Кіріспе
Ретті таңдау сайлау жүйелерінің класы. Позициялық дауыс беру – бұл рейтингтік сайлау жүйесі, онда әрбір сайлау бюллетеніндегі опциялар немесе кандидаттар өз рейтингіне сәйкес ұпай алады, ал ең көп ұпай жинаған адам жеңіске жетеді. Кез келген жақын жұптың төменгі рейтингтегі басымдығы, әдетте, жоғары рейтингтегіден кем болады. Ол кейде бірдей салмаққа ие болса да, ешқашан одан көп болмайды. Ұпайлар немесе салмақтардың дұрыс тізбегі қалау бойынша таңдалуы мүмкін (мысалы, «Евровидение» ән байқауында) немесе арифметикалық прогрессия (Борда санағы), геометриялық прогрессия (позициялық сандар жүйесі) немесе гармониялық прогрессия (Науру/Даудалл әдісі) сияқты математикалық тізбек құрауы мүмкін. Сайлауда қолданылатын салмақтар жиынтығы кандидаттардың тізбесіне күшті әсер етеді. Рейтинг төмендеген сайын, басымдық мәнінің күрт төмендеуі позициялық дауыс беру жүйесін одан да поляризацияланған және келісімге келмейтін етеді. Позициялық дауыс беруді бағалау бойынша дауыс беруден ажырату қажет: біріншісінде әр сайлаушының әр кандидатқа беретін ұпайы кандидаттың орнымен толық анықталады, ал екіншісінде әр сайлаушы кез келген кандидатқа кез келген балл беруге құқылы.
Positional voting is a ranked voting electoral system in which the options or candidates receive points based on their rank position on each ballot and the one with the most points overall wins. The lower ranked preference in any adjacent pair is generally of less value than the higher ranked one. Although it may sometimes be weighted the same, it is never worth more. A valid progression of points or weightings may be chosen at will (Eurovision Song Contest) or it may form a mathematical sequence such as an arithmetic progression (Borda count), a geometric one (positional number system) or a harmonic one (Nauru/Dowdall method). The set of weightings employed in an election heavily influences the rank ordering of the candidates. The steeper the initial decline in preference values with descending rank, the more polarised and less consensual the positional voting system becomes. Positional voting should be distinguished from score voting: in the former, the score that each voter gives to each candidate is uniquely determined by the candidate's rank; in the latter, the each voter is free to give any score to any candidate.
Дауыс беру және санау
Позициялық дауыс беруде сайлаушылар өздерінің таңдауларын реттік тәртіппен білдіре отырып, реттік бюллетеньді толтырады. Әрбір сайлаушының таңдауының орнына сәйкес нақты салмақ беріледі. Әдетте, таңдаудың орны неғұрлым жоғары болса, соғұрлым көп ұпайға ие болады. Кейде, жоғарырақ орналасқан таңдау, төменгі орналасқан таңдаумен бірдей салмаққа ие болуы мүмкін, бірақ ешқашан одан кем ұпайға бағаланбайды. Көбінесе, әрбір сайлаушы бюллетеньдегі әрбір нұсқа үшін бірегей реттік таңдау жасауға міндетті. Алайда, белгілі бір позициялық дауыс беру жүйесі сайлаушыларға бір немесе бірнеше таңдау жасағаннан кейін, қалған нұсқаларды бағаламауға және оларды тиесілігінше құндысыз қалдыруға рұқсат етуі мүмкін. Сол сияқты, кейбір жүйелер таңдау жасауға болатын таңдаулардың санын шектеуі мүмкін. Мысалы, Eurovision ән байқауында әр елде тек үздік он таңдау реттеледі, бірақ байқауға оннан астам ән қатысады. Қайтадан айта кетейік, реттелмеген таңдаулардың құны жоқ. Позициялық дауыс беруде бірдей орналасқан нұсқалары бар реттік бюллетеньдер жарамсыз деп есептеледі. Санау процесі қарапайым. Сайлаушылардың жасаған барлық таңдаулары олардың орнына сәйкес ұпайлармен марапатталады. Содан кейін, әрбір нұсқа үшін барлық ұпайлар қосылып есептеледі және ең көп ұпай жинаған нұсқа жеңімпаз болады. Егер санау нәтижесінде бірнеше жеңімпаз (W) қажет болса, W ең жоғары орналасқан нұсқалар таңдалады. Позициялық дауыс беру – бұл тек бір жеңімпазды анықтау құралы ғана емес, сонымен қатар жеке таңдаулар жиынтығын (реттік бюллетеньдерді) бір ұжымдық және толық реттік жиынтыққа айналдыру әдісі. Бұл жиынтықта нұсқалардың тең болуы мүмкін, тіпті бірінші орында да.