Кіріспе

1931 жылы Уэсли Рагглс түсірген фильм.

Бұл Академия сыйлығының ең бағалы наградасын жеңіп алған жалғыз төрт вестерн фильмнің біріншісі. Одан кейін шамамен 60 жыл өткен соң 1990 жылы «Қасқырлармен би», 1992 жылы «Кешірілмеген» және 2007 жылы «Ескі адамдарға орын жоқ» фильмдері осы құрметке ие болды.

Сюжет

1889 жылғы Оклахома жері үшін асығу мыңдаған адамды Оклахома аумағына тегін мемлекеттік жерді иеленуге жетеледі; Янси Кравт және оның жас әйелі Сабра Канзас штатынан шекараны кесіп, көпшілікке қосылады. Одан кейінгі жарыста Янсиді жас жезөкше Дикси Ли алдап, ол мақсат тұтқан Беар-Крик жерін басып алады. Янсинің ранчо құру жоспарлары орындалмай, ол гүлденген Осадж қаласына көшіп келеді. Ол жергілікті газеттің бұрынғы редакторын өлтірген заңнан тыс адам Лон Юнтисті кездестіріп, өлтіреді. Өзінің басылым ісінде тәжірибесі бар Янси, шекарадағы лагерьді құрметті қалаға айналдыру үшін «Оклахома вигвам» атты апталық газетін шығарады. Ұлдары Донна дүниеге келгеннен кейін, «Бала» басқаратын заңсыз топ Осаджға қауіп төндіреді, ол Янсидің ескі танысы болып шығады. Қаланы сақтап қалу үшін Янси «Баламен» бетпе-бет кездесіп, оны өлтіреді. «Баланың» өліміне байланысты өкінішпен толған Янси, Сабра мен балаларын тастап, Чероки жолағына қоныс аудару үшін жаңа жер іздеуге кетеді. Ол кеткеннен кейін Сабра «Вигвамды» жариялауды өз қолына алып, Янси бес жылдан кейін оралғанға дейін балаларын тәрбиелейді. Бірақ ол үшін емес, Дикси Лидің ісін қорғауға және оны ақтауға уақыт келгендігі үшін. Осадж қаласы мен Оклахома территориясы 1907 жылы штат мәртебесін алып, 1900-жылдардың басындағы мұнай өрбуінен пайда көреді. Жаңа қоныс аударушылармен бірге, Янси газетіндегі редакциялық мақалалары арқылы қолдаған американдық индейлер де гүлденеді. Ол тағы да бірнеше жылға Осадж қаласынан жоғалып кетеді. Осы уақытта Сабра, ұлының индей қызымен қарым-қатынасына қарамастан, американдық индейлерге қарсы болады. Көп жылдар өткен соң Сабра Оклахома штатынан Конгреске сайланған алғашқы әйел депутат болады және сол кездегі индей келінінің қасиеттерін мақтайды. Сабра мен Янси соңғы рет кездеседі, ол көптеген мұнайшыларды қатты жарылыстан құтқарып алғаннан кейін оның қасына асығады. Ол оның құшағында көз жұмады.

Өндіріс

Ұлы депрессияның ең қиын кезеңінде болғанына қарамастан, RKO Radio Pictures Фербердің романына 1,5 миллион доллардан астам (қазіргі шақта шамамен) инвестиция салды. 1930 жылдың жазында түсірілімдер Лос-Анджелестің сыртындағы Куинн ранчосында, Калифорнияда басталды, осы жерде жерді иелену сахналары түсірілді. 5000-нан астам костюмдік актерлер, жабық вагон, букборд, сюррей және велосипедшілердің шөпті төбелер мен далалар арқылы өздерінің құқығын белгілеу үшін жарысқан көріністерін түсіру үшін жиырма сегізден астам оператор, сондай-ақ көптеген операторлардың көмекшілері мен фотографтар жұмыс істеді. Оператор Эдвард Кронджагер әрбір кадрды Фербердің сипаттамаларына сәйкес жоспарлады (бұл он бес жыл бұрынғы «Intolerance» фильмінің көріністерін еске түсірді). Осы фильмнің маңызды сахналарын түсіру үшін RKO Энсинода 89 акр жер сатып алды, онда өнер директоры Макс Ридің «Оскармен» марапатталған батыс қалашығы мен үш блоктан тұратын қазіргі заманғы басты көшесі салынды, бұл Осадждың ойдан шығарылған Оклахома қаласын бейнеледі. Бұл жүлделі декорациялар кейіннен RKO-ның Энсинодағы кеңейтілген кино ранчосының ядросын құрады, онда басқа RKO (және RKO емес) фильмдері де түсірілді.

Шығару

RKO Radio Pictures 1931 жылғы 26 қаңтарда Нью-Йорктегі RKO Palace Theatre (Broadway) театрында «Cimarron» фильмінің тұсаукесерін өткізді, содан кейін 6 ақпанда Лос-Анджелестегі Orpheum Theatre-да тағы бір тұсаукесер өтті, онда Ричард Дикс пен Айрин Данн жеке өнер көрсетті, сахналық қойылым мен үлкен оркестр өнер танытты. Үш күннен кейін фильм бүкіл елдегі кинотеатрларда көрсетіле бастады. Фильм сыншылардан жоғары баға алғанына қарамастан, тым жоғары бюджет пен үдей түскен экономикалық дағдарыс фильмге қарсы жағдай жасады. Ол сол кездегі басқа фильмдермен салыстырғанда коммерциялық сәттілікке жетсе де, RKO Pictures фильмге салған ауыр инвестициясын қайтара алмады, нәтижесінде 565 000 доллар зиянға ұшырады. «The New York Times» газетінің Мордаунт Холл фильге жоғары баға беріп, оны «Эдна Фербердің кеңінен танымал романының көрнекті және тартымды экрандық бейнесі» деп атады, сондай-ақ Айрин Данннің актерлік шеберлігін жоғары бағалады. «Motion Picture Magazine» журналы: «Оклахоманың ерте тұрмысын көрсететін бұл керемет және құнды туынды жылдың ең маңызды жаңалықтарының бірі ретінде құтталды. Мұнда барлығы бар. RKO оны сәнді, нағыз эпикалық фильмге айналдыру үшін ешқандай шектеу қоймаған сияқты». «The New Yorker» журналының Джон Мошер фильмнің тарихи деректерге сәйкестігіне, оның «Голливудтағы ең жақсы фильмдердің қатарында» екендігіне назар салды және осы сапасының фильмке ерекше құндылық қосқанын айтты. Ол сондай-ақ Ричард Дикстің «осы рөлде өзінің ең жақсы деңгейінде» екенін жазды. Оның жалғыз сын-пікірі фильмнің екінші жартысына қатысты болды, ол «көңіл көншітпейтін сәттерімен» және тым кенет аяқталғанымен ерекшеленеді деп ойлады. «The Evening Independent» газеті оны «Америка театрларына жылдар сыйлаған ең үздік фильмдердің тізіміне қосылған маңызды туынды» деп атады. «Cimarron» фильмінде көрерменді қоздыратын драма, көркемдік, батылдық және шытырман оқиғалар бар, мұндай фильмдер экранда сирек кездеседі. «West Seattle Herald» газеті оны «Американың миллиондаған оқырмандары танысқан керемет оқиғадан да күшті» деп мәлімдеді. «Cimarron» фильмі – «Cimarron» тарихының барлық тартымды тұстарын қамтиды. Бұл қойылымда көз тартарлық көріністер көп». «Hollywood Daily Citizen» газетінің Элизабет Йеман бұл фильмді тарихтың жаңа түрі ретінде қарастырып, «Тарих сияқты, фильмде де қуантарлық сәттер мен қайталанатын күнделікті оқиғалар бар. «Cimarron» әңгіме құру ережелерін ұстанбайды. Қысқасы, бұл тарихтың бір бөлігінің көрнекті бейнесі, Оклахома штатының тарихы алғашқы үлкен жер бөлісуден бастап қазіргі уақытқа дейін».

Ретроспективті тексерулер

Соңғы бағалаулар фильмге бұрынғыдай оң пікір білдірген жоқ. DVD Verdict-тің Стив Эванс 2006 жылы: «Қазіргі заманғы көзқараспен қарағанда, фильм ескірген, баяу дамиды және нәсілшілдік карикатураларға толы. 1889 жылғы Оклахома жерін басып алу сахнасы әлі де қызықты көрініс болып табылады. Алайда, фильм осы бастапқы кадрға жете алмайды» деп жазды. 2009 жылы фильмді талдаған Джеймс Берардинелли оны «уақыт өте келе талғамдардың қалай өзгергенін зерттейтін керемет туынды» деп атады. Ол шыққан кезде сыншылар жоғары бағалаған «Симарронды» көбінесе көрермендер жақсы көрген. Сегіз он жылдан кейін, ол жиі ең лайықсыз «Оскар» жүлдегерлерінің тізіміне енгізіледі және нәсілшілдік көзқарастар мен мағынасыз сюжеті үшін дұрыс айыпталады. 2023 жылдың қыркүйек айына қарай, «Cimarron» Rotten Tomatoes сайтында 33 рецензия негізінде 52% «Жаман» рейтингке ие болды, орташа салмақты көрсеткіші 5,2/10 құрады. Сайттың пікірі: «Симаррон» Айрин Данннің керемет ойынының арқасында қолдау табады, бірақ басқа жағынан тұрақсыз және әртүрлі мағынасыз стереотиптерге толы».