Кіріспе

1980 жылғы американдық-батысгерманиялық құпия фильм, Джон Г. Авильденнің туындысы

"Формула" – Джон Г. Авильденнің 1980 жылғы құпия фильмі. Оның сценарийін Стив Шаган жазған, ол өзінің 1979 жылғы "Формула" романынан бейімдеген. Басты рөлдерде Марлон Брандо, Джордж С. Скотт, Марта Келлер, Джон Гилгуд, Г. Д. Спрадлин және Беатрис Стрейт ойнаған. Фильмде Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында нацистер жасаған, мұнайға тәуелділікті жоюға мүмкіндік беретін синтетикалық отын формуласын қолға түсіру немесе жоюға тырысатын әртүрлі топтардың күресі көрсетіледі.

Сюжет

Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы күндері Кеңес әскерлері Берлиннің шетінде жиылады. Панцер корпусының генералы Хельмут Кладен Германияны кеңестерден құтқару үшін одақтастармен келіссөздер жүргізуге арналған құпия құжаттармен Швейцария шекарасына жіберіледі. Бірақ ол АҚШ армиясымен тоқтатылып, әскери барлауға тапсырылады. Қазіргі Лос-Анджелесте лейтенант Барни Кейн өзінің бұрынғы бастығы және досы Том Нилидің қанынан туған кісі өлтіруін тергеуге кіріседі, бұл есірткі саудасы кезінде орын алған деп есептеледі. Алайда Нили газетке өз қанымен "Джин" деп жазады, ал Кейн Германия картасында "Оберман" деген жазуды табады. Кейн Нилидің магнат Адам Штайфель ұйымдастырған кештерде есірткі таратқанын біледі. Нилидің бұрынғы әйелімен сұхбаттасқанда, ол бірнеше өтірік айтқанын байқайды. Оған екінші рет сұхбат алуға келгенде, оны су ваннасында атып өлтіргенін көреді. Штайфель Нилидің оған жүк тасушы ретінде жұмыс істегенін айтады. Нили компанияның шетелдегі серіктестеріне ақша жеткізу үшін жіберілген. Кейн Нилидің өлімін шешу үшін Германияға бару керек деп шешеді және тергеуді жалғастыруға рұқсат беру үшін бастығын көндіреді. Кейін бастығы Штайфельдің біреуіне телефон соғып, Кейн алданып келгенін хабарлайды. Кейн Берлин зообағында Пол Оберманмен кездеседі. Оберман "Жаратылыс" операциясын түсіндіреді – нацистер жасаған синтетикалық отын формуласы қазіргі мұнай экономикасын құртуы мүмкін. Нили осы формула үшін өлтірілді. Содан кейін Оберман зообақтан тыс жерде өлтіріледі. Оның үйінде полиция оны сұраққа алу үшін Оберманның қызы Лизаны табады. Оберманның естелік шарасында Кейн Лизаны аудармашы ретінде серік болуын сұрайды. Лиза келіседі және олар Оберманның формуламен жұмыс істеген профессоры Зиболд туралы берген ақпаратты тексеріп көреді. Зиболдпен сұхбаттасқанда, ол формуланың авторы доктор Абрахам Эсаудың әлі де тірі екенін айтады. Олар оның пәтерінен шыққаннан кейін Зиболд терезеден атып өлтіріледі. Олар Эсаумен кездеседі, ол Кейнге оны жариялауға уәде бергеннен кейін формуланы жазады. Лиза мен Кейн фотокөшірмелер жасап, оларды LAPD және швейцариялық энергетикалық компанияға жібереді. Кейн Лизадан екі көшірмені жасырып, оларды қонақүйдің сейфіне салады. Кейін ол Лизаның Оберманның қызы емес, оны бақылау үшін жіберілген тыңшы екенін анықтайды. Лиза мұны мойындайды, бірақ бұйрық бойынша онымен жақындыққа барғанын жоққа шығарады. Шығыс Берлин шекарасында Кейн Тадескомен кездеседі, ол Нилиді қалай білгенін және американдықтар оны ұстағаннан кейін не болғанын айтады. Тадеско машинасына қарай басып бара жатқанда, Лиза Тадесконы өлтіріп, Шығыс Берлинге қарай кетеді. Лос-Анджелеске қайтар алдында әуежайда Кейн қонақүйдің сейфіндегі формуланың екі көшірмесін Лиза жалғандарымен ауыстырғанын және нақты көшірмелер LAPD мен швейцарияда екенін түсінеді. Лос-Анджелеске келген соң, ол тікелей Штайфельдің кеңсесіне барады. Штайфель Кейннің серігі Йосутаны ұрлап, формуламен алмастыру үшін ұстап отыр. Йосутаны босату үшін формуламен алмастырғаннан кейін, Кейн Штайфельден жауап талап етеді. Штайфель содан кейін картельдің соғыс аяқталғаннан бергі формуланы құпия ұстау жоспарын баяндайды. Олар оны құпия ұстауға тырысты, бірақ швейцариялық бизнесмен Таубер бұл формуланы қайта жасау үшін алғашқы "Жаратылыс" командасының мүшелерін іздестіре бастады. Таубердің әрекеттері "Жаратылыс" командасының мүшелерін картель үшін қауіпті етіп жасады, сондықтан Штайфель Кейнді Германияға саяхатқа жіберу үшін жол ашты, бұл картельдің қалған мүшелерін жою жоспарының жамылғысы болды. Кетіп барар алдында Кейн формуланы Тауберге жібергенін айтады. Кездесуден кейін Штайфель Тауберге телефон соғып, формуласын тағы он жыл құпия ұстауын сұрайды, ал ол антрацит қорының 25% үлесін алады. Олар келіссөздер жүргізеді, ал Таубер формуланы он жылға дейін қолданбауға келіседі.

Өндіріс

Формуланың бір бөлігі Берлиндегі Спандау студиясында, ал тағы бір бөлігі Санкт-Мориц және Гамбург қалаларында түсірілді. Фильмнің қалған бөлігі Калифорния штатындағы Калвер-Ситидегі Metro Goldwyn Mayer студиясында түсірілді.

Сыни жауап

Rotten Tomatoes шолулар жинағыш сайтында фильм 10 шолу негізінде 30% рейтингке ие. TV Guide журналы былай деп жазады: "Джон Г. Авильдсеннің жайсыз, қиын және баяу режиссерлік салған бұл фильмінде Барнидің қарсылық көрсететін куәгерден сұрақтарын қайта-қайта қоятын аяқталмайтын сұхбаттар сериясы көрсетілген. Соңында із Брандоның семіз мұнай магнатына жетеді. Брандо тек үш сахнада ғана пайда болып, өнер көрсеткені үшін 3 миллион доллар алған, фильмнің жалғыз жарқыраған нүктесі, бірақ өте ерекше."

Марапаттар мен ұсыныстар

Наградалар санаты Тұғырлы үміткерлер Нәтижесі Академия сыйлығы Ең үздік операторлық жұмыс Джеймс Крэб Раззи сыйлығы Ең нашар фильм Стив Шаган Ең нашар режиссер Джон Г. Авильдсен Ең нашар қосалқы актер Марлон Брандо Ең нашар сценарий Стив Шаган Стинкерс Жаман фильмдер сыйлығы Ең нашар қосалқы актер Марлон Брандо Ең жағымсыз жалған акцент: ер адам