Кіріспе
Дабке (دبكة, сондай-ақ дабка, дубки, дабкех деп те жазылады, көпше түрі – дабкаат) – Левант халық биі. Дабке шеңбер биі мен қатар биін үйлестіреді және тойлар мен қуанышты шараларда кеңінен орындалады. Қатар оңнан солға қарай құрылады, ал дабке жетекшісі қатардың басында тұрып, көрермендерге және басқа бишілерге қарап алмастырады. Ағылшын тілінде дабка, дабки, дабкех деп те жазылуы мүмкін.
Dabke (دبكة also spelled dabka, dubki, dabkeh, plural dabkaat) is a Levantine folk dance. Dabke combines circle dance and line dancing and is widely performed at weddings and other joyous occasions. The line forms from right to left and the leader of the dabke heads the line, alternating between facing the audience and the other dancers. In English, it can be transcribed as dabka, dabki, dabkeh.
Этимология
"Дабке" сөзінің этимологиясы нақты белгісіз, бірақ оның Левант араб тіліндегі дабака (دبكة) сөзінен шыққандығы болжанады, ол "аяқпен ұру" немесе "дыбыс шығару" мағынасын береді.
Тарих
Ливандық тарихшы, журналист және саясаткер Юсеф Ибрагим Язбектің сөзіне қарағанда, дабке мыңдаған жыл бұрынғы финикиялық билерден бастау алады. Палестиналық фольклоршы ғалымдар Абдул Латиф Баргути мен Аувад Сауд әл-Аувадтың пікірінше, дабкедегі секірулер ежелгі қанаандықтардың егіншілікпен байланысты құнарлылық ритуалдарынан туындаған болуы мүмкін, олар зұлым рухтарды қуу және жас өсімдіктерді қорғау мақсатында жасалған. Тағы бір теорияға сәйкес, дабке биінің таптап билеу бөлігі бастапқыда саздан жасалған шатырларды нығайту үшін пайда болған. Адамдар үйлердің төбесіне бірге жиналып, материалды тығыздап, жарықтардың пайда болуын болдырмақ болған. Содан кейін бұл әрекет дабке биінің бүгінгі танымал түріне айналды.
Құралдар
Оуд (عود) – ағылшын тіліндегі "lute" сөзінің бастауы, қысқа, таспалы мойны бар, жартылай алмұрт пішіндес. Ол екі-екеден жіптері бар алты қатардан тұрады және әдетте бүркіттің қанатынан жасалған медиатормен (plectrum) тартады. Бұл аспап терең әрі жұмсақ дыбыс шығарады. "Қос" деген мағына беретін миджвиз (مجوز) Левант музыкасында кең таралған. Бұл – түтігінің алдыңғы жағындағы тесіктерге саусақтарды қойып, әртүрлі ноталарды шығару үшін, сондай-ақ, түтіктің соңындағы дөңгелек тесіктен тегіс дем алып ойналатын қамыстан жасалған духовой аспап. Минджайра миджвизге ұқсас, ашық қамыстан жасалған флейта, оны да сол сияқты ойнайды. Табла (طبلة) – дербакке деп те аталатын шағын қол барабаны. Көптеген таблалар әдемі безендірілген, кейбіреулері ағаш, плитка немесе сүйек инкрустациясымен, ою-өрнектелген металлмен немесе Таяу Шығысқа тән суреттермен әшекейленген. Табла – кең мойынды, құмыра пішіндес барабанға созылған ешкі немесе балық терісінен жасалған мембранофон. Әдетте қыштан немесе металдан жасалған, сол қолтықтың астына немесе аяқтардың арасына қойып, күшті соққылар үшін ортасын, ал аралық соққылар үшін жиегін соғады. Бірақ бүгінде климаттық жағдайларға байланысты балық терісінен жасалған барабан бастары сирек қолданылады. Балық терісі босағанда, барабан басын қыздырып, қабықты қайта тартып, аспапты қайта күйге келтіріп, оның дұрыс дыбысын қалпына келтіреді. Қазір барабан басы пластиктен жасалады. Ең көп өндірілетін барабан бас Александрия қаласынан (Египет) шығады. Даф (دف), сондай-ақ Рик (رق) деп те аталады, домбыраға ұқсас. Ол бір жағы ешкі немесе балық терісімен жабылған дөңгелек шеңберден тұрады. Шеңберге орнатылған металл дискілер қолмен соққанда дыңғырлап дыбыс шығарады. Бұл соққы аспабының дыбысы араб музыкасының, әсіресе классикалық туындылардың ырғағын анықтайды. Аргул (يرغول), сондай-ақ яргагул деп те аталады, көбінесе әншілермен бірге дабке биін бастайтын жеке орындауларда қолданылады. Миджвизден айырмашылығы, оның тек бір түтігінде/қамысында ғана саусақ тесіктері бар. (Al Shamaliyya, "Түрлері" бөлімін қараңыз). Шұбабех (شبابة) – дәстүрлі түрде қамыстан жасалған ағаштан жасалған духовой аспап. Миджвиз бен аргулден айырмашылығы, оның қамысы жоқ, музыкант дыбыс шығару үшін аспаптың бүйіріне бұрышпен үрлейді. Шұбабехті дәстүрлі түрде шөл даласындағы малшылар ойнайды.
Конкурстар мен қойылымдар
Дабке байқаулары немесе шоулары әр түрлі мәдени билерден және түрлі топтардың дабке орындауынан құралады. Көптеген университеттерде «Араб түні» немесе осыған ұқсас атпен іс-шаралар өткізіледі. Мұндай шаралар сахнада (ішкі немесе сыртқы), зал еденінде немесе сыртқы еденде орындалады. Дабке биіне «бельбель», «инцель», «шемель» және «такси» сияқты әр түрлі қадамдар кіреді; осы қадамдардың комбинациясы, сондай-ақ кейдегі секірулер мен айналулар биді толықтырады. Америкада бұл дәстүр сақталып, Левант аймағындағыдай қоғамдық орындарда өткізіледі. Би музыкасы Америкада араб қауымдастығының мәдени орталықтарында, бүкіл ел бойынша ливандық-американдық фестивальдерде және Америка Федерациясы Рамалла Палестинаның жыл сайынғы конвенциясында жиі ойнатылады. «Сириялық радикалдық дабка» атты зерттемесінде этномузыколог Шайна Сильверштейн Сирияда орындалатын дабканың әлеуметтік түсіндірулері мен орындалуындағы өзгерістерді сипаттады. 20-шы ғасырда және одан кейін дабке ұлттық идеологияның бір бөлігі ретінде де, Жоғары драмалық өнер институтының академиялық білімі бар бишілер орындаған халық биінің қазіргі заманғы және эстетикалық түрі ретінде де түсіндірілді. Бұл түсініктерді нығайту және дабкені ауылдық және қалалық жерлерде сақтап қалу үшін, мемлекеттік қолдаумен ұйымдастырылған халық би ансамбльдері, сондай-ақ Мәдениет министрлігі таратып жүрген білім беру бағдарламалары арқылы бүкіл ел бойынша қойылымдар өткізілді. Сириядағы азаматтық соғыс басталғаннан бері, дабке қойылымдары қоғамдық жиналыстардың бір көрінісі ретінде Сирия үкіметіне қарсы наразылықтар мен демонстрациялармен бірге жүрді.
Әлемдік рекордтар
2011 жылдың тамызында Ливанның Дхур-Эль-Шоир ауылындағы бір топ жаңа әлемдік рекорд орнатты. Dhour El Choueir жазғы фестивалі ұйымдастырған 5050 адамнан тұратын тізбек жасалды және қазіргі уақытта әлемдік рекордты иеленеді. Бұл оқиға Монреальдегі Ливан студенттік федерациясы "Tollab" ұйымдастырған, "La Troupe Folklorique Les Chevaliers du Liban" тобының қатысуымен жасалған 4475 адамнан тұратын, бес минуттан астам дабке билеген тізбек рекордты бұзды. "Tollab" бұрын Палестинаның Акра қаласындағы палестиналық арабтар тобының 2743 адамдық рекордын бұзған еді. Ал одан бұрынғы рекорд Торонтода 1700 адаммен тіркелген болатын.