Кіріспе

Конус дистрофиясы – орталық және түсті көруге жауапты фоторецепторлар – конус жасушаларының жоғалуымен сипатталатын генетикалық көз ауруы.

Презентация

Конус дистрофиясының ең көп кездесетін белгілері – көру қабілетінің төмендеуі (көріну шамасы он жасқа жуықтан алпыс жасқа дейін басталуы мүмкін), жарыққа сезімталдық және түс ажырату қабілетінің нашарлауы. Сондықтан, науқастар көбінесе кешкі мезгілде жақсы көреді. Көру өткірлігі көбінесе біртіндеп нашарлайды, бірақ 20/200 дейін жылдам нашарлауы мүмкін; кейін, ерекше жағдайларда, көру "бармақтарды санау" деңгейіне дейін төмендейді. HRR сериялы түсті тақталар арқылы түс ажырату қабілетін тексеру қызыл-жасыл және көк-сары тақталарда көптеген қателерді анықтайды.

Сабақ пен түйелердің дистрофиясы

Көздің жарыққа сезімтал жасушаларының дистрофиясы тағандарда да, немесе конус және тағандардың екеуінде де кездесуі мүмкін. Бардет-Бидл синдромының салыстырмалы түрде жиі кездесетін ерекшелігі ретінде, тағанша функциясының төмендеуі көбінесе конус дистрофиясына қарағанда ертерек немесе айқын байқалады. 17-хромосомадағы гуанилат циклаза 2D (геометриялық емес) генінің (GUCY2D) мутацияларынан кем дегенде бір түрі автосомалық доминантты конус-таған дистрофиясы туындайды. Көп таралған Конус-таған дистрофиясы синдромы мен өте сирек кездесетін Конус дистрофиясы арасында айырмашылық бар.

Механизм

Конус дистрофиясының патогенезі әлі толыққанды зерттелмеген. Бұл дистрофия біріншілік сипатта болып көрінеді, себебі офтальмоскопиялық өзгерістер көрінбей тұрып, конус функциясының субъективті және объективті бұзылыстары анықталады. Дегенмен, торлы қабықтың пигменттік эпителиі (RPE) жылдам процеске қатысып, негізінен макуланы зақымдайтын торлы қабықтың дистрофиясына алып келеді. Мұндай науқастың бір көзінің гистологиялық тексеруі нәтижесінде, конус пен таяқшалардың сыртқы ядролық қабаты толығымен жойылғаны, ал RPE-де айқын пигменттік өзгерістер байқалды. Сонымен қатар, уақытша диск атрофиясы да анықталды.

Диагностика

Офтальмоскопия арқылы fundus тексеруі конус дистрофиясының бастапқы кезеңінде көбінесе қалыпты болып табылады, ал анық макулярлық өзгерістер көру қабілетінің жоғалғаннан кейін ғана пайда болады. Флюоресцеин ангиографиясы (ФА) конус дистрофиясы күдікті пациенттерді тексеруде пайдалы қосымша құрал болып табылады, себебі ол офтальмоскоппен көруге мүмкін емес, ретинадағы ерте өзгерістерді анықтауы мүмкін. Мысалы, ФА гиперфлуоресценция аймақтарын көрсете алады, бұл РПЭ (торлы пигменттік эпителий) өз тұтастығының бір бөлігін жоғалтқанын көрсетеді, соның салдарынан хороидтан шығатын флуоресценция көбірек көрінеді. Мұндай ерте өзгерістер офтальмоскопиялық тексеру кезінде көбінесе анықталмайды. Офтальмоскопиялық тексеруде көрінетін макулярлық зақымданудың ең көп кездесетін түрі – «түйеқұмырсқаның көзі» сияқты болып келеді және орталық қараңғы аймақты қоршап тұрған атрофиялық пигмент эпителийінен тұратын, донат тәрізді аймақтан тұрады. Конус дистрофиясының сирек кездесетін түрінде макуляр аймақта дақ пигменттерімен бірге артқы полюстің диффузды атрофиясы байқалады. Сирек жағдайларда, науқастардың бастапқы кезеңінде хориокапилларис пен ірі хороидтық тамырлардың атрофиясы байқалуы мүмкін. Осы пациенттерді тексеруде флюоресцеин ангиографиясын қосу маңызды, өйткені ол осы ерекше офтальмоскопиялық белгілердің көпшілігін анықтауға көмектеседі. Торлы қабықтың өзгерістерімен қатар, оптикалық диск ақшыл түске боянуы жиі байқалады. Күтілгендей, конус дистрофиясының көру өрісін тексеру орталық скотоманы көрсетеді. Типикалық «түйеқұмырсқаның көзі» белгілері бар жағдайларда көбінесе орталық аймақ сақталады. Fundus өзгерістерінің кең спектрі және диагнозды ерте сатысында қоюдың қиындығына байланысты электроретинография (ЭРГ) диагноз қою үшін ең сенімді тест болып табылады. ЭРГ-де конус функциясының бұзылуы жақсы жарықтандырылған бөлмеде (фотопиялық ЭРГ) бір реттік жарық және жыпылықтау жауабының төмендеуімен анықталады. Конус дистрофиясында таяқша функциясының салыстырмалы сақталуы қараңғыда жүргізілген ЭРГ (скотопиялық ЭРГ) арқылы дәлелденеді. Ауыр немесе ұзаққа созылған жағдайларда дистрофия таяқшалардың үлкен бөлігіне таралады, нәтижесінде скотопиялық жазбалар төмендейді. Конус дистрофиясы тұқым қуалайтындықтан және аурудың бастапқы кезеңінде симптомсыз болуы мүмкін болғандықтан, ERG отбасылық анамнезі оң болған пациенттерді ерте диагностикалауда құнды құрал болып табылады. Конус дистрофиясы көбінесе спорадикалық түрде дамиды. Тұқым қуалайтын түрлері көбінесе аутосомдық-доминантты болып келеді, сонымен қатар аутосомдық-рецессивті және Х-хромосомалық тұқым қуалаушылық жағдайлары да кездеседі. Дифференциалдық диагноз кезінде басқа макулярлық дистрофиялар және тұқым қуалайтын оптикалық атрофиялар да ескерілуі керек. Флюоресценттік ангиография, ЭРГ және түс көру сынақтары диагнозды ерте сатысында қоюға көмектесетін маңызды құралдар болып табылады.

Емдеу

Конус дистрофиясын емдеу жолы табылмағанмен, кейбір қосымшалар аурудың прогрессиясын баяулатуға көмектесуі мүмкін. Бета-каротиноидтар, лютеин және зеаксантин жасқа байланысты макулярлық дегенерация (ЖБД) қаупін азайтатыны дәлелденген, демек конус дистрофиясы бар адамдарға да ұқсас пайда әкелуі мүмкін. Омега-3 май қышқылдарын (докозагексаеной қышқылы және эйкозапентаеной қышқылы) тұтыну ерте сатыдағы ЖБД прогрессиясын азайтумен байланысты, ал төмен гликемиялық индексті тағамдармен бірге қолданғанда, ЖБД-нің кеңірдеген сатыдағы прогрессиясын да баяулатуға мүмкіндік береді, соның салдарынан конус дистрофиясының прогрессиясын ұзарта алады. Dunaliella salina теңіз балдырынан алынған 9 cis бета-каротин, кейбір науқастардың денесіне сіңіріліп, көру қабілетін бірнеше жағынан жақсартқан – әсіресе түнгі көру, көру өрісі және торлы қабаттағы электрлік белсенділік.