Кіріспе

Марксистік теория Мемлекеттік монополиялық капитализм теориясы (сонымен қатар stamocap деп аталады) бастапқыда Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін танымал болған марксистік тезис болды. Ленин 1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс laissez faire капитализмін монополиялық капитализмге айналдырды деп мәлімдеген, бірақ ол бұл тақырып туралы кеңінен теория жариялаған жоқ. Бұл термин мемлекет экономикаға ірі монополиялық немесе олигополиялық бизнесті қауіп-қатерден қорғау үшін араласатын ортаны білдіреді. Лениннің сол атты кітапшасында айтылғандай, теория капитализмнің соңғы тарихи кезеңін сипаттауға бағытталған, ол сол кездегі империализмді ең жоғары көрініс деп санайды.

Негізгі тезис

Марксистік-лениндік негізгі тезис - ірі бизнес маңызды нарықтардың көпшілігінде монополиялық немесе картельдік позицияға қол жеткізгеннен кейін, мемлекеттік аппаратпен бірігуі. Мемлекеттік монополия капитализмі монополиялық экономиканы кіші фирмалардың бәсекелесуінен қорғады. Ленин "Мемлекет және революция" (1917) еңбегінде мемлекеттік монополиялық капитализм капитализмнен тыс даму емес, оның көрінісі деп, либералды және әлеуметтік демократиялық саясаткерлерге қарсылық білдіреді, олар бұл экономикалық дамуды мемлекеттік социализм деп сипаттады, мысалы, Германия империясындағы мемлекеттік социализм бастамаларына қатысты.

Теорияның нұсқалары

Бұл идеяның әртүрлі нұсқаларын Кеңес Одағының Коммунистік партиясының (мысалы, Юджин Варга), Шығыс Германияның Социалистік бірлік партиясының, Француз Коммунистік партиясының (мысалы, Пол Бокара), Ұлыбританияның Коммунистік партиясының (мысалы, Бен Файн және Лоренс Харрис) және АҚШ-тың Америка Коммунистік партиясының (мысалы, Виктор Перло) экономистері әзірледі.

Саяси әсері

Марксистік-лениншілдер үшін теорияның стратегиялық саяси мәні Иосиф Сталин дәуірінің аяғында және одан кейін жұмысшы қозғалысы коммунистік партияның басшылығымен прогрессивті орта таптар мен шағын бизнеске қарсы халықтық демократиялық одақ құруы керек болды. мемлекет және ірі бизнес (қысқаша "монополия" деп аталады). Кейде бұл одақты "монополияға қарсы одақ" деп те атаған.

Нарықтық анархизм

Нарықтық анархистер әдетте неолибералды күштерді неолибералды теорияны стамокапқа (мемлекеттік монополиялық капитализмге) қатысты сәйкессіз немесе екі жүзді қолдану үшін сынға алады; бұл сәйкессіздіктерде плутократиялық неолибералды элита үшін таңдамалы мемлекет кепілдік берген артықшылықтардың негізі бар.

Еурокоммунизм

Бұл ұғым еурокоммунизм дәуірінде едәуір өзгертілді немесе тасталды, өйткені мемлекеттік аппаратты жұмысшы көпшілігінің мүдделерін көрсету үшін реформалау мүмкін деп сенді. Басқаша айтқанда, мемлекет пен ірі бизнес арасындағы бірігу бұрын айтылғандай, коммунистік партияның (немесе оның орталық комитетінің) басшылығымен төменнен басталған жаппай қозғалыстың жолын кесуіне кедергі болатындай тығыз емес еді.

Сын

Варга теорияны ұсынған кезде, ортодоксалды сталиндік экономистер оны мемлекеттік жоспарлау тек социализмнің ерекшелігі екендігі және "капитализмде өндірістің анархиясы билік етеді" деген іліммен үйлеспейтін деп атады. Теорияның сыншылары (мысалы, Эрнест Мандель және Лео Кофлер) былай деп мәлімдеді: теория қате түрде мемлекет капиталистер арасындағы бәсекелестікті, капитализмнің қозғалыс заңдарын және жалпы нарықтық күштерді жоя алады деп болжайды, бұл құндылық заңының әрекетін жояды. теорияда мемлекеттің таптық негізі, үкімет пен элита арасындағы шынайы байланыстар туралы күрделі түсінік жоқ. Ол шын мәнінде мұндай жолмен жоқ монолиттік билік құрылымын ұсынды. теория бизнес-класта неолибералды идеологияның өршуін түсіндіре алмады, ол маңызды әлеуметтік мақсат мемлекеттің экономикаға ықпалын азайту болуы керек деп нақты айтады. Дегенмен, неолиберализм мемлекет игілігін ірі корпорациялардың мақсаттарына бағыштауға қарсы емес, бұл мемлекеттік монополия деп аталады. теория социалистік мемлекет пен буржуазиялық мемлекеттің арасындағы айырмашылықты анық көрсете алмады, тек социалистік мемлекетте Коммунистік партия (немесе, керісінше, оның орталық комитеті) жетекші саяси рөл атқарды. Бұл жағдайда мемлекеттің өзіндік таптық мазмұны тек билік басындағы саяси партияның (немесе оның орталық комитетінің) саясаты тұрғысынан анықталды.