Кіріспе

Шеффилд және Тинсли каналы – Англияның Шеффилд қаласындағы канал. Ол Тинслиден басталып, Дон өзенінен бөлініп, қала орталығындағы Шеффилд канал бассейніне (қазіргі Виктория Кейз) дейін 6 километрге (3.9 миль) созылады және 11 шлюзден өтеді. Бұл шлюз жүйесінде жүзе алатын ең ұзын кеме 19 метр, ал ені 5 метр болуы мүмкін.

Ерте тарих

Шеффилд Дон өзенінің жағасында орналасқан, бірақ өзеннің жоғарғы ағысында кеме жүру мүмкін емес еді. Орта ғасырларда Шеффилдтен тауарларды ең жақын ішкі портқа – Идл өзені бойындағы Бавтриге құрлықпен тасымалдау қажет болды. Кейіннен Донның төменгі ағысы кеме жүруге қолайлы болды, бірақ қайықтар Шеффилдке жетпеді. Шеффилдті Тинслидегі кеме жүретін Донға (сондай-ақ Оуза және Трент өзендеріне, Хамбер мен Солтүстік теңізге) қосу туралы ұсыныстар 1697 жылы жасалды, бірақ олар нәтижесіз аяқталды. 1751 жылы Дон өзені Тинслиге дейін жақсартылды, бірақ бұл Шеффилдтен 4 миль (6 км) кем болды. 1788 жылы олар қалаға дейінгі жолды күтіп ұстау үшін жер өлшеушіні жалдады. Қалаға кеме қатынасын жасауға жасалған алғашқы қадам 1792 жылғы 4 шілдеде Cutlers Hall-да өткен қоғамдық жиналыс болды. Жиынға қатысушылар жобаны қаржыландыру үшін Дон компаниясының ұсыныс берген кеңейтуіне 8450 фунт стерлинг жұмсады. Олар сондай-ақ көмір мен су бар Бейтон және Эккинтонға арна салуды қалады. Үш аптадан кейін олар Шеффилдтен Роттерхамға жақын Бринсвортқа дейін канал салу туралы ұсыныс жасады. Осы кезде Дирн және Дов каналы жобасы жүргізіліп жатты және желіге қосылғаннан кейін кен аймағын қамтамасыз ету қажеттігі туралы күмән туды. Алайда, олардың инженері Джон Томпсон Эккингтонға қарай тармақсыз шлюздерге жеткілікті су жеткізу қиын болады деп ойлады. 1792 жылғы 6 желтоқсанда Шеффилдте комитет отырысы өтті, онда Честерфилд каналы Эккингтон тармағына қарсылық білдірді, себебі олар сол аймақтағы көмір өз каналын пайдалануы керек деп ойлады, ал Норфолк герцогы комитет күткеннен әлдеқайда жоғары шарттарға келісті. Олар Шеффилдтен Ротерхамға дейінгі 4 миль (6 км) арнаны, 10 миль (16 км) тармақты Эккингтонға және Норфолк герцогының Аттерклифтегі кеніне 2 миль (3 км) тармақты құру үшін 46 292 фунт стерлингке кететінін есептеді. Олар акционерлерге жобаны толығымен жүзеге асыруды немесе Эккингтон тармағын жеке жазылым арқылы салуды ұсынды. 1793 жылғы 15 қаңтарда өткен қоғамдық жиналыста идея қабылданды, соның ішінде Эккингтон тармағы үшін жеке жазылым жасалды, ал инженер Бенджамин Оутрамнан есеп беруді сұрады. Оутрам 12,75 миль (21 км) каналдың құрылысы туралы ұсыныс жасады. Ол Экингтоннан Бейттон жолынан Шеффилдтегі ауруханаға дейін, Аттерклифтен өтіп, бір деңгейде салынды. Оны тегістеу үшін туннель және бірнеше үлкен кесулер қажет болды. Доннан Аттерклифке дейінгі бөлік өзен баржаларына жарамды, ал Аттерклифтен тыс Честерфилд каналына дейінгі бөлік тар канал болады. Экингтон мен Честерфилд каналы арасында бес шлюз қажет болады, Тинсли кемесінің бағытын аяқтау үшін жеті канал шлюзы және 3 өзен шлюзы қажет болады. Жалпы есептелген шығын 52 216 фунт стерлинг болды, бірақ уақыт қиын болды, сондықтан бірден шара қолданылмады. 1801 жылы Шеффилд тұрғындары Дон Навигациялық Компаниясына хат жазып, каналды Шеффилдке дейін кеңейтуді сұрады. Олар осыны және сумен қамтамасыз етудің болмауынан кері сорғылау қажеттілігін қарастыра отырып, Катлерс компаниясы Уильям Данннан Шеффилдтен Тинслиге дейінгі сызықты зерттеуді сұрады, ол 1802 жылдың басында жасады. Оның ішінде 9 шлюз, терең шыңдағы фунт резервуар ретінде қызмет етеді және басқа резервуарлар қажет болуы мүмкін деп болжады. Жұмыстың жоспары Парламентке тапсырылды. Дон Навигациясы бұл әрекеттен таң қалды және оған қарсы шығуға шешім қабылдады, себебі олар салдарынан шығынға ұшырайды, бірақ Катлерс компаниясы одан пайда табады деп ойлады және ұсыныс жасаудан бас тартты. Норфолк герцогы заң жобасына парламентте қарсылық білдірді, ал Катлерлер схемасы тоқтатылды. 1813 жылы Cutlers компаниясы Уильям Чэпманнан Донның солтүстігінде де, оңтүстігінде де Шеффилд пен Ротерхам арасындағы желілерді зерттеуді сұрады. Чэпман солтүстік бағытты ұнатады, ал Катлерлер Дон навигациясынан осы каналды салуды қалайды ма деп сұрады, бірақ акционерлер бас тартты. Олар Катлерлерге егер олар өз арнасын салса, Дон Навигациясы өтемақы талап ететінін және Тинслиден Шеффилдке дейінгі жолды күтіп ұстау міндетінен босатылатынын айтты. Олар 11000 фунт стерлинг төлеуге келісті, оның ішінде кем дегенде бір құлыпты Катлерлерге сату да бар сияқты. Шарттар туралы келіскеннен кейін, олар 1814 жылы 15 шілдеде өз жоспарларын өзгертіп, Донның оңтүстігіне қарай бағытты таңдады, ішінара Норфолк герцогының Хандсворт кеніне кіру үшін, ал ішінара болашақта Честерфилд каналына байланыстыру оңай болатынына байланысты. Жобаның құны 55 510 фунт стерлинг болды, оның ішінде Дарналлға қарай тармақ, үш резервуар және кендерден су соруға арналған бу машинасы кірді.

XIX ғасыр

1815 жылы парламент актісімен (55 Geo. 3. c. lxv) Шеффилд каналы компаниясы құрылды, мақсаты – канал салу болатын. Саяхатшылардың ұсынған жолы Дон өзенінен Иордан шлюзінен, Дон кеме жүргізуінің «Холмс кесімі» өзенге қосылатын жерге қарсы бетке бұрып, Дон аңғарының солтүстік жағымен «Савил көшесіне немесе оның жанында» орналасқан бассейнге дейін созылуды қамтиды. Бұл ұсынылған кезде Норфолк герцогының иелігі, Тинсли Парк және Мэнор кеніштерінен шыққан көмірдің каналға жеткізілуіне бұл кедергі келтіретінін, ал герцог жобаның ең ірі қаржылық демеушісі болғандықтан, олардың мүдделеріне сәйкес келетін балама жол іздеу қажеттігін мәлімдеді. Балама жол Дон аңғарының оңтүстік жағында, Шеффилд қамалының бұрынғы бақшалары орналасқан жердегі бассейнде аяқталуы тиіс болды. Бұл үшін екі шлюз қатары қажет болады: біреуі Тинслиде өзеннің деңгейін көтеру үшін, екіншісі Карбрукта қала орталығына тегіс ағыс үшін қажетті биіктікке жету үшін. Тинсли Парк кеніштеріне қол жеткізу үшін «Гренландия қолтығы» деп аталатын қысқа тармақ салу ұсынылды. Бұл нұсқа ұзағырақ және қымбат болғанымен, герцогтың қолдауы осы жолдың парламенттік мақұлдауға ұсынылуына әкелді. Парламент актісі 1815 жылдың 7 маусымында 182 тіркелген адаммен қабылданды, Норфолк герцогы (2,000) және граф Фицвильям (1,000) ең ірі үлес қосушылар болды. Азаматтық инженер Уильям Чэпмен жоспарларды дайындады және ол жобаның инженері болды, жобаның құны 76,000 фунт стерлингті құрады. Канал бассейнінің негізгі тасы 1816 жылдың 16 маусымында Вудторп Холлдан Хью Паркер салған, және үш жылдан кейін ашылуға дайын болды.

Алғашқы қызметтері

1840 жылға қарай қала теңдесі жоқ қызметпен мақтана алатын болды; Грисброға қызмет аптасына екі рет жүзететін "жедел қайықпен" байланысты, ол өз кезегінде Халл мен Лондон кемелерімен байланысты. Ричард Престон & Компания Торнға "жедел қайық" қызметін одан әрі тасымалдау үшін ұсынды, ал Лондон және Шеффилд Біріккен Компаниясы астанаға "көшірусіз" қызмет көрсетті. Басқа да қызметтер Гейнсбороға (екі апта сайын) және Лидске (әр үш апта сайын) жүргізілді. Тек бес жыл өткен соң, алғашқы маңызды өзгеріс болды – Уильям Кобби Лондоннан Халл мен Селбиге су көлігін ұсынды, одан әрі теміржол арқылы Шеффилдке жіберуге мүмкіндік берді.

Канал вагондары

Оның құрылған алғашқы күндерінен бастап, канал бассейні мен Гренландия саласы вагондармен қызмет етілді, олар көптеген жергілікті шахталардан көмірді каналға әкеліп, одан әрі тасымалдауға дайындады. Канал бассейніне Норфолк герцогінің жеріндегі және Манор ауданындағы шахталарға қосылатын желілер қызмет көрсетсе, Гренландия саласына Тинсли Парк және Хай Хейзелс шахталарынан желілер келді.

Темір жолдың пайда болуы

1846 жылы Шеффилд, Ротерхэм, Барнсли, Уэйкфилд, Халл және Гуль темір жолы Шеффилд канал компаниясын сатып алып, қалалық терминалмен қамтамасыз етуді көздеді. Бұл мәміле аяқталуға үлкерместен, Шеффилд және Линкольншир қосылған темір жолы ұсыныс жасады, ол қабылданды. S.& L. J. R. Манчестер, Шеффилд және Линкольншир темір жолының құрамына кірді және 22 шілде 1848 жылы каналдың иесіне айналды. 1849 жылғы 28 шілдедегі акт бойынша канал Дун өзені кеме жүргізу компаниясына берілді, оған Стейнфорт және Кидби каналы, сондай-ақ Дирн және Доув каналы қосылды. Оңтүстік Йоркшир, Донкастер және Гуль темір жолымен біріккеннен кейін ол Оңтүстік Йоркшир темір жолы және Дун өзені кеме жүргізу компаниясы болып қайта құрылды. Оңтүстік Йоркшир темір жолы M.S.&L.R. компаниясына өтті және олар қайтадан каналдың иесі атанды.

Каналдарды біріктіру

1895 жылы Шеффилд каналы Дон өзенінің су жолы және Стейнфорт пен Кидби каналымен біріктіріліп, Шеффилд және Оңтүстік Йоркшир навигациясы құрылды. Келесі жылы Шеффилдтегі мүмкіндіктер жаңартылып, жаңа қойма бассейнді кесіп салынды.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең және болашақ жоспарлар

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде үкімет каналдарды өз бақылауына алды, және ешқандай күтім жұмыстары жүргізілмеді. Соғыстан кейін, 1918 жылдың қазан айында қалалық кеңес және жергілікті кәсіпкерлер жиналып, үкіметті каналдарды мемлекеттік меншікке алуға және жөндеу шығындарын төлеуге көндіруге шешім қабылдады. Қағида бойынша, олар "каналды теміржолдың араласуынан босатуға" үлес қосуға дайын еді. 1920 жылы қалалық кеңестің көлік комитеті каналға қатысты бірнеше жоспар алды. Қала ішінде бұл Тинслиде, Тинсли станциясына жақын орналасқан, Шеффилдтің шығыс бөлігіне қызмет ететін жаңа бассейн құрылысын және қала орталығының жалпы және жеңіл саудасына қызмет ету үшін канал бассейнін сақтау және жақсартуды қамтыды. Қалалық кеңес үкіметтік қолдаусыз осы жұмыстарды бастауға құлық танытпады, бірақ 1925 жылы Карлайл көшесінде орналасқан Сэмюэл Смит (Шеффилд) Лимитед компаниясы үшін каналдың жанында жаңа астық қоймасы салынды. Бұрын олар астықты қаптарда алып келген, оларды арна бассейнінен жылқы арбамен тасыған, ал салмағы соншалық болды, Spital Hill-ге дейін, Carlisle Street-ке дейін арбаны тарту үшін қосымша жылқы қосылуға тура келді. 1940 жылдың желтоқсан айында Тинсли шлюзінің 6-шы бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыстың ағылшын қалаларына қарсы бомбалау науқанының бөлігі ретінде тасталған бомбадан зардап шекті, және айтарлықтай бұзылды. Жақын жердегі тақта қиын жағдайда шлюзді қайта жарақтандырған жұмысшылардың еңбегін еске салады.

Ұлттықлендіру және одан кейінгі кезең

Каналдар, оның ішінде Шеффилд каналы 1948 жылы мемлекеттік меншікке алынды, бірақ көптеген күш-жігер жұмсалғанмен, көлік қозғалысы шамалы ғана өсті және ол да уақытша болды. 1960 жылы Британ су жолдары кеңесі қала әкімдігіне Трайбергті жаңа су бастамасы етіп жасауға ниеттенгендерін хабарлады, бұл орын жаңа Британдық Болат Корпорациясының рельс фабрикасының жанында орналасқан. 1961 жылы Британ су жолдары кеңесі Ротерхэмде жаңа қоймасын ашты, ол Ротер өзенінің Дон өзенімен қосылатын жеріне дәл қарсы орналасқан.

Ақыры көзге көрінетін

1980 жылдың шілде айының басында Шеффилд каналы 10 жылдан кейін алғашқы коммерциялық жүк алды, бірақ бұл жаңа бастама емес, аяқталу болды. 1980 жылдардың басында Шеффилд қалалық кеңесі және Британдық су жолдары өз жоспарларын ұсынды. Қоршаған орта министрінің шешімі зор үмітпен күтілді және канал алабы тек 1990 жылдары ғана қалпына келтіріліп, Виктория Кейз деп қайта аталды.

Фильмдегі канал

Шеффилд және Тинсли каналы 1997 жылғы "The Full Monty" фильмінің бастапқы көрінісінде көрсетілген. Бұл эпизод Шеффилд қалалық кеңесінің "Шеффилд, дамып келе жатқан қала" деген атпен 30 жылдай бұрын түсірілген жарнамалық фильмінің бір бөлігі еді.