Оңтүстік Африка ақыны Мзи Махоланың өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Оңтүстік Африка жазушысы, автор және ақын (1949 жылы туған)

Мзи Махола – Оңтүстік Африка жазушысы, авторы және ақын. Ол 1949 жылдың 12 ақпанында Дурбан қаласының жанындағы Клермонтта дүниеге келген. Ол Сеймур мен Порт-Элизабеттің жанындағы Лушингтон арасында өсіп, Шығыс Кейпта Мзикаизе Уинстон Махола есімімен өмір сүрді. Мзи Махола – оның қаламды есімі.

Өмірбаян

Мзи Махола 1949 жылы КZN аймағындағы Клеремонт қаласында дүниеге келді. 1969 жылы Хелдтаун орта мектебінде жазумен айналыса бастады. 1970 жылдары ол Black Consciousness Movement (BCM) қозғалысына қосылды (БКМ). Кейін ол Isihlobo Youth Group (Достық) деп аталатын нәсілдік дискриминациясыз жастар тобының мүшесі болды, оның символы – қара және ақ түсті тегіс түйін, достықты білдіреді. Исилобо жасөспірімдер тобы – нәсілдер аралық қатынастар институтының құрамындағы ұйым. Махола жазғандары үшін бірнеше рет ұсталды және тексерілді. 1975 жылдың тамыз айында Арнайы бөлім оның алғашқы поэзия қолжазбасын тәркіледі. Қуғынға ұшырағандықтан және қолжазбасын жоғалтқандықтан, ол он төрт жыл бойы жазуға деген қызығушылығын жоғалтты. 1989 жылы ол қайтадан жазуға кірісіп, Оңтүстік Африка жазушыларының конгресіне (COSAW) қосылды. Содан бері Махола үздіксіз жазып келеді. Ол өзінің туындыларын түрлі ұлттық және халықаралық поэзия журналдарына, басылымдарға, антологияларға жіберді. Оның кейбір шығармалары әлемнің басқа жазушыларымен бірге жиырма сегіз антологияда жарияланды. Оның туындыларының үзінділері дания, неміс, норвег, испан, түрік және малаялам тілдеріне аударылды. Махола өлең, драма, роман және сценарий жазады. Ол өзінің өлеңдерінің бір бөлігін ана тіліне аударды және 2021 жылы "Езингэкшелегэ" ("Езіңқақелеқанға") деп аталатын алғашқы кхоса тіліндегі поэзия кітабын жариялады, мағынасы – "Құпия нәрселер". Махола елдің әртүрлі жерлерінде көптеген поэзия семинарларын өткізді. Сондай-ақ, ол көптеген конкурстарда төреші болды, оның ішінде Гетеборг (Швеция) және Оңтүстік Африканың Порт-Элизабет қалаларының арасындағы қалалық байланысқа қатысқан Порт-Элизабет ақындарының туындыларын бағалады. Бұл қалалық байланыс жобасының нәтижесінде 2000 жылы екі қаланың жас жазушылары алмасу сапарында болды. Оның алғашқы өлеңдер жинағы "Strange Things" ("Snailpress 1994") 1995 жылы Женевадағы Дүниежүзілік кітап көрмесінде Оңтүстік Африканы ұсыну үшін таңдалды. Оның екінші өлең кітабы "When Rains Come" ("Carapace 2000") 2000-2001 жылдары "Wits English Academy" ұйымының қолдауымен "Olive Schreiner" әдеби сыйлығын жеңіп алды. 2004 жылы ол Оңтүстік Африканың демократияның он жылдығын тойлауға арналған екі елдің жазушылары арасындағы симпозиумда Оңтүстік Африка жазушыларын Глазгода таныстырды. 2006 жылы Махола Халықаралық Африка поэзия фестиваліне қатысты. 2008 жылы Афинадағы мәдени аптада Шығыс Кап аймағын өкілдік етті.

Mzi Mahola was born in Claremont in KZN 1949. He started writing in 1969 at Healdtown High School. In the 1970s he joined the Black Consciousness Movement (BCM). (BCM). He later became a member of a non racial youth group called Isihlobo Youth Group (Friendship) and which had an emblem of a black and white reef knot indicating friendship. Isihlobo Youth Group was a daughter body of the Institute of Race Relations. Mahola was periodically detained and interrogated for his writings. The Special Branch confiscated his first poetry manuscript in August 1975. Due to persecution as well as the loss of his manuscript he lost interest in writing for fourteen years. He started writing again in 1989 and joined the Congress of South African Writers (COSAW). Mahola has been writing, continuously, since then. He submitted his work to various national and international poetry journals, magazines, publications and anthologies. Some of his work has been published jointly, with other writers of the world in twenty eight anthologies. Extracts of his work have been translated into Danish, German, Norwegian, Spanish, Turkish and Malayalam languages. Mahola writes poetry, drama, novel and script. He has translated a selection of his poems into his mother tongue and published his first Xhosa poetry book titled Ezingaqhelekanga, meaning Strange Things in 2021. Mahola has conducted many poetry workshops in various venues around the country. He has also adjudicated in many competitions including the works of Port Elizabeth poets who took part in the twinning of the two cities of Goteborg (Sweden) and Port Elizabeth, South Africa. This intercity twinning project resulted in the exchange visits of young writers between the two cities in 2000. His first poetry volume Strange Things (Snailpress 1994) was selected to represent South Africa in the World Book Fair in Geneva in 1995. His second poetry book of verse, When Rains Come (Carapace 2000) won the Olive Schreiner Literary award for 2000 01 under the auspices of Wits English Academy. In 2004 he represented South African writers in Glasgow in a symposium between writers of the two countries to celebrate South Africa’s tenth anniversary of democracy. In 2006, Mahola took part in the International Africa Poetry Festival. In 2008 he represented the Eastern Cape in a cultural week in Athens.

Балалық шағы Спорт Жастар саясаты және қызметі

Мзи Махола 12 жасқа дейін Лушингтон қаласында оқыды. 1962 жылы ол Порт-Элизавета, Шығыс Кейпте ата-анасына қосылды. 13 жасында бокспен айналыса бастады және 80-нен астам әуесқой жекпе-жегінде бір рет жеңіліп, марқұм Ньями Фемба мырзаның басшылығымен Т.С. Уайт Холлдағы «Күрескен террорлар» тобында жаттықты. 1979 жылы ол Гаутенгтегі Милнер Паркте өткен Оңтүстік Африкалық әуесқой бокс одағының (SAABU) чемпионатында ұшқыр салмақтағы ұлттық чемпион атанды. Ол кәсіпқой болып, Шығыс провинциясының жеңіл салмақтағы чемпионы атанды. Ол 1983 жылға дейін осы атақты сақтап тұрды, содан кейін елдегі наразылықтарға байланысты спорт тоқтатылды. Ол 12 кәсіпқой жекпе-жегінде жеңіліске ұшырамады. Сонымен қатар, ол «Боаст Пирайтс» футбол клубының қазынашысы болды. 1983 жылы ол АНК-нің жер асты қызметіне қабылданып, 1984 жылы оның жер асты бөлімінің командирі оны саяси оқу үшін Лесотоға жіберді. Оралғаннан кейін ол жұмыс істеген Порт-Элизавета мұражайында жұмысшылар одағын құрды. Ол өз бөлімшесінде жер асты операциясы үшін ақ нәсілді әйелді тартты. Ол бұрынғы Транскей Отанына кіріп-шығып, жер асты бөлімдерін құрды. Махола «Унквади» жазушылар қауымдастығының басқару құрамында және «Бала» жазушылар ұйымының мүшесі болды. Ол сондай-ақ Звайд кітапханасының «Достары» төрағасы болды, онда ол COVID-19 пандемиясы басталғанға дейін шығармашылық жазу жобасын жүргізді. 1990 жылы Toastmasters International мүшесі ретінде ол Шығыс Кап аймағындағы юмористикалық сөйлеу конкурсында бірінші орынды жеңіп алды. Кейін сол жылы ЮНИСА-да өткен ұлттық финалда екінші орын алды. Махоланың күресте қаза тапқан батырларға арналған өлеңі Гкеберхадағы Нью-Брайтон қаласындағы Эмлотени ескерткіш паркіндегі ескерткіште жазылған. Ол 2014 жылы Құрмет қабырғасы комитеті мен тиісті қауымдастықтары жинақтаған Корстен мен Нью-Брайтонның іргетасын құрағандарды құрметтейтін кітаптың иегерлерінің бірі болды. Оның есімі қоғамдық дамуға қосқан үлесі үшін Нью-Брайтон кітапханасындағы Құрмет қабырғасына жазылған.

Mzi Mahola attended school in Lushington until the age of 12. In 1962 he joined his parents in Port Elizabeth, Eastern Cape. At the age of 13 he started boxing and lost one fight in more than 80 amateur fights, training with the Fighting Terrors under the late Mr. Nyami Phemba at T. C. White Hall. In 1979 he was crowned national Flyweight Champion at the South African Amateur Boxing Union championships (SAABU) held at Milner Park in Gauteng. He turned professional and became the Eastern Province Bantamweight Champion. He held the title until 1983, when sport was suspended due to national unrests. He was unbeaten in 12 professional fights. He also served as Treasurer of Boast Pirates Football Club. In 1983 he was recruited to operate underground for the ANC. In 1984 the commander of his underground unit sent him to Lesotho for political training. Upon his return he formed a worker’s union at the Port Elizabeth Museum where he worked. He recruited a white woman for underground operation in his unit. He successfully went in and out of the former Transkei Homeland to establish underground units. Mahola was in the executive of Uncwadi Writers Association and a member of Bhala Writers organization. He was also a Chairperson of the Friends of the Zwide Library where he conducted a voluntary project of creative writing until the outbreak of the Covid 19 pandemic. As a member of the Toastmasters International he won first place in the Eastern Cape Division in Humorous Speech Competition in 1990. He came second place in the finals at national level held at UNISA later that year. Mahola’s poem commemorating fallen heroes of the struggle is scrawled on the monument at Emlotheni Memorial Park in New Brighton in Gqeberha. He was one of the recipients of a book honoring pillars of Korsten and New Brighton compiled by the Wall of Honor committee and their respective communities in 2014. His name is written in the Wall of Honor in the New Brighton library for his contribution in community development.

Роман

Махоланың тұңғыш романы «Гиеналармен билеу» (“Dancing With Hyenas”) деп аталады, ол 2016 жылы Ilitha Publishers баспасынан, Претория қаласынан жарық көрді. Бұл роман Махоланың поэзия жазудағы жиырма бес жылдық тәжірибесінің нәтижесінде дүниеге келді. Бұл жартылай автобиографиялық роман, ол ANC-ге жер астында жұмыс істеуге алынар алдындағы өмірінің баяны. Романның мазмұны жағынан оң пікірлерге ие болды. Ол жеке кездесулер, ұстаулар, тергеулер, азаптаулар және арнайы бөлімнің заңнан жоғары тұрып, қорқыныш тудырған қызметкерлерінің қолынан материалдық заттардың жоғалуы туралы әңгімелейді. «Гиеналармен билеу» – зерттеу жұмысы емес. Бұдан өзге, бұл кітап ақынның поэзия мен әңгімелесуді үйлестіре білу қабілетін көрсетеді. Қазіргі таңда Махола төрт пьеса жазды. Олардың бірі «Менің бөлмеме» (“Not in My Room”) деп аталды. Ол жергілікті таланттарды марапаттау мақсатында өткізілген драма фестивалінде бірінші орынды жеңіп алды. Пьеса «Барн» атты жергілікті театр сахнасында қойылды. Екінші пьесасы «Бірдеңе жұлынуы керек» (“Something Must Break”) Ұлттық өнер фестивалінде орындалды және көрермендердің тұрып шапалақтауына ие болды. Махола Delta Schools Drama Festival-іне қатысқан мектептер үшін пьесалар да жазды. Ол өзінің жинағын өңдеуде және аяқтауда. «Күрестің батырлары (Ұмытылған жандар)» (“Heroes of the Struggle (The Forgotten Bastards)”) атты екінші автобиографиясын аяқтап, баспаға тапсырды. Бұл роман оның терең, бірақ құпия жер астындағы белсенділігін, өліммен бірнеше рет кездесуін, барлығы бірінші тұлғада баяндалады. Оның ілесушілерінің есімдері нақты. Автор мұны олардың күрестегі үлесі, жанқиярлығы мен тұрақтылығын құрметтеу үшін жасап отыр дейді. Ол Ұлттық өнер фестивалінде және мектеп оқушылары үшін басқа да шараларда баяндамалар жасады, сөз сөйледі. Университет студенттері мен қоғамдық жобалар үшін өлең оқиды. Ол провинция бойынша жазушылар мен оқушылардың қызығушылық танытқан топтары үшін поэзия семинарларын өткізеді. Звиде қалашығындағы көршілес қалалық кітапханада оқушыларға арналған поэзия шеберлігінен сабақтар ұйымдастырды. Нельсон Мандела қалалық бас кітапханасының қолдауымен Махола (Ивонн Скиннердің көмегімен) семинар қатысушыларына арналған «Умбхоз» (“Umthombo” – Шығанақ) журналын шығаруға қол жеткізді. COVID-19 пандемиясы басталғаннан кейін жоба тоқтап қалды. Қазір ол жобаны үйде жүргізеді. Оқушылар жазу, оқу және публикалық сөйлеу дағдыларын меңгеруде.

Mahola’s first novel is titled Dancing With Hyenas, 2016 by Ilitha Publishers, Pretoria. This novel was born after Mahola’s twenty five years of poetry writing experience. The semi biographical novel, an autobiography of his life before he was recruited to operate underground for the ANC. It received positive reviewing because of its nature. It is a narrative of personal encounter, detentions, interrogations, torture and loss of material in the hands of the feared and above the law members of the Special Branch. Dancing With Hyenas is not researched information. In addition, this book shows the poet’s ability to intertwine and interplay poetry with storytelling. Presently, Mahola has produced four plays. One of them was titled Not in My Room. It won first place in a drama festival to celebrate local talent. It was performed at the Barn, a local theatre house. The second one titled Something Must Break was performed at the National Arts Festival and it received standing ovation. Mahola has also written plays for schools taking part in the now defunct Delta Schools Drama Festival. He is editing and finalizing his, out of stock collection. He has completed and submitted for publishing his second autobiography titled Heroes of the Struggle (The Forgotten Bastards) which is a sequel to Dancing With Hyenas. This novel reveals his deep involvement but clandestine underground activism; his numerous close shaves with death, all told in first place narration. Names of comrades who operated with him are real. The author claims that this is done to honor them for their contribution, selflessness and steadfastness during the struggle years. He has presented papers and given speeches at the National Arts Festival and at other venues for school children. He gives poetry readings for university groups and community projects. Now and then he runs poetry workshops around the Province for interested groups of writers and learners. He initiated voluntary poetry workshops that catered for learners in his neighboring municipal library in Zwide township. With the support of the Nelson Mandela Metropolitan main library, Mahola (assisted by Yvonne Skinner) managed to publish Umthombo (The Fountain), a magazine for his workshop participants. The project came to a halt after the outbreak of the Covid 19 pandemic. He is now running the project from home. Learners are engaged in writing, reading and public speaking skills.