Кіріспе

1746 жылғы Аустрия мұрагерлік соғысы кезінде болған шайқас.

Пьяченца шайқасы 1746 жылдың 16 маусымында Солтүстік Италиядағы Пьяченца қаласының жанында франко-испан армиясы мен австриялық армия арасында өтті. Бұл шайқас Австрия мұрагерлік соғысының келесі әрекеттерінің бір бөлігі болды. Жеңіс князь Йозеф Венцель басқарған австриялық әскерге бұйырды. Франц Йозеф I және Луи-Иосиф де Монкальм осы шайқаста көзге түскен батырлардың арасында болды.

Бурбондық позиция

Бассигнана шайқасынан кейін Австрия және Пьемонт әскерлерінің бөлінуімен, испан және француз әскерлері өздерінің шабуыл жоспарларын үйлестірді. Испания үшін Турин мен Миланды басып алу маңызды болды. Бірақ Франция Карл Эммануэльмен келіссөздер жүргізуге ниеттенгендіктен, Испанияға тек Милан ғана қалды. Сондықтан 1745 жылдың 28 қарашасында Де Гейдж Ломбардияға испандықтардың жорығын бастады. Көп ұзамай, австриялық қолбасшы, Лихтенштейннің князі Йозеф Венцель, испандықтардың шабуылына дейін әскерін қайтарып алды, өйткені оның жеткіліксіз әскерінің құрылымын қауіптенді. Милан қарсылықсыз берілді, ал жыл соңына қарай Ломбардияның көп бөлігі испандықтардың бақылауына көшті. 1746 жылдың басында Австриядағы жағдай мынадай болды: Бурбон әскерлері Мантуядан басқа Ломбардияның барлық аймағын, сондай-ақ Карл Эммануэльдің Пьемонт-Сардиниясының шамамен 1/5 бөлігін басып алды. Француз сарайы Пьемонтты Австриямен одақтан айыру ниетімен Карл Эммануэльмен келіссөздер бастады. Осы уақытта маршал Майльбуа Алессандрияны қоршауды жалғастырды. Барлық есептерге сәйкес, шағын Филип өзінің жаңа иелігінің билеушісіне айналды, ал Бурбондар Испанияда жеңіске жетті.

Шарль Эммануэль Италия үшін шайқасты қайта ашады

1745 жылғы 25 желтоқсанда Пруссия мен Австрия арасында қол қойылған Дрезден келісімінің Италиядағы соғыстарға тигізген әсері, Орталық Еуропадағы әсерімен тең болды. Шарль Эммануэль мен оның кеңесшілері мұны жақсы түсінді. Австрия, Германиядағы соғыстан босатылғаннан кейін, әскерінің көп бөлігін Италияға жөнелтетіні анық болды. Франция мен Испанияның позициясы өзгерген жоқ, король олардың Австрияның түбектің әскери күшеюіне тойтарыс бере алмайтынын сезді. Франциямен келіссөздер жалғасып жатқанмен, король Австриямен одақ сақтаудың тиімдірек екенін түсінді. Шарль Эммануэль Австрия Италиядағы дайындықтарын аяқтағанша өзіне уақыт беру қажет деп ойлады. Бұл үшін келіссөздерді мүмкіндігінше созғаннан кейін әрекет етудің ең оңай жолы бар еді. Сондықтан ол француз сарайына ақпан айының соңына дейін келісімге келуге мүмкіндік берді, әйтпесе жаулық қайта басталады. Ол сондай-ақ француздардан Алессандрия қамалын тоқтатуды сұрады. Француздар 1746 жылғы 17 ақпанда бұл өтінішті қабылдады. Бірақ 1 наурызда мерзім өткеннен кейін және Австрия әскерін шоғырландырғаннан соң, Шарль Эммануэль соғысты қайта бастау уақыты жеткенін түсінді. Пьемонт армиясы Асти мен Алессандриядағы француз гарнизондарына қарай ақырындап жылжуды бастады. Ниеттерін табысты жасырып, Шарль Эммануэль 1746 жылғы 5 наурызда Астиға шабуыл жасау арқылы Италиядағы соғысты қайтадан ашты. Үш күннен кейін гарнизон қарсылық көрсетпей берілді, және 5000 тұтқын Пьемонт қолына түсті.

Бурбондар Пьяченцаға қайтып оралады

Асти гарнизонының тапсырылуы француз армиясына үлкен мәселелер туғызды. Әскердің рухы құлдырады, наурыздың соңына қарай маршал Майльбуа әскері дезертирлік, ауру немесе тұтқынға түсу салдарынан 15 000 салдарын жоғалтты. Де Гажестің испан әскері Пьяченцада тұрып, австриялықтардың жиналуынан туындаған жаңа қауіпке қарсы не істеу керектігін білмей қалды. Ол да, Инфант Филип те Ломбардиядан шегінуге батыл бармады, себебі бұл Мадридтің наразылығын тудыруы мүмкін еді. Өкінішке орай, австриялық басшылық олар үшін шешім қабылдады. Шебер маневр жасап, австриялықтар Инфантты Миланды Павияға дейін қуды. Сәуір айында Парма, Реджо және Гуасталла австриялықтардың бақылауына көшті. Шашыраған күштерін біріктіру үшін испандықтар маршал Майльбуадан француз әскерін батысқа қарай Пьяченцаға, түрлі бағыттардан қайтып келе жатқан басқа Бурбон әскерлерімен қосылу үшін әкелуін сұрады. Бірақ маршал Майльбуа Генуя арқылы байланыс жолдарын үзуге құштар болмады, сондықтан Пьяченцаға он батальонды ғана жіберді. Испания королі Филипп V және оның әйелі Елизавета Фарнезе Де Гажеге Пьяченцада қалуды бұйырды. Людовик XV Бурбон бірлігін нығайтуды қалап, испандық туысына көмектесуге дайын болғандықтан, Майльбуаға әскерін испандық басшылыққа бағынуға бұйырды. Маршал негізінен келіспесе де, әскерін Пьяченцаға жіберді, ал 15 маусымда франко-испан әскері бірікті.

Қарсы жоспарлар

Австрия армиясы Де Гейджес армиясынан шамамен 15 000 адамға көп болғандықтан, ол австриялықтардың шабуылын қымбатқа түсіріп, испандықтардың қарсы шабуылын шақыратын жоспар жасады. Ол осы жоспардың жеңіске жеткізетініне үміттенді. Пьяченцаның құлап бара жатқан қаласында бекініп қалмай, Гейдж орларды қазуға және австриялықтар шабуылдайтын қорғаныс шебіне айналатын артиллериялық позициялар құруға бұйрық берді. Де Гейдж әскерлеріне Пьяченцаның солтүстігіндегі аймақтарды барлауға бұйрық берді. Майльбуаның келгені испан генералына 40 000 сарбаздық күшті ұсынды. Дегенмен, бұл аймақтағы азық-түлік қорына күшті қысым жасады. Сонымен қатар, батыстан 10 000 сарбаздан тұратын Пьемонт армиясы жақындап келе жатқан еді, бұл сандардың тепе-теңдігін австриялықтардың пайдасына қатаң түрде өзгертетін еді. Пьемонт армиясы бір күндік сапар қашықтықта болғандықтан, француз маршалы австриялықтарға дереу шабуыл жасауды ұсынды. Бірақ бастапқы жоспардың орнына, испан командирі орталықты жеңіл ұстап, күшін флангаларға шоғырландыратын болды. Австриялықтардың сол флангына жасалатын шабуыл оларды австриялық орталыққа қарай итеруді білдіретін еді. Әдеттен тыс қадам ретінде, Де Гейдж Майльбуадан әскерлерін желінің оң шетінен шығарып, австриялықтардың оң флангын қоршап алып, артқы жағынан шабуылдауын сұрады. Шабуыл 16-сы күні таңда басталмақ. Австриялықтар соңғы бірнеше айды артиллерияны орналастыруға, Бурбон бекіністерін басып алуға және азық-түлік жинауға жұмсады. Австрия лагерінде жеңіске деген сеніммен толған көңіл-күй болды. Австрия жоспары Бурбон жоспарынан гөрі әлдеқайда қарапайым болды. Олар Гейджтің әскерін өздерінің позициясына шабуылдауға рұқсат беретін еді. Шабуылдың күші сарқылған соң, олар қарсы шабуыл жасайтын еді. 15-ші күні таңертең олар күштерін Пьяченцаның солтүстігіне орналастыра бастады. Өкінішке орай, граф Браун Майльбуаның не істеп жатқанын біліп, француздың алға жылжуын тоқтату үшін өз бөлімдерін жылжытты. Маркиз Ботта д'Адорно австриялықтардың оң флангына қолбасшылық етіп, сол күні кешке әскерін дайындыққа келтірді. Австриялықтар енді тек франко-испандық шабуылды күтуге тиіс еді.

Шайқас

16 маусым күні таңертең австриялық артиллерия Бурбон лагеріне атыс ашты. Сонымен қатар, франко-испан әскері австриялық бекіністеріне шабуыл жасады. Маршал Майльбуаның жоспары шабуыл басталғаннан кейін бірнеше минуттан соң сәтсіздікке ұшырады. Австриялықтардың тылына тікелей шабуыл жасаудың орнына, маршал Браунның әскерлерін каналдың артында жиналған күйде көргенде, қорқып қалды. Сонымен қатар, француз күштері дұрыс емес жерде пайда болды. Олар кірген тар саздық жер мойын тұйыққа айналды, және олар шыға сала австриялықтардың шабуылына ұшырады. Маршал көбірек әскерді шайқасқа тартуға тырысты, бірақ оның әскерлері қарқынды атыстан австриялықтарға жақындай алмады. Ақырында Браун әскерін каналдан өткізіп, шабуыл сәтсіз аяқталды, көптеген француздар тар шатқалда қырқылып қалды. Басқа жағынан, Гейдж өз әскерін австриялық бекіністеріне дейін жеткізе алды. Оның әскерлері австриялықтарды баяу ығыстырып, шайқас тепе-тең болып көрінді. Алайда, Барон Беренклау австриялық атқыштарды шайқасқа тартуға қол жеткізді, нәтижесінде испандықтардың қатары қысымға көніп, жарылды. Испандықтар Пьяченцаға қарай шегінген кезде австриялықтар оларды қууға мүмкіндік алды. Сағат екіге қарай шайқас аяқталды, және Италиядағы Бурбонның үміттері де тоқтап қалды.

Соңы

Австрия шамамен 3400 адамнан зардап шекті, ал 700-ден астам адам қаза тапты. Испания армиясы шамамен 9000 адамнан, ал француз армиясы 4000-қа жуық адамнан зардап шекті. Француз және испан армияларының арасында шамамен 4500 әскер қаза тауып, 4800 адам тұтқынға алынды. Луи Жозеф де Монкальм олардың қатарында болды. Шайқас аяқталғаннан кейін Бурбондар 27 маусымда Пьяченцадан эвакуацияланып, австро-пиемонт әскерлерімен бірге Генуя республикасының бағытына қарай шығысқа қарай жылды. Бұл шайқас Италиядағы соғыстың аяқталуын білдірмеді, ал жыл соңында жеңісті пайдаланып Провансқа басып кіруге жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Нәтижесінде, 1746 жылдың желтоқсанында болған көтеріліс арқасында австриялықтар тұтқынға алынған Генуядан босатылды.