Каспар Рудольф Иеринг: Өмір және құқық туралы еңбектері

Кіріспе

Неміс құқықтанушысы (1818–1892) зоолог.

Каспар Рудольф Риттер фон Йеринг (; сондай-ақ Ихеринг; 22 тамыз 1818 – 17 қыркүйек 1892) – неміс құқықтанушысы. Ол 1872 жылы жарық көрген «Der Kampf ums Recht» («Құқық үшін күрес») кітабымен, құқық ғалымы ретінде және заманауи социологиялық және тарихи құқық мектебінің негізін қалаушы ретінде ең жақсы танымал. Оның идеялары Германиядағы «мүдделерге негізделген құқықтану» саласының кейінгі дамуына үлкен әсер етті.

Өмір және мансап

Джеринг 1818 жылдың 22 тамызында Ганновер Корольдігінің Аурих қаласында дүниеге келген. 1836 жылы Гейдельберг университетіне қабылданды, сондай-ақ Геттинген, Мюнхенде оқыды, ал 1838 жылдан бастап Берлинде докторлық диссертациясын қорғады. Оның барлық ұстаздарының ішіндегі ең ықпалдысы Георг Фридрих Пухта болды. 1844 жылы юрис докторы болып бітіргеннен кейін, Жеринг Берлинде Рим құқығының приват-доценті ретінде орнықты және «Рим құқығының рухы» (Geist des römischen Rechts) тақырыбында қоғамдық лекциялар оқыды. 1845 жылы Базель университетінде, 1846 жылы Ростокта, 1849 жылы Кильде, 1851 жылы Гиссенде профессор болды. Ол осы білім ошақтарының әрқайсысына өзінің із қалдырды; замандастарының ешқайсысынан гөрі ол Рим құқығының құрғақ сүйектерін жандандырды. Сол кезде неміс құқықтану әлемі әлі де Савиньидің үстемдік етуімен басылған еді. Ескі мектеп табиғи әділдікке негізделген құқық жүйесін құруға тырысқан жас профессорға күдіспен қарады. Бұл оның «Рим құқығының дамуының әртүрлі кезеңдеріндегі рухы» (Geist des römischen Rechts auf den verschiedenen Stufen seiner Entwicklung, 1852–1865) атты атақты еңбегінің негізгі ойы болды. Оның түпнұсқалығы мен айқындығы оның авторын қазіргі римдік құқықтанушылардың қатарына қойды. 19 ғасырдың екінші жартысында Жерингтің беделі Савиньидің бірінші жартысындағы беделімен теңесті. Олардың әдістері түбегейлі түрде өзгеше болды. Савиньи және оның мектебі тарихи көзқарас ұстанды. Жерингтің құқық туралы түсінігі – адамзаттың рухани және әлеуметтік мүдделерін одан әрі дамыту үшін пайдаланылатын ғылым ретінде қарастырылды. 1868 жылы Жеринг Венадағы Рим құқығы кафедрасын қабылдады, онда оның лекция залы тұрақты студенттермен ғана емес, сонымен қатар барлық мамандық иелерімен, тіпті жоғары лауазымды шенеуніктермен де толы болды. 1872 жылы Австрия императоры Франц Иосиф I оған мұрагерлік дворяндық атағын берді. Австрия астанасының әлеуметтік өмірі шаршатып, Жеринг оны Геттингеннің тыныштығымен қуана алмастырды, онда ол 1872 жылы профессор болды. Сол жылы ол Венада таңғажайып тыңдаушылар алдында «Заң үшін күрес» (Der Kampf um's Recht, 1872; ағылш. аудармасы, The Struggle for Law, 1879) атты лекция оқыды. Оның сәттілігі ерекше болды. Екі жылдың ішінде он екі басылым шығып, 26 тілге аударылды. Осы еңбегінде, өзінің ең танымал еңбегінде, Жеринг өзінің міндет теориясын құқықты сақтауда, біріншіден, құқық пен жеке тұлға арасындағы байланысқа, екіншіден, құқық пен құқықтың бірлігіне негіздеді. Құқық пен жеке тұлға арасындағы қатынас зерттеледі. Біздің құқықтарымыз әлеуметтік құндылығымыздың бір бөлігін, біздің ар-намысымызды қамтиды. Біздің құқықтарымызды бұзушы, біздің қадір-қасиетіміз бен ар-намысымызға шабуыл жасайды. Осыдан бес жыл өткен соң «Заңдағы мақсат» (Der Zweck im Recht, 2 томдық, 1877–1883) жарық көрді. Бұл екі еңбек Жерингтің жекелігін көрсетеді. «Заң үшін күрес» еңбегінде оның мінезінің беріктігі, әділдік сезімі, құқықтық әдісі мен логикасы көрініс тапқан: әрбір жауапты адам өзінің құқықтарын қорғауды өзіне міндет етеді. «Заңдағы мақсат» кітабы автордың зиялылық деңгейін көрсетеді. Бірақ, бәлкім, оның барлық ерекшеліктерінің ең бақытты үйлесімі оның «Күнделікті өмірдегі құқық» (Jurisprudenz des täglichen Lebens, 1870; ағылш. аудармасы, 1904) еңбегінде кездеседі. Оның лекцияларының маңызды ерекшелігі – Рим құқығындағы «Практика» деп аталатын мәселелер, ал олардың шешімдеріне нұсқаулар жинағы 1847 жылы «Civilrechtsfalle ohne Entscheidungen» деген атпен жарық көрді. Лейпциг және Гейдельбергтегі қысқа мерзімді қызметтерден басқа, Жеринг 1892 жылдың 17 қыркүйегінде қайтыс болғанға дейін Геттингенде жұмыс істей берді. Оның басқа еңбектеріне мыналар жатады: «Меншік туралы ілімге үлестер» (Beiträge zur Lehre vom Besitz), алғаш рет «Jahrbücher für die Dogmatik des heutigen römischen und deutschen Privatrechts» журналында, содан кейін жеке жарияланды; «Меншік ниеті» (Der Besitzwille) және «Мемлекеттік ғылымдар сөздігіндегі» (Handwörterbuch der Staatswissenschaften, 1891) «Меншік» деген мақала, ол сол кезде көп дау тудырды, әсіресе Савиньидің тақырыпты қабылдауына қарсылық білдірді. Жеринг Ида Кристина Фролихке үйленген. Оның үлкен ұлы – неміс-бразилиялық зоолог Герман фон Ихеринг (1850–1930). Ол сондай-ақ австралиялық әнші және актриса Оливия Ньютон-Джонның шөптесі, оның қызы Хелен Эренберг пен неміс құқықтанушысы Виктор Эренбергке үйленгенінің арғы атасы болды. 1874 жылы Жеринг Нидерланд Корольдік өнер және ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. Сондай-ақ, «Құқықтанудағы әзіл мен ой» (Scherz und Ernst in der Jurisprudenz, 1885); «Рим жеке құқығындағы кінәлік элемент» (Das Schuldmoment im römischen Privatrecht, 1867); «Ақшалай сыйлық» (Das Trinkgeld, 1882) және оның артында қалдырған еңбектерінің ішінде оның «Еуропалықтардың тарихына кіріспе» (Vorgeschichte der Indoeuropaer) атты фрагменті, 1894 жылы Виктор Эренберг жариялады. 2018 жылдың қазан айында Жерингтің 200 жылдығы Рим құқығын зерттеушілер тарапынан бірнеше елдерде атап өтілді.

Jhering was born on 22 August 1818 in Aurich, the Kingdom of Hanover. He entered the University of Heidelberg in 1836 and also studied in Göttingen, Munich, and starting 1838 in Berlin, where he earned his PhD. Of all his teachers, Georg Friedrich Puchta was the most influential one to him. In 1844, after graduating as a doctor juris, Jhering established himself in Berlin as Privatdozent for Roman law, and delivered public lectures on the Geist des römischen Rechts (Spirit of Roman law), the theme that may be said to have constituted his life's work. In 1845, he became an ordinary professor at the University of Basel, in 1846 at Rostock, in 1849 at Kiel, and in 1851 at Giessen. He left his mark at each of those seats of learning; beyond any other of his contemporaries he animated the dry bones of Roman law. In that period, the German juristic world was still under the dominating influence of Savigny. The older school looked askance at the young professor, who attempted to build up a system of jurisprudence based on natural justice. This is the keynote of his famous work, Geist des römischen Rechts auf den verschiedenen Stufen seiner Entwicklung (The spirit of Roman law at the various stages of its development, 1852–1865). Its originality and lucidity placed its author in the forefront of modern Roman jurists. In the second half of the 19th century, Jhering's reputation was as high as that of Savigny's in the first half. Their methods were almost diametrically opposed. Savigny and his school represented a historical approach. Jhering's conception of jurisprudence was as a science to be utilized for the further advancement of the moral and social interests of mankind. In 1868, Jhering accepted the chair of Roman Law at Vienna, where his lecture room was not only crowded with regular students but also men of all professions and even high ranking officials. In 1872 Emperor Franz Joseph I of Austria conferred a title of hereditary nobility upon him. The social functions of the Austrian metropolis became wearisome, and Jhering gladly exchanged it for the repose of Göttingen, where he became professor in 1872. That year, he had read a lecture in Vienna before an admiring audience, published under the title of Der Kampf um's Recht (1872; Eng. trans., The Struggle for Law, 1879). Its success was extraordinary. Within two years it attained twelve editions, and it has been translated into 26 languages. In this, his most famous work, Jhering based his theory of duty in the maintenance of one's rights, firstly, on the connection between rights and personality; and secondly, on the solidarity of law and rights. The relationship of rights to personality is explored. Our rights involve a parcel of our social worth, our honor. Whoever violates our rights, attacks our worth, our honor. This work was followed five years later by Der Zweck im Recht (The Purpose in Law, 2 volumes, 1877–1883). These two works reflect Jhering's individuality. The Kampf ums Recht shows the firmness of his character, the strength of his sense of justice, and his juristic method and logic: every responsible person owes a duty to himself to assert his rights. The Zweck im Recht evidences the bent of the author's intellect. But perhaps the happiest combination of all his distinctive characteristics is to be found in his Jurisprudenz des täglichen Lebens (1870; Eng. trans., 1904). A great feature of his lectures was his so called Praktika, problems in Roman law, and a collection of these with hints for solution was published as early as 1847 under the title Civilrechtsfalle ohne Entscheidungen. Aside from shorter positions at Leipzig and Heidelberg, Jhering continued to work in Göttingen until his death on 17 September 1892. His other works include the following: Beiträge zur Lehre vom Besitz, first published in the Jahrbücher für die Dogmatik des heutigen römischen und deutschen Privatrechts, and then separately; Der Besitzwille, and an article entitled Besitz in the Handwörterbuch der Staatswissenschaften (1891), which aroused much controversy at the time, particularly on account of the opposition manifested to Savigny's conception of the subject. Jhering was married to Ida Christina Frölich. His oldest son was the German Brazilian zoologist Hermann von Ihering (1850–1930). He was also the great great grandfather of Australian singer and actress Olivia Newton John through his daughter Helene Ehrenberg and her marriage to the German jurist Victor Ehrenberg. Jhering was elected a foreign member of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences in 1874. See also Scherz und Ernst in der Jurisprudenz (1885); Das Schuldmoment im römischen Privatrecht (1867); Das Trinkgeld (1882); and among the papers he left behind him his Vorgeschichte der Indoeuropaer, a fragment, was published by Victor Ehrenberg in 1894. In October 2018, the bicentenary of Jhering was commemorated by scholars of Roman law from several countries.

Таңдалған шығармалар

Тасия Уолтер Жэрингтің библиографиясын келтіреді. Оның негізгі еңбектері: