17 ғасырдағы шотланд әскері қолбасшысы Томас Далиэлл
Tam Dalyell of the Binns
Томас Далиэлл – 17 ғасыр шотланд әскері қолбасшысы, «Қанды Том» атымен танымал. Англия королі Карл I-ге адал қызмет еткен, үш патшалық соғысындағы маңызды тұлға.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
17 ғасырдағы шотланд әскері
17th century Scottish soldier
Сэр Томас Дейлл Биннс, 1-ші баронет (1615–1685) – Үш патшалық соғысындағы шотландтық роялистік генерал, сонымен қатар "Қанды Том" және "Мәскеулік Шайтан" деген лақаптармен белгілі болған.
Sir Thomas Dalyell of The Binns, 1st Baronet (1615–1685) was a Scottish Royalist general in the Wars of the Three Kingdoms, also known by the soubriquets "Bluidy Tam" and "The Muscovite De'il".
Өмір
Дейлл Линлитгоуширде, Карнуат графтары отбасының кадет тармағының басшысы, The Binns-тің Томас Дейллінің және Англиядағы Роллздің шебері, 1-ші лорд Брюс Кинлостың қызы Джанеттің ұлы болып дүниеге келді. Ол 1628 жылы Карл I-нің Ла-Рошельге жасаған экспедициясына (Ла-Рошель қоршауында гугеноттарға көмек көрсету үшін) он үш жасында еріп барған көрінеді. Кейін полковник ретінде, ол Ольстерде генерал Роберт Манро мен генерал Александр Леслидің қол астында қызмет етті. 1649 жылдың 30 қаңтарында Карл I-нің өлім жазасына кесілгенін естіген ол, елдестерінің мінез-құлқы үшін өкініш ретінде сақалдарын қырқудан бас тартқан деседі. 1650 жылдың тамызында Каррикфергустың капитуляциясында тұтқынға алынды, бірақ оған еркін өтуге рұқсат берілді және Шотландиядан қуылғаннан кейін Ирландияда қалды. Ол Ворстер шайқасына қатысты (3 қыркүйек 1651), онда оның әскері қарсы тарапқа берілді, ал ол өзі тұтқындалып, Лондон мұнарасына қамалды. Мамыр айында ол шетелге қашып, 1654 жылы Таулы аймақтағы көтеріліске қатысып, Кромвельдің рақымшылық актісінен босатылды. Дейлл тұтқындалудан қашып, Ресейге қашып кетті. Мұнда ол патша Алексей I-нің қызметіне кіріп, түріктер мен татарларға қарсы соғыстарда, сондай-ақ орыс-поляк соғысында (1654–1667) генерал ретінде көзге түсті. Карл II-нің таққа қайта оралғаннан кейін ол Британияға оралды. 1666 жылдың 19 шілдесінде ол Шотландияда Ковенантерлерді бағындыруға бұйрықпен бас қолбасшы болып тағайындалды. Дейлл оларды Руллион Грин шайқасында жеңді, Пентленд төбелерінде, Эдинбургтен оңтүстікке қарай. Жеңілгендерге қатыгездікпен қарағаны үшін "Қанды Там" деген лақап атқа ие болды. Оның қатыгездігі туралы әңгімелер, әдетте, роялистерге қарсы адамдар тарапынан әдейі күшейтілген болуы мүмкін. Генерал қарсыластарының мүлкін иеленді. 1667 жылдың 3 қаңтарында ол жеке кеңесші болып тағайындалды және 1678 жылдан қайтыс болғанға дейін Шотландия парламентінде Линлитгоуширді өкілдік етті. 1679 жылдың маусымында Монмут герцогының бас қолбасшы болып тағайындалуына ашуланды, бірақ Чарльз оның бастапқы тағайындауын растады, алайда осы себепті Ботвелл бригадасының шайқасына соңғы кезеңнен кейін ғана келді. 1681 жылдың 25 қарашасында оған кейіннен шотландтық сұрлар деп аталған полкті құруға рұқсат беретін комиссия берілді. Оның лауазымы король Джеймс VII тарапынан расталды, бірақ ол 1685 жылдың тамызында таққа отырғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Ол Джон Кер Каверстің қызы Агнеске үйленді, олардан Томас атты ұлы дүниеге келді, ол 1685 жылы барондық атаққа ие болды, бірақ оның жалғыз ұлы мен мұрагері Томас үйленбеген күйеусіз қайтыс болды. Барондық атақ жойылған сияқты, бірақ ол 1726 жылы Джеймс Ментейт тарапынан қайта жаңартылды. Кейіннен Далейл барондығы саясаткер Там Далейлге тиесілі болды, ол ресми түрде Сэр Томас Далейл Биннс, 11-ші барон деп аталды.
Dalyell was born in Linlithgowshire, the son of Thomas Dalyell of The Binns, head of a cadet branch of the family of the Earls of Carnwath, and of Janet, daughter of the 1st Lord Bruce of Kinloss, Master of the Rolls in England. He appears to have accompanied Charles I's expedition to La Rochelle in 1628 (to aid the Huguenots during the Siege of La Rochelle) at the age of thirteen. Latterly as a colonel, he served under General Robert Munro and General Alexander Leslie in Ulster. Hearing of the execution of Charles I on 30 January 1649, it is said that he refused to shave his beard as a penance for the behaviour of his fellow countrymen. He was taken prisoner at the capitulation of Carrickfergus in August 1650, but was given a free pass, and having been banished from Scotland, remained in Ireland. He was present at the Battle of Worcester (3 September 1651), where his men surrendered, and he himself was captured and imprisoned in the Tower of London. In May he escaped abroad and, in 1654, took part in the Highland rebellion and was exempted from Cromwell's Act of Grace, a reward of 200 guineas being offered for his capture, dead or alive. Dalyell evaded capture and fled to Russia. There, he entered the service of Tsar Alexis I and distinguished himself as general in the wars against the Turks and Tatars as well as in the Russo Polish War (1654–1667). He returned to Britain upon The Restoration of Charles II. By 19 July 1666 he was appointed commander in chief in Scotland, with orders to subdue the Covenanters. Dalyell defeated them at the Battle of Rullion Green, in the Pentland Hills, south of Edinburgh. He treated the defeated with great cruelty, earning him the nickname "Bluidy Tam". Legends of his cruelty were probably exaggerated by anti Royalists. The General obtained several of the forfeited estates of his opponents. On 3 January 1667 he was made a privy counsellor, and from 1678 till his death he represented Linlithgowshire in the Scottish parliament. He was incensed by the choice of the Duke of Monmouth as commander in chief in June 1679, and was confirmed in his original appointment by Charles, but in consequence did not appear at the Battle of Bothwell Brig till after the close of the engagement. On 25 November 1681, a commission was issued authorizing him to enroll the regiment afterwards known as the Scots Greys. His commission was confirmed by King James VII, but he died soon after the latter's accession in August 1685. He married Agnes, daughter of John Ker of Cavers, by whom he had a son, Thomas, created a baronet in 1685, whose only son and heir, Thomas, died unmarried. The baronetage apparently became extinct, but it was assumed about 1726 by James Menteith. The Dalyell baronetage was later held by politician Tam Dalyell, formally styled Sir Thomas Dalyell of the Binns, 11th Baronet.
Ібіліспен ойнаңыз
Аңыз бойынша, "Қанды Там" кейде шайтанмен карта ойнаған. Осындай ойындардың бірінде шайтан жеңіліп, карта үстелін генералға лақтырды. Шайтан қателесіп, үстел терезеден ұшып, Биін үйінің аумағындағы тоғанға түсті. Бұл әңгіме Биін үйінің тұрғындарының ұрпақтарынан ұрпаққа жетіп келді. 1870 жылы, аса қатты құрғақшылықтан кейін, тоғанның суы тартып, мармар үстіне жабылган карта үстелінің бір бөлігі көрінді. 1930 жылы ХХ ғасырдың Там Дейлл анасы жергілікті ағаш шеберінен үстелдің аяқтарын жөндеуді сұрады, сонда зейнетке шығатын шебердің алғашқы жұмысы осы үстелді тоғаннан алып шығу болғанын білді.
Legend has it that "Bluidy Tam" enjoyed on occasion a hand of cards with the devil. During one of these games, the devil, losing, threw the card table at the general. The devil missed and the table flew threw through the window and ended up in a pond on the grounds of the House of the Binns. This tale was passed down through generations of inhabitants of the Binns. In 1870, following a particularly hard drought, a marble topped card table was seen poking through the low waters of the pond. In 1930 the mother of the twentieth century Tam Dalyell asked a local joiner to repair the legs on the table, to find out that the about to be retired tradesman's first job had been to retrieve said table from the pond.