Джон Мэддисон Мортон: Англиялық драматург және оның пьесалары

Кіріспе

Ағылшын драматургі Джон Мэддисон Мортон (3 қаңтар 1811 – 19 желтоқсан 1891) – бір актілік фарстар жанрында маманданған ағылшын драматургі. Оның ең әйгілі фарсы – «Бокс және Кокс» (1847). Ол сонымен қатар комедиялық драмалар, пантомималар және басқа да театрлық туындылар жазған.

Өмірбаян

Мортон Пэнгборнда дүниеге келген. Оның әкесі, Томас Мортон да белгілі драматург болған. Мортонның алғашқы фарсы, «Менің алғашқы подаграм», 1835 жылы Лондонда қойылды. Ол бірнеше бір актілік фарстардың авторы, соның ішінде «Менің күйеуімнің әруағы» (1836), «Хаос қайта оралды» (1838), «А Thumping Legacy» (1843), «Маған бес шиллинг бер» (1846), «Ирландиялық жолбарыс» (1846), «Екі жақта да жасалған» (1847), «Менің күйеуім кім?» (1847), «Дербиге сапар» (1848), «Слэшер және Крэшер!» (1848), «Сіздің өміріңіз қауіпте» (1848), «Кедей Пилликодди» (1848), «Қалай болса, солай болады» (1849), «Ең ақталмайтын кіріп-шығу» (1849), «Менің сүйкімді Бетси» (1850), «Мұнараға жіберілді» (1850), «Гримшоу, Багшоу және Брэдшоу» (1851), «Мен сүйетін әйел!» (1852), «Тамаша жұптасу!» (1852), «Жаңбырлы күні төменгі аркадада омнибус күту» (1854), «Ромп ойыны» (1855), «Қаншалықты семізденіп қалдың!» (1855), «Әйелдердің құқықтары мен бұрыс амалдары» (1856), «Кішкентай жабайы» (1858), «Әйелге ұсыну» (1861), «Қонақ бөлмелері, екінші қабат және шатырлар» (1864), «Менің әйелімнің бас киімі» (1865) және «Бір күндік балық аулау» (1869). Мортон көп жылдар бойы Чертсиде тұрды. Ол жерде француз пьесасы негізінде «Бокс пен Кокс» (1847) пьесасын жазды. 1891 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті оны «XIX ғасырдың ең үздік фарсы» деп атады. «Бокс пен Кокс» үлкен табысқа ие болды, оған шамамен 7000 фунт стерлинг табыс әкелді және көптеген еуропалық тілдерге аударылды. Ф.С. Бернанд пен Артур Салливан жазған музыкалық нұсқасы, «Кокс пен қорап» (1867) Мортонға авторлық төлем әкелген жоқ. Дегенмен, ол оған белгілі бір даңқ әкелді, өйткені Гилберт пен Салливанның жанкүйерлері оны жиі қайта қояды, бұл оның ең танымал туындысы болуына көмектесті. Мортон екі актілі комедиялық драмалардың бірнеше авторы, соның ішінде «Ескі адалдық» (1848), «Барлық жылтыр алтын емес» (1851), «Ауылдан сарайға» (1854), «Толедоның мультяшісі» немесе «Патша, патшайым және жоқ» (1855), «Біздің әйеліміз» немесе «Амиеннің раушаны» (1856), «Тәртіп бойынша күйеу» (1859), «Ол қалаған, ал ол қаламаған» (1862), «Вудкоктың кішкентай ойыны» (1864) және «Кішкентай ана» (1870). «Біздің әйеліміз» 1883 жылы Джон Филип Соузаның «Дезире» атты опереттасына айналдырылды. Мортонның көптеген пьесалары үлкен жетістікке жетіп, Джон Бакстоун (Бокс пен Кокстың алғашқы қойылымындағы Бокс және «Кедей Пилликодди» пьесасының түпнұсқалық лондондық құрамындағы Мистер Пилликодди), Генри Комптон және Килилер сияқты жетекші комедиялық актерлердің беделін арттыруға көмектесті. 1873 жылы Марион Терри өзінің алғашқы Вест-Энд қойылымдарын «Ромп ойыны» және «Барлық жылтыр алтын емес» пьесаларында Олимпиялық театрда жасады. Салливанның кейінгі серігі В.С. Гилберт өзінің «Менің алғашқы баяндамам» әңгімесінде белгілі Мортонға сілтеме жасады. Мортонның соңғы онжылдықтарында Викториялық бурлесктың танымалдылығы фарстар нарығын күрт төмендетті. Ол қиын жағдайға түсіп, 1881 жылы Чартерхаусқа зейнеткерлікке шықты. Оның өмірінде қойылған соңғы жаңа пьесасы, 1885 жылы Туль театрында қойылған «Going It» атты үш актілік комедиялық пьеса болды, ол көрермендерді үнемі күлдірді. Мортон туралы «Оның бақытсыздығы - 80 жасында 30 жасында жазғандай жазуға қабілетті болғанымен, ол сәннің толассыз ағысынан қалып қойды» делінеді. Ол 1891 жылдың 19 желтоқсанында Чартерхауста қайтыс болды және 23-і күні Кенсал Грин зиратында жерленді.

Morton was born in Pangbourne. His father, Thomas Morton, was also a well known dramatist. Morton's first farce, My First Fit of the Gout, was produced in London in 1835. He was the author of several other one act farces, including My Husband's Ghost (1836), Chaos Is Come Again (1838), A Thumping Legacy (1843), Lend Me Five Shillings (1846), The Irish Tiger (1846), Done on Both Sides (1847), Who's My Husband? (1847), Going to the Derby (1848), Slasher and Crasher! (1848), Your Life's in Danger (1848), Poor Pillicoddy (1848), Where There's a Will There's a Way (1849), A Most Unwarrantable Intrusion (1849) My Precious Betsy (1850), Sent to the Tower (1850), Grimshaw, Bagshaw, and Bradshaw (1851), The Woman I Adore! (1852), A Capital Match! (1852), Waiting for an Omnibus in the Lowther Arcade on a Rainy Day (1854), A Game of Romps (1855), How Stout You're Getting! (1855), The Rights and Wrongs of Women (1856), The Little Savage (1858), Wooing One's Wife (1861), Drawing Rooms, Second Floor, and Attics (1864), My Wife's Bonnet (1865) and A Day's Fishing (1869). Morton lived in Chertsey for many years. It was there that he wrote Box and Cox (1847), adapting it from a French play. The New York Times in 1891 called it "the best farce of the nineteenth century". Box and Cox was wildly successful, earning him about £7000, and was translated into many European languages. A musical version, Cox and Box (1867), was created by F. C. Burnand and Arthur Sullivan, but Morton received no royalties from it. However, it brought him a measure of fame as it is often revived by Gilbert and Sullivan fans, helping to make it his best known work. Morton wrote several comic dramas in two acts, including Old Honesty (1848), All That Glitters Is Not Gold (1851), From Village to Court (1854), The Muleteer of Toledo, or King, Queen and Knave (1855), Our Wife, or The Rose of Amiens (1856), A Husband to Order (1859), She Would and He Wouldn't (1862), Woodcock's Little Game (1864) and Little Mother (1870). Our Wife was made into an 1883 operetta by John Philip Sousa called Désirée. Many of Morton's pieces enjoyed great success and contributed to building up the reputations of leading comic actors such as John Buckstone (who was Box in the first representation of Box and Cox and Mr. Pillicoddy in the original London cast of Poor Pillicoddy), Henry Compton and the Keeleys. In 1873 Marion Terry made her first West End appearances in his plays, A Game of Romps and All That Glitters Is Not Gold at the Olympic Theatre. Sullivan's later collaborator W. S. Gilbert made reference to the well known Morton in his story "My First Brief". In Morton's last decades, the popularity of Victorian burlesque greatly diminished the market for farces. He fell on hard times and in 1881 became a Charterhouse pensioner. His last new play to be produced in his lifetime, at Toole's Theatre in 1885, was a three act farcical comedy called Going It, which kept the house in a continual roar of laughter. It was said of Morton that "The unlucky thing about him was that though he could write as well at 80 as at 30, he was left stranded high and dry by the receding wave of fashion." He died at the Charterhouse on 19 December 1891 and was buried on the 23rd at Kensal Green Cemetery.