Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Ле-Като шайқасы

Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстың бір бөлігі, Бірінші коалиция соғысы кезіндегі шайқас.

Ле-Като шайқасы 1914 жылғы 26 тамызда Бірінші дүниежүзілік соғыс барысында Батыс майданында болды. Британдық экспедициялық корпусы (БЭК) және француздық Бесінші армия Шарлеруа шайқасында (21-23 тамыз) және Монс шайқасында (23 тамыз) жеңіліс тапқаннан кейін шегінді. Британдық ІІ корпусы неміс әскерінің қуып жете беруін баяулату үшін Ле-Катода кешіктіру шарасын жүргізді. БЭК-тің көп бөлігі Сент-Квентинге қарай шегінуді жалғастыра алды.

Кіріспе

Монстан екі күн бұрын шегінгеннен кейін, Ле Като мен Монс қалалары арақашықтықта болғандықтан, британдық ІІ корпусы (генерал сэр Хорас Смит Дорриен) шаршап қалды. Корпус, I корпус қолбасшысы сэр Дуглас Хейгтің күтпеген шегінуі салдарынан, 25 тамызда Ландресиде қарсы шабуыл жасағаннан кейін, БЭФ-тің қалған бөлігінен бөлініп қалды. Сол шайқаста Хейг қолдарына револьвер ұстап, әскерін қайта жинаған еді. Ол үрейге беріліп, француз жоғары басшылығына жақындап келе жатқан апат туралы хат жазды. Ол неміс әскерінің санын тым жоғары бағалаған, 4-ші дивизия штабының бастығы Джеймс Эдмондстың айтуынша, "толыққанды түрде әлсіреген" еді. Ле Катода Смит Дорриенге көмектесудің орнына, ол бес күн бойы ішкі аймаққа қарай шегінді. I корпустың маневрін білмейтін Смит Дорриен, Ирландия корольдік фюзельерлері полковнигі Уилкинсон Бердтің айтуынша, маршқа жалғастыруды жоспарлаған. Бірақ 26 тамызда Смит Дорриен өз ойын өзгертті, өйткені әскерінің шаршағанын және марш жалғаса берсе, тәртіпсіздік тууы мүмкін екенін көрді. II корпустың кавалерия командирі Эдмунд Алленби өзінің әскері мен аттарының "дегенге келмейтіндей шаршағанын" мәлімдеді және жау тым жақын болғандықтан Ле Катода шайқас болуы сөзсіз еді. Сэр Хорас оған келісті. Сағат 07:00-де ол БЭФ штабынан Генри Уилсоннан қоңырау алды, ол шегінуді жалғастыруға бұйрық берді; ол бұйрықтан бас тартты, әскердің қазірдің өзінде шайқасып жатқанын хабарлады.

Шайқас

26 тамызда таңертең немістер келіп, II корпустың қатарына шабуыл жасады. Монс шайқасынан өзгешелігі, британдықтардың көп бөлігі мылтықтан зардап шеккен болса, Ле-Като шайқасы – қазіргі заманғы жылдам атуға қабілетті артиллерияның жарылғыш снарядтары ашық кеңістікте алға жылжыған жаяу әскерге тигізген қиратушылық салдарлары бар артиллерия шайқасы болды. Британдықтар өздерінің артиллериясын жаяу әскердің артында орналастырды, ал неміс артиллериясы жасырын орналасқан позициялардан бағытталмаған атуды қолданды. Артиллерия жаяу әскерге тым жақын болғандықтан, британдықтар еңсергісіз неміс артиллериясының тиімділігін арттырды, себебі британдық жаяу әскерге бағытталған снарядтар британдық артиллерияға да тиюі мүмкін еді. Британдық 5-дивизия оң жақтан, Ле-Като – Камбрэ жолының оңтүстік жағында, Инчи мен Ле-Като арасында орналасты. 3-дивизия Каудри мен Инчидің арасында, ал 4-дивизия сол жақтан, Варнельдің солтүстік жағалауында болды. Жолдың кейбір бөліктері шұңқырлы болды, бұл алыстан атуға қолайсыз жағдай жасады және көптеген жерлерде немістер британдықтардың позицияларына байқаусыз жақындап келуге мүмкіндік алды. Оң жақтан, Ле-Катоның батысында, немістер солтүстіктен Ле-Катоға қарай жолмен жылжыды. Британдықтар биік жерде болды және кері шегіну кезінде көптеген шығынға ұшырады. 03:30-да Смит-Дорриен "жауға күшпен соққы беруге және содан кейін шегінуді жалғастыруға" шешім қабылдады, бірақ бұл операцияның мақсаты оның бағыныстыларына түсініксіз болды. Британдықтардың оң жақ флангіндегі 5-дивизияда "кез келген құнмен ұстап тұру" қағидасы айқын байқалды. "Кингс Оун Йоркшир Лайт Инфантри" батальонының командиріне жазбаша бұйрық берілді: "Қазіргі уақытта жауынгерлік әскерлер шегінбеуі керек; мүмкіндігінше траншеяларыңызды сумен, азық-түлікпен және оқ-дәрімен толтырыңыз". Бұл бұйрықты II корпустың штаб-полковнигі бекітті. Кешіктіру амалы орындалмады, өйткені бұйрық майданға немістермен бірдей уақытта, ал кейбір жерлерде одан кейін келді. Сондай-ақ, британдық бөлімшелерді ұстап тұрудан бас тарту сияқты доктриналық кешіктіру шарттары сақталмады. Смит-Дорриен жеткілікті атыс алаңы бар және алдын ала дайындалған, жасырын шегіну жолдары бар позицияларды таңдамады. Көптеген шығынға қарамастан, өздерінің позицияларын ұстап тұрғанда, шамамен түскі уақытта британдықтардың оң және сол жақ флангтары құлап бастады. Корпус де кавалерия Сорде (француз кавалерия корпусы, генерал Андре Сорде) келуі британдықтардың сол жақ қанатына қорғаныс ұясын жасады және немістердің араға кірісіп, оларды қоршауға тырысқанына қарамастан, британдықтардың қашып кетуіне мүмкіндік берді. Сол түні британдықтар мен француздар Сен-Квентинге шегінді.

On the morning of 26 August, the Germans arrived and attacked II Corps. Unlike the Battle of Mons, where the majority of casualties inflicted by the British were from rifle fire, Le Cateau was an artillery battle with the devastating results that modern quick firing artillery firing shrapnel shells could have on infantry advancing in the open. The British deployed their artillery about behind the infantry, while the German artillery used indirect fire from concealed positions. With the guns so close to the infantry, the British had unintentionally increased the effectiveness of the German artillery fire, because shells aimed at the British infantry could just as easily hit the British guns. The British 5th Division was on the right flank, on the southern side of the Le Cateau–Cambrai road between Inchy and Le Cateau. The 3rd Division was in the centre, between Caudry and Inchy and the 4th Division was on the left flank, on the north bank of the Warnelle. The road was sunken in places, providing inadequate long range firing positions and in many places the Germans could close up to the British positions unobserved. On the right flank, west of Le Cateau, the Germans marched along the road from the north to Le Cateau. The British were on a forward slope and suffered many casualties during the withdrawal. At 03:30, Smith Dorrien decided to "strike the enemy hard and after he had done so, continue the retreat" but the purpose of the operation was unclear to his subordinates. A "hold at all costs" mentality was evident in the 5th Division on the British right flank. The commander of the 2nd Battalion, King's Own Yorkshire Light Infantry, was given a written order that "There will now be NO retirement for the fighting troops; fill up your trenches, with water, food and ammunition as far as you can". The order was confirmed by a colonel from the II Corps staff. The delaying action never occurred because the order arrived at the front line at about the same time as the Germans, in some places later. Nor were the conditions of a doctrinal delay observed, such as refusing to let British units be pinned down. Smith Dorrien did not choose positions with adequate fields of fire and with prepared and hidden routes of withdrawal. Holding their ground despite many casualties, around noon, the British right and then the left flank began to collapse. The arrival of the Corps de cavalerie Sordet (French Cavalry Corps, General André Sordet) provided a shield for the British left flank and enabled the British to slip away, despite German attempts to infiltrate and outflank them. That night, the British and French withdrew to St Quentin.

Талдау

"Der Weltkrieg" еңбегінде айтылғандай, IV корпустың командирі генерал-лейтенант Сист фон Армин сағат 11:15-те кездесу шайқасын үйлестіретін бұйрық берді, бірақ дивизиялық деңгейден жоғары неміс басшылығының болғанына дәлел жоқ. IV корпусының шамамен 75 пайызы бұйрық алғанға дейін жаумен қарым-қатынаста болды, ал қалғаны шайқас алаңына жетпеді. Арминнің II атқыштар корпусы үстінен билігі болған жоқ, ол дербес күштермен шайқасты. Немістер өз жеңісіне риза болды. 93-ші жаяу әскер полкінің тарихшысы немістердің қанағаттануының бір бөлігі, олардың BEF-ті, емес II корпус пен атқыштар бригадасын жеңгеніне қате сенімнен туындағанын жазды. Осы қателік II корпустың қайта шегінуіне мүмкіндік берді, себебі неміс әскерлері британдық күштерді қууға жіберілмей, бір түн демалысқа жіберілді. Ол кезде фельдмаршал сэр Джон Френч БЭФ-ті сақтап қалғаны үшін мақтағанмен, кейін Смит Дорриенді сынады.

Шығындар

1926 жылы британдық ресми тарихшы Джеймс Эдмондс Ле-Като шайқасындағы 40 мың британдық әскердің 7812-сі қаза тапқанын, 2600-і тұтқынға алынғанын жазды. 38 мылтық тасталып қалды, олардың көпшілігінің құлпы (затвор) алынып тасталды және мергендер оқтап қарау құралдарын (прицел) бұзды. 2008 жылы Кейв пен Шелдон неміс әскерінің жоғалғандары "2000-нан аспауы мүмкін" деп болжады. 2011 жылы Терри Зубер 7000 адам қаза тапқаннан кейін, тағы 2500–3000 шаршаған және аяқтарынан жаралы әскерлер Ле-Манға емделуге жіберілгендіктен, II корпус кем дегенде екі күн бойы жауға қарсы тұруға дайын болмады деп жазды. Зубер немістердің 2900 адам жоғалғанын айтты. 2008 жылы Антони Берд Комонвелл соғыс қабірлері комиссиясы 1200 британдық әскердің қаза тапқанын және жалпы жоғалғандардың саны 7812 адамды құрағанын тіркегенін жазды.

Кейінгі оқиғалар

II корпус 27 тамыз күні таңертең шегінді және екі күннің ішінде немістермен байланысты үзіп жіберді. Ле-Катоның екінші шайқасы 1918 жылдың 5-11 қазан аралығында сол аймақта қайтадан болды. Антанта Сент-Квентин–Камбрай темір жолын, 12 000 тұтқынды және 250 қаруды жаулап алды, ал шығын 536 адамды құрады.