Кіріспе
Смохалла (Dreamer) (шамамен 1815–1895) – Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы Колумбия жазығы аймағындағы Түс көрушілер қозғалысымен байланысты ванапум тайпасының арманшы пайғамбары.
Smohalla (Dreamer) (circa 1815 1895) was a Wanapum dreamer prophet associated with the Dreamers movement among Native American people in the Pacific Northwest’s Columbia Plateau region.
Өмірбаян
1815-1820 жылдары қазіргі Вашингтон штатының Уоллула аймағында туған Смохалла Шахпатиялық Ванпум (сонымен қатар Ванпам; Льюис пен Кларк Сокульк деп атаған) тайпасына жататын. Туған кезде оны Вак-веи немесе Кук-киа деп атады, мағынасы – «жер-ананың шаңынан туған». Рухани көшбасшы ретінде танымал болғаннан кейін ол Смохалла (немесе Смо халла, Шмокула, Смуксале, Смовалла) атымен белгілі болды, сондай-ақ «уағызшы» деп те аталады. Оған тағы Ююнипиткана, «дауыстап тұрған тау» және Вайпшва, «тас көтерген» сияқты басқа да есімдер берілген. Соғысшы ретінде де танымал болған Смохалла шамамен 1850 жылы рудың дәстүрлері мен сенімдеріне қайта оралуды қарайтын жаңару доктринасын уағыздай бастады. Оның ілімінің жылдам таралуы 1855-1856 жылдардағы Якима соғысында ақтардың кеңеюіне қарсы аймақтағы тайпалардың бірігуіне әсер етті. Үкіметтің тума халқының жерін кішігірім резервацияларға шектеу жоспарынан туған соғысты олардың жеріне және дәстүрлі мәдениеттеріне жасалған шабуылға қарсы шыққан үндістердің коалициясы жүргізді. Соғыстан кейін Смохалла Синкиус Колумбия басшысы Мұсамен шайқасып, өліміне аз-кем жетті. Өлген деп есептелген ол қайықпен қашып құтылуға жете алды. Одан кейін ол саяхатқа шықты. Бұл деректерге сәйкес, ол оңтүстікке Мексикаға дейін сапар шегіп, Аризона, Юта және Невада арқылы қайтып келді, онда ол мормон дін қызметкерлерінің «көктерден тікелей пәрмен алуын» көрді. Ол үйіне келгенде, адамдарға өзінің рухтар әлеміне барғанын айтты. Алайда, бұл нұсқаны Ванпум ақсақалдары мен Смохалланың ұрпақтары жоққа шығарды, олар оның рухтармен байланысы сүйікті баласынан айырылған кезде болғанын айтты. Бұрыннан емші ретінде танылған ол осы кезде алған білімдері оны пайғамбар ретінде бекітті. Смохалла өзінің шамамен 2000 ізбасарына ата-бабаларының жолына оралып, жаңа келгендердің ілімдері мен мүлкін тастауға шақырды. Аймақтағы көптеген пайғамбарлардың бірі ретінде ол Вашани діні мен Вашат биі (дін) дәстүрлерін жаңғыртты, сонымен қатар өзінің арманынан немесе көрінісінен алынған жаңа элементтерді енгізді. Вашани дінінің ізбасарлары Құдай мен Жер-ананың жоғарылығына сенді. Олардың арасында атақты бас әмірші Жозеф пен оның Нез-Персе ізбасарлары, сондай-ақ аймақтағы басқа тайпалардан келген тума халқы бар. Смохалланың басты қолдаушыларының бірі және көмекшісі – Якама пайғамбары Котиакан, ол оған жаңару қозғалысында көмектесті. Үкімет тарапынан қарсылық көрсетілгеніне және араласуларға қарамастан, Смохалла өмірінің соңына дейін өз дінін ұстады. 1895 жылы қайтыс болғаннан кейін оның орнын ұлы Йоюни (сонымен қатар Йо Йонан), содан кейін оның жүрегі туысы Пак Хья Тут бағындырды. Олар Смохалланың сенімдерін ХХ ғасырға дейін жеткізді.
Following political conflicts with the Walla Walla chief Homily (Homli), Smohalla and his followers moved to the more isolated area of P’na Village at the foot of Priest Rapids in present day Yakima County, Washington. Already distinguished as a warrior, Smohalla began to preach his revitalization doctrine, which emphasized a return to tribal traditions and beliefs around about 1850. The rapid spread of his teachings is said to have contributed to the confederation of tribes in the region against white expansionism in the Yakima War of 1855–1856. Precipitated by government plans to confine Native people to small reservations, the war was fought by a coalition of Indians opposed to the assault on their land base and traditional cultures. Shortly after the war, Smohalla is said to have fought with Moses, a Sinkiuse Columbia chief, and was nearly killed. Presumed dead, he revived enough to escape by boat. It is said that he then set forth on a journey. According to this account, he traveled as far south as Mexico, returning by way of Arizona, Utah and Nevada where he is said to observed Mormon priests "receiving commands directly from heaven". When he reached home, he reported to the people that he had been to the spirit world. However, this version was discounted by Wanapum elders and descendants of Smohalla, who argued instead that his communication with the spirits is said to have occurred while he was mourning the loss of a beloved child. Already known as a medicine man, the teachings he acquired at this time established him as a prophet. Smohalla exhorted his followers, eventually numbering about 2,000, to return to the ways of their ancestors and to relinquish the teachings and goods of the intruders. One of the best known of a series of prophets in the area, he revived the Washani Religion and the Washat Dance (religion) traditions while introducing other features from his dream or vision. Washani followers believed in the superiority of God and Mother Earth. Adherents included the famous Chief Joseph and his Nez Percé followers as well as Native people from other tribes in the region, such as the Wanapum. One of Smohalla's chief supporters and assistant was Kotiakan, a Yakama prophet, who helped him in the revitalization movement. Despite government opposition and interference, Smohalla practiced his religion until the end of his life. After his death in 1895, he was succeeded by his son Yoyouni (also Yo Yonan), then by his nephew Puck Hyah Toot. They carried the Smohallan beliefs into the twentieth century.