Кіріспе

Американдық романист, эссеші және әңгімелер авторы Эндрю Холлеран – Аруба аралында дүниеге келген Эрик Гарбердің (1944 жылы туған) псевдонимі. Өмірінің көп бөлігін Нью-Йорк, Вашингтон және Флоридадағы шағын қалада өткізген. 1980 және 1981 жылдары Кристофер Кокспен бірге «Вайолет Квилл» гей жазушылар клубының мүшесі болды, оған Роберт Ферро, Эдмунд Уайт және Феличе Пикано да кірді. 1978 жылы жарық көрген «Бейден билеуші» романының сәттілігінен кейін ол Stonewall-дан кейінгі гей әдебиетінің белгілі авторы атанды. Жеке өмірін сақтауды қалайтын автор қазірге дейін жазушы және публицист ретінде Эндрю Холлеран псевдонимін қолдануда.

Ерте өмір, білім, әскери қызмет

Ол балалық шағының көп бөлігін Голландияның Кариб бассейніндегі Аруба аралында өткізді, онда оның әкесі мұнай компаниясында жұмыс істеді. Ол католик дінінде тәрбиеленді. Әкесі зейнеткерлікке шыққаннан кейін, 1961 жылы отбасы Флориданың солтүстігіндегі шағын қалаға көшіп барды. Орта мектепті бітірген соң Гарвард колледжінде әдебиет және американ тарихын оқыды. Соңғы курста ол шығармашылық жазудан сабақ беретін Питер Тейлормен танысты. 1965 жылы Гарвардтан ағылшын тілінде бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, ол Тейлордың ізбен Айова университетінің Жазушылар шеберханасына барып, «заң мектебінің қорқынышынан» қашуға тырысты. Айовада, Холлеранның ұстаздары Курт Воннегут және Хосе Доносо болды, ол студент әріптесі Роберт Ферромен ұзаққа созылған достық қарым-қатынас орнатты. Осы кезеңдегі Холлеранның ешбір жазбасы жарияланбады, бірақ ол Айовадан магистр және жазу шебері (MFA) дәрежелерін алды. Содан кейін, 1968 жылы Пенсильвания университетінің құқық мектебінде бір жыл оқығаннан кейін, ол өзін «кафкалық кошмардың құрсауында» сезінді, оның орнына Вьетнамға емес, Батыс Германияға жіберілді. Германияда ол өзінің алғашқы әңгімесін «The New Yorker» журналына сатты. Сондай-ақ Германияда ол гей сексінің алғашқы тәжірибесін алды, оны Кристофер Стрит сұхбатында былай баяндады:
Бір түні мен Бостоннан келген бір ерекше адаммен N. C. O. клубында болдым. Ол мені мас қылып, Людвигсхафенге баратын пойызға отырғызып, алғашқы гей барына сүйреп әкелді. Бұл таң қалдырды. Сол түні сексуалдық қатынас жасап, постқа оралып, қатты депрессияға түстім де, үш сағатқа жуық душ қабылдадым. Мен өзімді-өзім бұзғандай сезіндім. Германиядағы осы тәжірибеден кейін мен бір жыл бойы жасырын өмірге қайттым.

Нью-Йоркке көшу

Армиядан қайтқаннан кейін Америка Құрама Штаттарына оралған соң, ол Филадельфияда заң факультетінің бір семестрін қосымша оқыды, онда бір түні қаладағы гейлер жиналатын жерді кездейсоқ тауып алып, "бірнеше жылға созылған" "әр түнді қызумен" өткізді. Барлар жер бетіндегі ең ғажайып орындар сияқты көрінді. Мен тек жұмаққа бару үшін біреуіне кірсем болды. Мен сағаттап тұратын едім. Мен өте ұялшақ едім, ал барлығы маған өте тартымды көрінді". Заң факультетінен бас тартып, Нью-Йоркке көшіп келгеннен кейін оның "қызуы" гей би клубтары мен моншаларын, сондай-ақ Черри Гроув пен Файр Айленд Пайнстағы гей өмірін танығаннан кейін одан да күшейді. Ол спорт залында немесе кештерде билеп, танысып, жыныстық қатынас іздемейінше, "көбелектерге толы пәтерлерде бармен немесе машинистка болып жұмыс істеді". 1971 жылы "Нью-Йоркерде" оның әңгімесі жарық көргеннен кейін "олар мені жылына үш рет жариялайды" деп ойлап, жазуын жалғастырды, бірақ "Бейне бишісінен билеушіге" (Dancer from the Dance) 1978 жылға дейін жеті жыл бойы ештеңе жарияламады. "Бұл қатты күрес болды", - деп есіне алды ол. "Бейне бишісінен билеушіге" сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, ұлттық бестселлерге айналды және Холлеранның жазушылық жолын бастады. Оның кейінгі, өмірбаяндық романдары, әңгімелері мен эсселері қартайған гей ретіндегі алаңдаушылықтарын көрсетеді және Нью-Йорк, Вашингтон және Флоридадағы ата-анасы зейнеткерлікке шыққан, ол әлі де тұрып жатқан шағын қала арасындағы өмірін баяндайды.

Арубадағы түндер

Екінші романы "Арубадағы түндер" (1983) Арубадағы балалық шағына, Германиядағы АҚШ армиясындағы тәжірибесіне, Нью-Йорктегі өмірлік махаббаттары мен достық қарым-қатынасына, Пенсильваниядағы әпкесімен және Флоридадағы ата-анасымен байланысына негізделген. Роман толығымен автобиографиялық емес. Ең жарқын кейіпкерлердің бірі – "Мистер Фриль" аталған өткір тілді ересек ер адам; Холлеран: "Мен Фриль туралы бөлімдерді жазудан ең үлкен ләззат алдым, олардың бәрі ойдан туған."

Ерлердің сұлулығы

Үшінші романы, "Ерлердің сұлулығы" (1996) Флоридадағы шағын қалада тұратын 47 жастағы гей ер адам жақын жердегі Гейнсвиллдегі қарттар үйіне төрт мүшесі жұмыс істемейтін анасын көруге барады, Нью-Йорктегі достарын еске алады – олардың көпшілігі ЖИТС-тен қайтыс болды – және жас гей ер адамға деген өшпес құмарлығына мазасыздық тартады. Питер Паркер «Нью-Йорк Таймс» газетінде оны «өте жақсы жазылған, және өзінің сылқымдылығымен «Бейнеден билеушіге» қарағанда әлдеқайда әсерлі роман» деп бағалаған. Алан Холлингхерст оны «өмірді құрайтын нәрселердің әдемі және қасіретті санағы» деп атады, қандай суреттер, құштарлықтар мен балалық аштықтар, әдетте мойындауға ұялатын немесе қалыпты емес нәрселерден тыс, оны мазалайды, жетелейді және кедергі келтіреді. Роман 1996 жылғы Ferro Grumley сыйлығына ие болды.

Қыркүйекте жарық өзгеріп тұрады

Қыркүйек айында "Жарқын өзгерістер" (1999) атты қысқа әңгімелер жинағы жарық көрді, олардың көпшілігі алғаш рет жарияланды. Питер Паркер The New York Times газетінде бұл кітапты "тыйылмас, ой қозғайтын, өткір және салмақты" деп сипаттады. "Қайғы" 2007 жылы Stonewall Book Award сыйлығына ие болды. Сондай-ақ 2007 жылы Холлеран Publishing Triangle ұйымынан өмірлік жетістіктері үшін Билл Уайтхед сыйлығымен марапатталды.

Құм патшалығы

Холлеран эсселер мен қысқа әңгімелер жариялауды жалғастырғанмен, 2022 жылы оның келесі романы – «Құм патшалығы» жарық көрді, ол «өмір бойы жинаған, бірақ өлгенге дейін ажырасуға шыдай алмайтын нәрселер туралы» әңгіме. Оқиға тағы да Флоридадағы шағын қалада өтеді, ал баяндаушы – тағы да қартайған гей, ол қайтыс болған ата-анасы зейнеткерлікке шыққан үйінде тұрады, «олардың жатын бөлмесін құдайға арналған орынға айналдырып», барлық мүліктерін өзгеріссіз сақтайды: шкафтағы киімдер, анасының көйлектері, әкесі қарттап қалғаннан кейін сатып алған, бірақ оның қарт жүзіне тым әдемі болған мадрас көйлектері, тоңазытқышта қалған Pall Mall темекісінің бумасы; олардың барлық спирттік ішімдіктері, анасының парфюмериясы, қызыл, жоғары мойынды көйлек киген анасының суреті, кішкентай сопақ алтын жақтауға орнатылған, Виктория дәуіріндегідей көрініс, бір жағынан Мәрияның мүсіні, екінші жағынан Chanel No. 5 бөтелкесі. Баяндаушы қаладағы Ерл есімді егде жастағы геймен болған кездесулерін еске алады, ол өлімге бет қарайды және бір жағынан оның әкесінің орнын басады; бірақ Ерл гей болғандықтан, «Мен онымен әкеммен сөйлесе алмайтын тәрізде сөйлесе алатынмын». «Нью-Йорк таймс» газетінде «Құм патшалығы» романына жазған рецензиясында Колм Тойбин Холлеранның «80 жасқа жуық шағында адалдығымен, қиын шындықтарды қабылдауға дайындығымен және уақыттың өтуіне ерекше құрмет көрсетудің күрделі жолымен ерекшеленетін роман жазғанын» айтты.

Эсселер мен хаттар

Холлеран өмірінің барысында жемісті эссеші болды. (Оның эсселері мен көркем шығармалары соншалықты автобиографиялық және терең ойлы болғандықтан, кейде оларды ажырату қиын.) Ол көп жылдар бойы "Кристофер Стрит" атты новаторлық гей журналына тұрақты түрде жазды. Соңғы кезде ол The Gay & Lesbian Review Worldwide журналына жиі үлес қосады. Холлеран көп хат жазатын автор ретінде де танымал. Оның Роберт Ферромен болған ерте хат алмасуының бір бөлігі 1994 жылы "The Violet Quill Reader" журналында жарияланды. Бұрын Ферроға Прусттің "Уақыттың өткеніне толы ойлар" романына қызығушылықпен қарағанын жазған Холлеран (әлі романист ретінде танылмаған) 1970 жылғы хатын былай аяқтады: "Рас, романдар хаттарды жариялау үшін ғана құрал болуы мүмкін деп ойлай бастадым; енді Прусты анасына, Прусты Антуан Бибескоға, Джон Аддингтон Саймондсты баршаға оқыдым. Хаттарды жариялаудың оңай жолы болуы керек."

Әсерлер

Холлеран «Ұлы Гэтсбиді» «Менің сүйікті кітабым» деп атады. Ол әлі күнге дейін «мектепте оқыған» «жақсы тозған қағаз кітапшасын» сақтап келеді. 1983 жылғы сұхбатта «Жазушы ретінде сізге кім үлгі?» деген сұраққа Холлеран: «Скотт Фицджеральд» деп жауап берді. Менің ойымша, «Гэтсби» – тіл мен прозаның көркемдігі үшін тамаша үлгі, сондай-ақ «Жұмсақ түн» романы да. Прусты да жақсы көремін. Бірақ ол қауіпті. Ол тым зор, тым ғажайып, сан түрлі деңгейде керемет, сондықтан бұл кітап адамды ойдан ада қылуы мүмкін. Ол биік таудай, оған шығуға болмайды, оны айналып өту керек. Эдмунд Уайт «Бұлшықеттер биі» романы 1970-ші жылдарда «Ұлы Гэтсби» 1920-ші жылдарда жеткен жетістікті – онжылдық пен мәдениеттің жарқырауы мен сұлулығын бейнелегенін жазды. Тони Кушнер де Холлеран мен Фицджеральдты байланыстырады: Фицджеральд – жоғалту туралы жазатын автор, Холлеран мен Фицджеральдтың екеуінің де кейіпкерлері жоғалып кеткен әлемде өмір сүреді. «Бейнеден билеуші» романынан ең бірінші есімде қалғаны – бәріміз өзімізді жасаған адамдармыз деген ой, ал оның артында қиын және жасырылған өткен жатыр. Егер адам өзін ашқанда, кері жасыру орын алса, онда бұл Фицджеральдқа тән ерекшелік.