станциясынан әрі созылған, қолданыстан шығарылған теміржолдың көп бөлігі Sustrans ұйымы басқаратын велосипед және жаяу жүргіншілерге арналған жолға айналдырылды.

Ішінара қайта ашу

1990 жылдың 27 шілдесінде Шилдс-Джанкшн мен Пейсли-Канал станциясы арасындағы жол Стратклид жолаушылар көлігі және Британдық теміржолымен жолаушылар тасымалы үшін қайта ашылды. Каузисайд көшесіндегі көпірдің шығысына жаңа Пейсли-Канал станциясы салынды. Осы қайта ашылуға орай, Corkerhill, Mosspark және Crookston аралық станциялары да бірге қайта жаңартылды. Жол қайта іске қосылғаннан кейін Хоукхед (бір платформасы бар) және Дюмбрек (екі платформасы бар) жаңа станциялары ашылды. Көптеген станцияларда тек бір жұмыс платформасы ғана бар.

Электрмен жабдықтау

1980 жылдары Айршир жағалау желісін электрлендіру аясында Шилдс түйісі мен Коркерхилл депосы арасындағы, жалпы маршруттың шамамен үштен бір бөлігін құрайтын желі электрлендірілді, бұл депоны электрлі локомотивтермен пайдалануға мүмкіндік берді. Келесі алты айдың көп бөлігінде жұмыс демалыс күндері және дүйсенбіден бейсенбіге дейін кешкі сағат 8-ден кейін жүргізілді; сонымен қатар, желіде тоғыз күндік тоқтау қажет болды, оның барысында рельстер, көпірлер және станцияларға өзгерістер енгізілді, оның ішінде Хоукхед станциясының платформасы қайта жаңартылды. 2012 жылдың желтоқсанынан бастап желінің электрленуінің нәтижесінде, , , , және электрлік пойыз жиынтықтары қызмет көрсету үшін пайдаланылды. Бұрын дизельді пойыз жиынтықтары қолданылған; олар басқа бағыттарға жұмысқа жіберілді.