Кіріспе

Поляк британдық судья (1897–1960)

Сер Герш Лаутерпахт (16 тамыз 1897 – 8 мамыр 1960) – британдық халықаралық құқықшы, адам құқықтарын қорғаушы және Халықаралық сот судьясы.

Өмірбаян

Герш Лаутерпахт 1897 жылғы 16 тамызда Шығыс Галицияның астанасы Лембергке (қазіргі Львов) жақын орналасқан Австро-Венгрия империясының Żółkiew шағын қаласында еврей отбасында дүниеге келді. 1911 жылы оның отбасы Лембергке көшті. 1915 жылы Лемберг университетінің заң факультетіне түсті; бітіргені белгісіз. Кейіннен Лаутерпахт өзі «Галицияның шығысындағы университет еврейлерге жабылып қалғандықтан» соңғы емтихандарды тапсыра алмағанын жазды. Содан кейін ол Венаға, содан кейін Лондонға көшіп, халықаралық заңгер болды. 1925 жылы Лондон экономика мектебінен докторлық дәрежесін алды, 1927 жылы жарияланған «Халықаралық құқықтағы жеке құқық аналогиялары» тақырыбында диссертация қорғады. 1933 жылы жазған «Халықаралық қоғамдастықтағы заңның қызметі» кітабы оның ең ықпалды еңбегі саналады. 1937 жылға дейін ол халықаралық құқық бойынша бірнеше кітап жазды. Ол Нюрнберг процесінде айыпталушылардың ісіне көмектесіп, британдық прокурордың (Хартли Шоукросс) сөзін дайындауға қатысты. Ол Халықаралық соттың екі ісі бойынша британдық делегацияның мүшесі болды: Корфу каналы ісі (1948) және Англо-Иран мұнай компаниясы ісі (1951). Лаутерпахт 1952-1954 жылдары Біріккен Ұлттар Ұйымының Халықаралық құқық комиссиясының мүшесі, ал 1955-1960 жылдары Халықаралық соттың судьясы болды. Халықаралық соттың бұрынғы президенті Стивен М. Швебельдің сөзіне қарағанда, судья сэр Герш Лаутерпахттың «жетістіктері осы ғасырдағы кез келген халықаралық заңгерге тең келмейді [ ] ол ерекше біліммен оқытып, жазды». Герштің жазбалары мен (келісетін және келіспейтін) пікірлері оның өлімінен кейін 50 жылдан астам уақыт өткен соң да Дүниежүзілік соттың құжаттарында, шешімдерінде және консультативтік пікірлерінде жиі сілтеме жасалады. Ол «халықаралық құқық – заңның жоғалу нүктесі» деген сөзді айтқан. Кембридж университетіндегі Халықаралық құқық орталығы оның және оның ұлы сэр Элиху Лаутерпахттың есімімен аталады, ол орталықты құрған және оның бірінші директоры болған, CBE, QC; Элиху 2017 жылдың ақпанында қайтыс болғанға дейін директоры және халықаралық құқық бойынша құрметті профессор ретінде оның жұмысына белсенді қатысты. Сэмюэл Мойн Герштің 1940 жылдардың соңында адам құқықтары үшін белсенді түрде күрескен азанау халықаралық заңгерлердің бірі болғанын және ол «Жалпыға ортақ декларацияны оның жоғары жариялаған идеалдарының ұятты жеңілісі деп айыптағанын» айтты. Холокосттан кейін Лаутерпахттың ойлауында осы бұрын-соңды болмаған оқиғаға халықаралық құқықпен қалай тиісті жауап беруге болады деген сұрақ туды, ол орнатылған ережелер мен прецеденттерге негізделген. Жаңа құрылған Израиль мемлекетінің Холокосттың еврей құрбандарына азаматтық беру мүмкіндігі туралы сұрағанда, Лаутерпахт абайсызда бұл халықаралық құқықтың қазіргі жағдайына сәйкес болмаса да, тарихта бұрын-соңды болмаған оқиғаға ерекше жауап болар еді деп мәлімдеді. 1948 жылы Лаутерпахттан Израильдің тәуелсіздігінің заңдық негізін қарастыруды немесе Израильдің тәуелсіздік декларациясын жазуды сұрады. 1948 жылдың мамырына қарай Лаутерпахт тәуелсіздік туралы декларацияға тең келетін екі бөлімнен тұратын құжатты дайындады. Лаутерпахттың кейбір жобалары Израильдің Тәуелсіздік декларациясының соңғы нұсқасына енгізілді.