Кіріспе

Пайн Флэт бөгеті – Калифорния штатының Фресно округіндегі Орталық аңғарда орналасқан Кингс өзеніндегі бетонды гравитациялық бөгет. Фреснодан шамамен 45 шақырым шығысқа қарай орналасқан бөгеттің биіктігі 134 метр. Бөгет Сиерра-Невада тауларының етегінде, Кингс-Каньон ұлттық паркінің шекарасынан сырт орналасқан Пайн-Флэт көлін құрайды. Бөгеттің басты мақсаты – су тасқынын бақылау, ал суару, гидроэлектр энергиясын өндіру және демалыс маңыздылығы екінші кезекте тұр. Бөгеттің құрылысы АҚШ Армиясының Инженерлік корпусы (USACE) тарапынан суаруды дамытуды жақтаушылар мен су тасқынын бақылауды қолдаушылар арасындағы алты жылдық даудан кейін басталды. Құрылыс 1947 жылы басталып, 1954 жылы аяқталды. Содан бері бөгет миллиондаған долларлық су тасқынынан сақтап қана қоймай, Кингс өзенінің құнарлы жазығындағы ауыл шаруашылығының кең дамуына да мүмкіндік берді; 1984 жылдан бастап гидроэлектр энергиясын да өндіруде. Бөгеттің арқасында суару мүмкіндігінің кеңеюі Солтүстік Америкадағы ең ірі ылғалды жерлердің кейбіреулерінің жойылуына себеп болды.

Өмірбаян

Кингс өзенін бөгендеуге қатысты алғашқы маңызды ұсынысты 1890 жылдары инженер Дж. Б. Липпинкотт жасады, ол өзенде су қоймасын зерттеуді және дамытуды жоспарлады. 1914 жылға қарай ұсынылған бөгет аймақтың шаруалары мен су шаруашылығы аудандарының күшті қолдауын алды, олар 1927 жылы Кингс өзенінің суын Сан-Хоакин аңғарының аллювиал жазығында суару үшін бөлу мақсатында Кингс өзені су қауымдастығын (KRWA) құрды. 1937 жылы KRWA федералды үкіметтен Pine Flat орнында үлкен бөгет салуға қаржылай көмек беруді және қолдау көрсетуді сұрады.

Құрылыс алдындағы даулар

1940 жылға қарай Кингс өзенінің су пайдаланушылары, АҚШ толық федералдық қаржыландыру ұсынғандықтан, USBR жоспарларымен байланысты су құқықтарының мәселелеріне байланысты USACE бөгетін салуға рұқсат беруге көбірек бейімделді. 1944 жылғы Су тасқынына қарсы шаралар туралы заң бұл шешімді бекітіп, Сан-Хоакин алқабындағы Туларе көлінің алабында төрт бөгет салуға рұқсат берді: Пайн Флэт, Терминус, Саксесс және Изабелла. Президент 1945 жылдың 2 сәуірінде Пайн Флэт бөгетіне алдын ала қаражат бөлу туралы заңға қол қойды, бірақ «негізгі ойталмай» және «бөгет үшін армияға одан әрі ақша жұмсаудан сақтануға тырысатынын» айтып. Рузвельт Пайн Флэт мәселесін Конгресске көтеруді жоспарлаған, бірақ ол мүмкін болмады – ол он күннен кейін Джорджиядағы үйінде ми қан кетуінен қайтыс болды. Рузвельттің орнын бастан алған Гарри С. Трумэн да Пайн Флэт бөгетінің суару мақсатында салынуын қалады. Трумэн бөгет құрылысына арналған бастапқы қаражатты тоқтатты және USACE мен USBR суару және су тасқынына қарсы шараларға жұмсалатын қаржының үлесі туралы келісімге келгенше оны босатуға уәде берді. Жағдайды одан әрі қиындату үшін Трумэн USBR-дің KRWA шаруаларымен Пайн Флэт бөгетінен суару суына келісімдер жасауын талап етті. 1951 жылы бөгеттің негізін салуға мүмкіндік беру үшін каньонның солтүстік жағында Кингс өзенін бұруға арналған уақытша бөгет салынды. Шілде айында өзен бұл уақытша арнадан тоқтатылды және тұңғыш рет бөгеттің төменгі шлюз қақпалары арқылы ағып, бөгеттің солтүстік бөлігі бұрынғы бұру арнасында салынуына мүмкіндік берді. 1953 жылға қарай бөгет өзенді тоқтатуға жеткілікті биік болды, шлюздер арқылы ағып жатқан сулар тоқтатылды және көл тола бастады. 1969 жылдың қаңтарында Пайн Флэт бөгетінен ең көп су шығарылды, бұл 1955 жылғы жаңбырдан болған су тасқынынан әлдеқайда үлкен көлемде болған су тасқынынан кейін болды. Бір кезде ашық су және батпақты жерлерден тұратын көл 1960 жылға қарай көлемі азайды. 1969 жылғы жаңбыр кезінде жергілікті тұрғындар Пайн Флэт көлінен су тасқынын Туларе көліне бұруды талап етті. Алайда, суару округінің кеңесіндегі өкілдік жер иелерінің жерінің құнымен анықталды және J. G. Boswell компаниясы округтегі жерлердің көп бөлігіне ие болды. J. G. Boswell компаниясы өздерінің Буэна Виста көлінің астындағы егіндерінің жойылмауы үшін су тасқынына қарсы бұруға қарсы дауыс берді. Су тасқынынан үйлері қираған тұрғындар сотқа шағымданды. Олар жер иелеріне ғана сайлау құқығын беру АҚШ Конституциясындағы «бір адам – бір дауыс» кепілдігін бұзады, себебі суару округі салықтар жинауға, иелік ету құқығын жүзеге асыруға және кімнің жерін су басуға шешім қабылдауға құқылы. 1973 жылы АҚШ Жоғарғы Соты бұл мәлімдемемен келіспеді, жеке компания суару округін басқаруға құқылы екенін, себебі су тасқынына қарсы шаралар маңызды мемлекеттік функция емес деп тапты. 1970 жылдардың басында Кингс өзенін сақтау округі (KRCD) Кингс өзенінің су ресурстарын одан әрі дамыту үшін жаңа бөгеттер мен электр станциялары жүйесін ұсынды. Бұларға Пайн Флэт бөгетіндегі жаңа электр станциясы, Пайн Флэт көлінен жоғары орналасқан Роджерс Кроссингтегі 600 фут (183 м) биіктіктегі бөгет және Пайн Флэт бөгетінен шығарылатын суды реттеу үшін Пидрадағы су қоймасы кірді. Жобаның аяқталған жалғыз бөлігі 1984 жылы пайдалануға берілген Пайн Флэт бөгетінің түбіндегі Джефф Л. Тейлор Пайн Флэт электр станциясы болды.

Құрылыс және пайдалану

Пайн Флэт бөгеті – нығыз бетонды гравитациялық құрылым, негізінен 134 метр, ал Кингс өзенінен 424 метр биіктікте орналасқан. Су қоймасының шектеулі сыйымдылығына байланысты, бөгет операторлары жоғары су толу жылдары, мысалы 1969, 1978 және 1986 жылдары, осы шектен асатын ағындарды босатуға жиі мәжбүр болады. 1969 жылғы су тасқыны кезінде Пайн Флэт көлінің толық сыйымдылығынан артық су бөгеттің төгілгіш бөлігінен асып төгілді. Жыл сайын шамамен судың белгілі бір көлемі төгіледі, бұл құнды суару суын азайтады және су тасқынына себеп болады, себебі Пайн Флэт бөгеті оны толығымен қабылдай алмайды. Бөгет жануарларды қорғау мақсатында, суы аз келетін жаз айларында Кингс өзеніндегі негізгі ағынды сақтау үшін де пайдаланылады. 1964 жылдың 11 қыркүйегінде Калифорния Балық және аңшылық департаменті мен KRWA арасында келісімге қол қойылды, онда ең аз су шығару мөлшері белгіленді, егер төменгі ағыстағы қосалқы өзендерден келетін су ағыны осы мөлшерден көп болса, оны азайтуға болады.