Кіріспе
1977 жылы Канада Жоғарғы Сотының Дельгамуукв v Британдық Колумбия, [1997] 3 SCR 1010, сондай-ақ Дельгамуукв v Королева, Дельгамуукв Gisdaywa, немесе жай ғана Дельгамуукв деп аталады, Канада Жоғарғы Сотының Канададағы аборигендік атаудың (азаматтық құқықтың ерекше түрі) алғашқы толық есебін қамтитын шешімі. Гикссан және Ветсуветен халықтары Британ Колумбиясының солтүстік-батысындағы 58000 шаршы шақырым жерді жерлеуге және оған билік етуге құқығы бар деп мәлімдеді. Арыз берушілер сот барысында жеңіліске ұшырады, бірақ Канаданың Жоғарғы соты шағымның бір бөлігін қабылдап, дәлелдемелерді қарау мен дәлелдемелерді қараудағы кемшіліктерге байланысты жаңа сот жүргізуді бұйырды. Осы шешімде Сот 1982 жылғы Конституция Заңының 35-бабы бойынша аборигендік құқыққа берілген қорғаудың "табиғаты мен қолданылу аясын" сипаттап берді, талапкердің аборигендік құқықты қалай дәлелдейтінін анықтады және аборигендік құқыққа қол сұғылғанда R v Sparrow-дағы негіздемелік критерийдің қалай қолданылатынын түсіндірді. Бұл шешім ауызша куәліктерді тарихи баспананың дәлелі ретінде қарастырғандығы үшін де маңызды. Шешімнің көп бөлігі техникалық тұрғыдан obiter dicta (әдебиеттер мен өтініштерді қалай қарағандағы қателіктерден кейін жаңа сотқа бұйрық берілді) болса да, Дельгамууквтің қағидалары қайта айтылды және жинақталды Tsilhqot'in Nation v British Columbia, 2014 SCC 44. Канаданың федералды үкіметі 1977 жылы Гиткссанның талап ету туралы декларациясын алды, бірақ Британдық Колумбия жер талап ету процесіне қатыспады. 1984 жылы Британдық Колумбия мұрагерлік басшылардың рұқсатысыз Гиткссан және Ветсуветен аумақтарында ашық кесуді рұқсат ете бастады. 1984 жылы 24 қазанда 35 гиткссан және 13 ветсуветендік тұқым қуалаушы басшылар Британдық Колумбияның Жоғарғы сотына өздерінің өтінішін берді. Кальдер Британдық Колумбияға қарсы (АГ) ісінде Жоғарғы Сот жерлерге аборигендік құқық "тарихи иелік ету мен иелену" негізінде олардың дәстүрлі аумақтарына негізделгенін және "келісімшартқа, атқарушы бұйрыққа немесе заңнамалық актіге байланысты емес" деп мойындады. Бұл жердегі жағдай мынау: қоныс аударушылар келгенде, индеецтер өздерінің қоғамдарын ұйымдастырып, ата-бабалары ғасырлар бойы істегендей, жерді басып алды. Бұл дегеніміз осы. Кальдер Британдық Колумбияға қарсы (АГ) Р. Адамсқа қарсы сот аборигендік атақ аборигендік құқықтың бір түрі деп айтты. Дельгамууквеге дейін Канаданың бірде-бір соты аборигендік атақтың не екенін толықтай анықтаған жоқ. 1997 жылы сот ісін жүргізу мақсатында сол кезде 61 жастағы "Дельгамуукв" есімі "Эрл Мулдоу" деп ағылшыншаландырылды. 2010 жылы Мулдоу өзінің суреттері мен өнерлері үшін "Канада орденінің серігі" болып тағайындалды. Дельгамуук 2022 жылы 3 қаңтарда 85 жасында қайтыс болды.
Delgamuukw v British Columbia, [1997] 3 SCR 1010, also known as Delgamuukw v The Queen, Delgamuukw Gisday’wa, or simply Delgamuukw, is a ruling by the Supreme Court of Canada that contains its first comprehensive account of Aboriginal title (a distinct kind of Aboriginal right) in Canada. The Gitxsan and Wet’suwet’en peoples claimed Aboriginal title and jurisdiction over 58,000 square kilometers in northwest British Columbia. The plaintiffs lost the case at trial, but the Supreme Court of Canada allowed the appeal in part and ordered a new trial because of deficiencies relating to the pleadings and treatment of evidence. In this decision, the Court went on to describe the "nature and scope" of the protection given to Aboriginal title under section 35 of the Constitution Act, 1982, defined how a claimant can prove Aboriginal title, and clarified how the justification test from R v Sparrow applies when Aboriginal title is infringed. The decision is also important for its treatment of oral testimony as evidence of historic occupation. While much of the decision is technically obiter dicta (since a new trial was ordered due to errors in how the evidence and pleadings were treated), the principles from Delgamuukw were restated and summarized in Tsilhqot'in Nation v British Columbia, 2014 SCC 44. The Canadian federal government received the Gitxsan declaration of claim in 1977, but British Columbia would not participate in the land claims process. By 1984, British Columbia had begun to allow clear cut logging in the Gitxsan and Wet’suwet’en territory without permission from the hereditary chiefs. On October 24, 1984, thirty five Gitxsan and thirteen Wet’suwet’en hereditary chiefs filed their statement of claim with the British Columbia Supreme Court. In Calder v British Columbia (AG), the Supreme Court recognized that Aboriginal title to land was based in "historic occupation and possession" of their traditional territories and "does not depend on treaty, executive order or legislative enactment." blockquote|[T]he fact is that when the settlers came, the Indians were there, organized in societies and occupying the land as their forefathers had done for centuries. This is what Indian title means |source=Calder v British Columbia (AG) In R v Adams, the Court said that Aboriginal title is a kind of Aboriginal right. Until Delgamuukw, no Canadian court had defined in detail what Aboriginal title means. In 1997, for the purpose of the court proceedings, 'Delgamuukw', then 61, had his name anglicized as 'Earl Muldoe'. In 2010, Muldoe was also designated as a 'Companion of The Order of Canada' for his paintings and artistry. Delgamuukw died on January 3, 2022, at the age of 85.
Талап
1984 жылы Гикссан және Ветсуветен мұрагерлік басшылары өз үйлері атынан Британ Колумбиясының солтүстік-батысындағы 58000 шаршы шақырым аумақтарға және бұрыннан иеліктен шығарылған жерлерге өтемақы талап етті. Дельгамуукв (ағылшынша Earl Muldoe) гиксандықтардың талапкері болды, ал Гисдайва (Альфред Джозеф) - Ветсуветенді білдіретіндердің бірі. Сотта 61 куәгер куәлік берді, олардың көбісі өз тілдерінде, аудармашылар арқылы. Ол "қосылу алдындағы" институттарды танымады және оның орнына "олар өмір сүру инстинктісіне байланысты әрекет еткен болуы мүмкін" деді. Ол гиткссандар мен ветсуветендердің ұстанымын "идилликалық" және "романтикалық" деп сипаттады. Канадалық антропология қоғамы бұл үкім "ғылыми дәлелдерді мүлдем жоққа шығарады, этноцентрикалық бейімділікпен байланысты және колониялық қоғам ақ нәсілді адамдардан асып түседі деген сенімге негізделген" деді. 1997 жылдың 16 және 17 маусымында Канаданың Жоғарғы сотында шағым қаралды. 1997 жылдың 11 желтоқсанында алты судья өз шешімдерін жариялады. Көпшілік сондай-ақ аборигендік атақты дәлелдеу үшін сынақты былай деп белгілейді: "i) жер егемендікке дейін иелiк етуі керек, ii) егер қазіргі иелiк ету егемендікке дейінгі иелiк ету дәлелі ретінде қолданылса, қазіргі және егемендікке дейінгі иелiк ету арасында сабақтастық болуы керек, және iii) егемендік кезінде бұл иелiк ету тек қана болуы керек". Шешімнен кейін көп ұзамай провинция келіссөздердегі позициясын сақтап қалды, оны тек аз ғана өзгертті. Үкімет жерді иемдену аймақтарында ресурстарды игеруден туындайтын экономикалық пайданы бөлісетін кейбір уақытша шараларды қабылдады. Британ Колумбиясындағы әртүрлі алғашқы халықтардың реакциясы әртүрлі болды: кейбіреулері келісім келіссөздер процесінде қызығушылық танытты, кейбіреулері уақытша шаралар арқылы экономикалық интеграцияда болды, ал кейбіреулері қосымша сот ісін қарастырды. 2020 жылы Канаданың құбыр желісі мен теміржол наразылықтарының талқылануында Delgamuukw болды. Бұл наразылықтар олар құқық пен құқық иелігін талап ететін аумақ арқылы Жағалаулық газ құбырын дамытуға қарсы шыққан Wetsuweten тұқым қуалайтын басшыларымен ынтымақтаса басталды.