Кіріспе

Эразм Альви Дарвин (29 желтоқсан 1804 – 26 тамыз 1881) – Эрас немесе Рас атымен танымал, Чарльз Дарвиннің бес жыл үлкен ағасы. Олар Англияның Шропшир графтығындағы Шрусбери қаласындағы, Маунт Хаус отбасылық үйінде өсті. Ол Сузанна (құрметті аты Уеджуд) мен Роберт Дарвиннің алты баласының төртіншісі, Чарльзден басқа жалғыз ұлы, сондай-ақ Эразм Дарвин мен Юнитариан шіркеуіне жататын Жосия Уеджудтың немересі болды. Ол жартылай құпия Кембридж апостолдары қоғамының мүшесі еді, бұл негізінен ең дарынды студенттерге арналған пікірталас клубы.

Білім

Ол 1815-1822 жылдар аралығында Шрусбери мектебінде интернатта оқыды. Денсаулығы нашар және оқығанды жақсы көретін бала болғандықтан, ол достарынан гөрі кітаптар мен өсімдіктерге көбірек қызығушылық танытты. 1817 жылы анасы қайтыс болды, ал 1818 жылдың қыркүйегінде оның інісі Чарльз мектепке қосылды. Дарвин классикалық білім беру бағдарламасынан жалықты және химияға қызығушылық таныта бастады, Чарльз оның көмекшісі болды. Олардың үйінде зертхана ретінде жабдықталған бақша шатыры болды. 1822 жылы Эразм Кембридж университетіндегі Крайст колледжінде медицина курсын бастады, онда ол профессор Джеймс Каммингтен химияны оқыды. 1825 жылы бір жылдық практикалық емханалық оқуға келгенде, ол Эдинбург университетіне барып, дәл сол кезде медицина курсын бастаған кіші інісіне қосылды. Олар бәрін алдын ала жоспарлады, Эразм: «Біз бірге болуымыз өте жақсы болады, біз мүмкіндігінше ыңғайлы болармыз» деп ойлады. Олар Эдинбургке ерте келді, Уиг қоғамындағы отбасының ескі достарымен қарым-қатынас жасап, «екеміз де жылқыдай оқи аламыз» деді. Эразм жеке репетитор ретінде Джон Лизарстың дәрісін тыңдады, ол өзінің басты бәсекелесі, екі жылдан кейін дене ұрлаумен айналысқан Берк пен Хейр ісіне қатысқан Роберт Нокстың қарсы жағындағы «жағымды» және беделді хирург еді. Наурыз айының соңында Эразм ауруханадағы тәжірибесін аяқтап, Чарльзды қалдырып, Лондонның анатомия мектебіне түсті. 1828 жылы Эразм Кембридж университетінде медицина бакалаврына емтихан тапсыруға дайын болды, ал жаңа жылдың басында оны інісі Чарльз Кембриджге ертіп келді, ол медициналық білімнен бас тартып, дін қызметкері болу үшін курс бастаған еді. Сол жазда ол Мюнхен, Милан және Вена қалаларына саяхат жасады, ал Рождество демалысында үйіне оралғанда Чарльзбен бірге Лондонға барып, ғылыми институттарды аралады.

Зейнеткерлік

1829 жылдың жазында ол медицинадан бас тартты, себебі оның әкесі, доктор Роберт Уоринг Дарвин, Эразмның "қажырлы дене құрылысының" "сәттілікке жетсе, дене мен санаға зор жүктеме" түсетін мансапқа шыдай алмайтынын ойлады және оны зейнеткерлікке шығаруды шешті. Эрас 26 жасында зейнеткерлікке шығуға "қатты келісті" және Лондонға "бөлмесінде ауа төсегімен" тұруды жоспарлады, осылайша Чарльз оған қонаққа келе алатын болар еді. Ағайындылар Чарльз "ең ғажайып" деп сипаттаған тәжірибе үшін Бирмингемдегі музыка фестиваліне қатысты. Сол Рождествода Чарльз Лондонға үш аптаға Эрасқа келді, содан кейін 1831 жылғы Пасхада Уэльстегі "геологтарға" дейін, бірақ Эразм қаладан тыс болғандықтан, "Бигль" кемесімен саяхаттау мүмкіндігі туғанда Чарльз Лондонға барып, дайындықтарын жасады. Кету кешіктірілді, сондықтан Эразм Плимутқа бірнеше күнге келді, Чарльз оған HMS "Бигль" кемесін көрсетті. Ол 10 желтоқсан күні таңертең кеменің теңізге шығар алдында қоштасу үшін әлі де кемеде болды. 1833 жылы Эразм Хенсли Веджвудтың әйелі Фанни Веджвудпен (отбасы оны Фанни Хенсли деп атады, себебі отбасында Фанни есімді көп әйел болды) жақын байланыста болды, сондай-ақ оның қарындасы Кэтрин ағасы Чарльз Дарвинге "Бигль" кемесімен жасаған ұзақ саяхаты барысында жазған хатында Эмма Веджвудқа да жақын болғанын айтты: "Ол Фанни Хенслиге бұрынғыдан да бейім болып көрінеді және Клэфхэмде тұрады. Әкесі бұл оқиғаның салдарынан ұзақ уақыттан бері алаңдап жүр және газеттерде қандай да бір шара қолданылатынын күтеді. Менің ойымша, нағыз қауіп Эмма Веджвудта, меніңше, Эразм мырза оны көрінетіннен немесе өзі білетіннен гөрі жақсы көреді. Эразм осы кезеңде Эмма Веджвудқа той жасаған болуы мүмкін. Кейіннен Эмма Чарльзге үйленді және Эмма Дарвин аталды.

Хариет Мартино

1834 жылдың мамыр айында Чарльз әпкелерінен хат алды, онда олар "Жақсы заңдар мен кедейлер" атты кітапшалар жинағын, әдебиетке бейім, тәуелсіз ойлы Уиг саясаткері Гарриет Мартиноның жазған кітапшаларын ұсынды. Сондай-ақ, "Эразмус оны жақсы біледі және оған қатты риза, барлығы оның кішкентай кітаптарын оқиды, егер сағатты бос өткізгің келсе, оларды оқып, сосын тастап жібер, олар сенің құнды кеңістігіңді алмас үшін" деді. 1836 жылдың қазанында Чарльз саяхатынан оралғаннан кейін, ол ағасымен бірге шулы Лондонда тұрды, онда Эразм әдеби бос уақытын өткізді, аптасы зияткерлік кешкі асқа арналды, күндерін Мисс Мартиномен өткізді. Әкесі оның радикализмі оны келін ретінде жарамсыз етеді және ұлдарына жаман әсер етеді деп уайымдады. Чарльз жазды: "Эразмус енді Мисс Мартиноны қуып жібергеннен кейін келді. Бізді осындай керемет қайын апамыздан қорғайтын жалғыз нәрсе – ол оны тым көп жұмысқа салады. Ол (өз сөзін айтуынша) өзінің 'негрі'сінен артық емес екенін сезіне бастады. Кедей Эразмды философиялық және энергиялы әйелдің 'негрі'сі ретінде көзге елестетіңіз. Ол қаншалықты әлсіз және қайғылы болады. Ол жауырлықпен оның жалқаулығын сынап бастады. Ол күндердің бірінде оған неке туралы өз ойларын түсіндіретін болады. Оның доктринасының бір бөлігі – толық теңдік. Мен оның іс жүзінде теңдік болатынына күмәнім зор. Біз кедей 'негрі' үшін дұға етейік". Желтоқсан айында Чарльз Мартиноға барып, "Ол өте жағымды болды және уақыт шектеулі екенін ескерсек, көптеген тақырыптарды талқылады. Мен оның қаншалықты жаман емес екеніне таң қалдым, бірақ менің ойымша, ол өзінің жобаларымен, ойларымен және қабілеттерімен толы. Эразм оны әйел ретінде қарастырмау керек деп түсіндірді". Эразмның достарының қатарында Мартино және оның туысы Хенсли Веджуд болды, және ол Чарльз Лайелл, Чарльз Бэббидж және Томас Карлайл сияқты қонақтармен жақын кешкі ас ұйымдастырды. Радикалды және басқаша пікір білдіруші "еретік нормаға айналды". 1837 жылдың көктемінде Чарльз жақын жердегі жатаққа көшіп, Эразмның кешкі ас кештеріне оңай барып-қайтуға мүмкіндік алды. 1838 жылдың сәуірінде Чарльз үлкен әпкесі Сьюзанға сол көктемде зоопаркта алғаш рет "тебу және секіру" және қуаныштан шапшаңдап жүрген мүйізқұйрықты көргенін айтты. Содан кейін ол Мартино ханымның "соңғы кезде мүйізқұйрықтай шапшаң болғанын" айтты. "Эразм онымен күндіз, таңда және түні бойы болды: егер оның мінезі полярлық аймақтардағы таудай қауіпсіз болмаса, ол оны жоғалтады. Лайелл соңғы күні сонда болды және үстелде әдемі гүл болды, ол оған салқын түрде көрсетіп, «Эразм Дарвин маған берді» деді. Ол қаншалықты қарапайым екеніне қаншалықты қуаныштымын, әйтпесе мен қорқатын едім: Ол керемет әйел". 1839 жылдың басында үйленер алдында Чарльз Лондонның Гоуэр-стрит деген жеріне көшіп, Эразмды багаждың көптігімен таң қалдырды. Сол жылдың жазында Мартиноның денсаулығы континентке сапар кезінде нашарлап, ісікке қорқып, ол ағасының жанында Тайнемут қаласындағы жалғыз жатаққа көшті. Олар Эразммен жақсы қарым-қатынаста болды және бір-біріне хат жазысты. Эразмның достары ажырасып кетті, ал "[Эраз] көп азапталып, апиынға тәуелді болды". (Осы кезде апиын кең таралған дәрі болды.)

"Рас аға"

Чарльз Дарвиннің ауруы оны Даунға көшкеннен кейін одан сайын оқшаулап, бірақ ол Эразмға туыс, дос ретінде баруын тоқтатпады. Олардың бірі – 1851 жылғы Ұлы көрме. Осы кезде отбасы Лондонға келіп, «Рас ағасымен» бірге тұрды. 1852 жылы Эразм үйленбеген, жалқау және күңкейген күйде, қызметшілерден басқа жалғыз өмір сүрді. Бірақ кеште оның «ойнақы әзілдері» барлық жиналғандарды бірге жұмылдыратын. Осы жазда ол Down House-та отбасымен бірге тұрып, қатты жақсы көретін және оның құрметіне лайық болған немерелері мен немере қыздарына қуаныш сыйлады. Ол олармен ойнап, қолдары мен тізелеріне отырып, олардың ойнақтас серігіне айналды. 1859 жылдың соңында «Түрлердің шығу тегі» жарияланғаннан кейін Дарвин теориясына реакция туғанда, Эразм оны «Мен оқыған ең қызықты кітап» деп санап, көшірмесін 58 жастағы Харриет Мартиноға жіберді. Ол Көлді аймақтағы үйінен әлі де рецензия жазып отырды. 1863 жылы ол Америка Азамат соғысы кезінде құлдыққа қарсы Антропологиялық қоғаммен пікір таластырған, құлдықты жоюшы Этнологиялық қоғам кеңесінің мүшесі болды. Франсис Гальтон спиритизмге қызығып, 1874 жылдың қаңтарында Эразмның үйінде сеанс ұйымдастырды. Оған Чарльз, Хенсли Веджвуд және Томас Хаксли қатысты. Чарльздің ұлы Джордж Чарльз Уильямсты шақырып, олар түнде үстелдің айналасында отырды. Бірақ Чарльз көрсерілімді көрмей, жатып қалды. Ол «барлығының тынысын кесті», қоңырау соғып, жел соғып, шам қойғыш секіріп, үстел олардың бастарынан жоғары көтерілді. Гальтон оны «жақсы сеанс» деп санады, ал Эразм «рухтардың суреттерімен» айналысты. Бірақ Чарльз «мұның бәрі жалған» деп сенді, және Хаксли мен Джордж екінші сеанста оны дәлелдеді. 1880 жылдың күзінде Эразмның денсаулығы нашарлап, уақыт пен опиумның салдарынан, үнемі ауырып, үйден шыға алмады. 1880 жылдың қыркүйегінде Чарльз Эразммен бірге болды, ал оның портретін Джон Коллиер салған. Одан кейін Эразм ауыр сырқатқа шалдығып, 26 тамызда қайтыс болды. Эмма Дарвин Чарльзге бұл хабарды жеткізді. Ол Эразмның «көп жылдар бойы» баяу өліп жатқанын көргенін айтты, ол «бақытты адам» емес, бірақ әрқашан мейірімді, ақылды және жылы жүрекпен қараған. 1 қыркүйекте Даунда өткен жерлеу рәсімін олардың туысы Джон Аллен Веджвуд, қазір 85 жаста, Чарльз мен Эмманың үйлену тойын өткізген. Чарльз «қарт және ауру» болып көрінді, ол ұзын қара сүтінен жасалған көлекеш киіп, табутты түсіргенде «көктемгі арман» сезімін тудырды. Мармур тақтаға Томас Карлайлдың сөздері жазылды: «адамдардың ішіндегі ең адал, шыншыл және қарапайым адам». Ол Сент-Мэри-Бейбаштық шіркеуінің маңында, Даун, Кент қаласында жерленген.