Кіріспе
Иерусалимдегі Эйн Карем (, ʿEin Kerem, "Жүзімдік бұлағы" деген мағынада; арабша ʿАйн Карим; сондай-ақ Айн Карем, Эйн Керем) – Иерусалимнің оңтүстік-батысындағы тарихи таулы ауыл, қазіргі уақытта Иерусалим облысындағы қаланың шеткі ауданы. Мұнда Хадасса медициналық орталығы орналасқан. Эйн Карем Екінші ғибадатхана кезеңінің соңында маңызды яһуди ауылы болды, содан кейін христиан діні үшін маңызға ие болды. Христиандық дәстүр бойынша, Жақия (Иоанн Баптист) Эйн Каремде дүниеге келген, себебі Луқаның кітабында оның отбасы "Иудея таулы аймағындағы қалада" тұрғаны айтылған. Бұл жердің Бетлехем мен Иерусалимнің арасында орналасқандығына байланысты, қажылық сапарға өте ыңғайлы болған, нәтижесінде аймақта көптеген шіркеулер мен монастырлар салынды. Османдық және кейін британдық үкімшілік кезеңдерінде Эйн Карем палестиналық арабтардың ауылы болды. 1948 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде тұрғындарынан айырылды. Соғыстан кейін ол қайтадан яһуди қонысына айналды. Бүгінде Эйн Карем – Иерусалимнің жанды богемиялық ауданы, онда 2000 адам тұрады (2010 жылғы мәліметтер). Ол өзінің ерекшелігін сақтап, табиғи ортасы бұзылмаған, ал ескі үйлері әлі де адамдарда және жақсы күйде.
Ein Karem (, ʿEin Kerem lit. "Spring of the Vineyard"; in Arabic ʿAyn Kārim; also Ain Karem, Ein Kerem) is a historic mountain village southwest of Jerusalem, presently a neighborhood in the outskirts of the modern city, within the Jerusalem District. It is the site of the Hadassah Medical Center. Ein Karem was an important Jewish village during the late Second Temple period, during which it became important to Christianity. Christian tradition holds that John the Baptist was born in Ein Karem, following the biblical verse in Luke saying John's family lived in a "town in the hill country of Judea". Probably because of its location between Bethlehem and Jerusalem, this location was a very comfortable one for a pilgrimage, and this led to the establishment of many churches and monasteries in the area. During the years of Ottoman and later British rule in Palestine, Ein Karem was a Palestinian Arab village. It was depopulated of its residents during the 1948 Arab Israeli War. After the war it became once again a Jewish settlement. Today, Ein Karem is a vibrant bohemian neighborhood of Jerusalem, with a population of 2,000 (2010). It has retained a very high level of authenticity, its natural environment remains intact, and its old houses are still inhabited and preserved.
Этимология
Эйн Карем немесе Эйн Керем есімін еврей және араб тілдерінде әдепкі мағынасы "Жүзімдік бағының қайнар көзі" деп аударуға болады. Бұл атау ауылдың террасалы беткейлерінде пайда болған бұлақтар мен жүзімдіктерден туындаған. Араб тілінде "Жүзімдік бағының қайнар көзі" мағынасымен қатар, "Жомарт қайнар көз" деп те түсіндірілуі мүмкін.
Тарих
Эйн-Карем ауылына су беретін бұлақ, осы ауылдың ерте заманнан бері қоныстануына себеп болды.
Қола дәуірі
Орта қола дәуіріне жататын қыш ыдыстар бұлаққа жақын жерден табылған.
Екінші ғибадатхана кезеңі
Жақсы сақталған микве (иудейлердің діни ваннасы) екінші храм кезеңінде еврей қонысы болғанын көрсетеді, сондай-ақ бірнеше қабірлер, қабырғаның бөліктері және зәйтүн майын сығуға арналған қондырғы сияқты басқа да жаңалықтар табылды. Бұл жердегі су қоймасы Өлі теңіз өлегіш жазбаларының бірі – Мыс өлегішінде есімдері тізілген.
Рим және Византия дәуірі
Қазба жұмыстары барысында Киелі Жан Креститель шіркеуінде Афродитаның (немесе Венераның) екі бөлікке бөлінген мәрмәр мүсіні табылды. Ол Рим дәуірінде жасалған деп саналады және Византия кезінде құлатылған болуы мүмкін. Қазіргі таңда мүсін Рокфеллер мұражайында сақталуда. Осы шіркеудің алдындағы қазба жұмыстары христиан дәстүрінде Жан Крестительдің туған жері ретінде танылатын үңгірдің ядросын ашты. Эйн-Каремде Византия кезеңіне тән керамика да табылды. Византия кезеңінде "Иерусалим литургиясының" құрамында Эйн-Карем Жаңа өсиетте айтылған "Қонаққа бару" оқиғасымен байланыстырылды, онда Исаны күтіп жүрген Мария өзінің інісі Елизаветамен кездесті, ол Жан Крестительді күтіп жатқан. Византиялық дереккөздер Эйн-Каремді Жан Крестительдің анасы Елизаветаның тұратын жерімен байланыстырады, бұл орын Жаңа өсиетте нақты көрсетілмеген, бірақ Эйн-Каремге сай келеді.
Ерте ислам кезеңі
Эйн Карем исламдық жаулап алудан кейін тарихқа енген. Әл-Тәмими, дәрігер (990 жылы қайтыс болды), Эйн Каремдегі христиандар құрмет тұтқан шіркеуді еске алады, сондай-ақ еврейлердің Шавуот мерекесінде Эйн Каремде өсетін жабайы өсімдіктердің (ламия тұқымдасы) бұтақтарынан гүл шоқтары жасау туралы ежелгі дәстүрді айтады.
Крестоносцылар дәуірі
Ол "Таулардағы Әулие Жан" деген атпен айтылады.
Осман дәуірі
Ауылдың көп бөлігі – шамамен 15 000 дунам – Иерусалимдегі марокколық мұсылман қауымының пайдасына арналған вақф жері болды, бұл жер 14 ғасырда Әбу Мадиян құрған вақфқа тиесілі еді. 1517 жылы ауыл Палестинаның қалған бөлігімен бірге Осман империясының құрамына кірді және 1596 жылғы салық тізімінде Аль-Кудс ливасының Джабал Кудс нахиясында орналасқан ‘Айн Карим деп тіркелді. Ол кезде ауылда 29 шаңырау болды, барлығы мұсылман. Ауыл тұрғындары егін өнімдерінен – бидай, арпа, жаздық дақылдар, жүзімдіктер, жүзім сиропы/моласса, ешкілер мен аралар – 33,3% мөлшерінде белгілі бір салық төледі, сонымен қатар “қосымша табыс” та болды, жалпы сомасы 5300 акче құрады. Барлық кіріс вақфқа бағытталды. 17 ғасырдың барысында францискандықтар крестшілер дәуірінде салынған, киелі Иоаннның туған жері саналатын үңгірдің қираған қалдықтарын қалпына келтіріп, жергілікті мұсылмандардың қарсылығына қарамастан, оны қайта жаңартып, нығайтып, Таулардағы Иоанн монастыры ретінде бекітті. Израильдік географ Йехошуа Бен Арие 19 ғасырда Ейн-Каремді «Иерусалимнің батысындағы ең маңызды ауыл» деп сипаттады. 1838 жылы Айн Карим Бени Хасан ауданындағы мұсылман және латын христиандарының ауылы ретінде тіркелді. 1863 жылы Виктор Герин мыңға жуық тұрғынды атап өтті, «олардың барлығының екі жүз елуі ғана католик, ал қалғаны мұсылман». Олардың ата-тегі Магрибтіктерден (Магреб – Солтүстік Африка) шыққан. Герин оларды жабайы және фанатиктер деп сипаттады, оның сапарына дейін бірнеше жыл бұрын католик монахтарына тамақ пен ақша талап ету үшін жиі шабуыл жасаған, бірақ соңғы кезде бұл әдет азайған. 1883 жылы PEF-тің Батыс Палестинаны зерттеуі (SWP) Айн Каримді былай сипаттады: «600-ға жуық тұрғыны бар, оның 100-і латын христиандарынан тұратын гүлденген ауыл. Ол шығысындағы жоғары төбелерден сәл шығып тұрған табиғи террасада орналасқан, ал батысында кең, жазық аңғар жатыр. Ауылдың оңтүстігінде ‘Айн Ситти Мириам’ атты әдемі бұлақ бар, үстінде дұға оқитын шатыр салынған. Су құбырдан ағып, тостағанға құйылады». 1896 жылы ‘Айн Карим халқының саны шамамен 1290 адамды құрады деп есептелді.
1948 жылғы араб-израиль соғысы
1947-1949 жылдардағы Палестина соғысы басталғанда, "Айн Карим" жақын маңдағы еврей аудандарына қарсы операциялардың маңызды базасына айналды. 1948 жылдың ақпан айында ауылдың 300 партизандық күші, негізінен сириялықтардан құралған, жақсы қаруланған Араб Азаттық Армиясымен күшейтілді, ал 10 наурызда ауылға елеулі ирактық жасақ келді. Бірнеше күннен кейін шамамен 160 мысырлық жауынгері келді. 19 наурызда ауыл тұрғындары шетелдік қонақтарымен бірге Тель-Авив-Иерусалим тас жолындағы еврей керуенін шабуылдады. 1948 жылдың сәуір айында жақын орналасқан Дейр Ясин ауылындағы (солтүстікке қарай) қырғыннан кейін дереу ауылдағы көптеген әйелдер мен балалар эвакуацияланды.
Израиль мемлекеті
Соғыс аяқталғаннан кейін Израиль ауылды Иерусалим қалалық аумағына қосты.
Ескі Келісім
Тек Еврей Киелі кітаптарының Септуагинта аудармасында Яһуда төбелеріндегі бір жер "Карем" деп аталған.
Жаңа Келісім
Жаңа Келісімге сәйкес, Мәриям өзінің туысы Елизабетті, Зәкәрияның әйелін көру үшін, "Иудея таулы аймағындағы бір қалаға" барған. Византия кезеңінде Феодосий (530 ж.б.) Иерусалим мен Елизабет қаласы арасындағы қашықтықты 5 миль (8 км) деп көрсетеді. 1102–1103 жылдары Палестинаға қажылық сапармен келген ағылшын жазушысы Саевульф, Эйн Карим аймағындағы қасиетті Сабасқа арналған монастырь туралы жазды, онда 300 монах "сарациндердің қолынан қаза тапқан", бірақ қасиетті Иоаннға байланысты ешқандай дәстүрді еске алған жоқ.
Келу шіркеуі
Визитация шіркеуі, немесе Ормандағы Әйен Джон шіркеуі, Сент-Джонстан оңтүстік-батысқа қарай, ауылдың екінші жағында орналасқан. Бұл жердегі ежелгі қасиетті орын тас тік бетке тігіліп салынған. Ол Жақыптың "Протевангелисінде" айтылғандай, "Жоханның жасырылған тасы" деп құрметтеледі. Бұл орын Иоанн Баптисттің ата-анасының жазғы үйі ретінде де белгілі, онда Мария оларды зиярат еткен. Қазіргі шіркеу 1955 жылы, ежелгі шіркеудің қалдықтарының үстіне салынды. Оны XX ғасырда Киелі жерде көптеген шіркеулерді жобалаған итальяндық сәулетші Антонио Барлуцци жобалаған.
Таудағы Сент-Жохан монастыры
Католиктік Сент-Джон ба-Харим монастыры (иврит тілінде "таулардағы" Сент-Джон) – шіркеудің төңірегінде орналасқан, оның ішінде Әулие Жохан Баптистің туған жері деп саналатын үңгір бар. Шіркеу крестшілер шіркеуінің қалдықтарының үстіне салынған, ал оның вестибюлі екі византиялық шағын шіркеудің қалдықтарының үстінде тұр, екеуінде де мозаикалық едендер сақталған. Қазіргі ғимараттың сыртқы келбеті 1939 жылы итальяндық сәулетші Антонио Барлуцци басшылығымен аяқталған ірі сәулеттік жұмыстардың нәтижесінде қалыптасқан. 1941–1942 жылдары францискандықтар шіркеу мен монастырдың батыс жағындағы аумақты қазды. Олар тапқан жартастан қазылған ең оңтүстік бөлмелер біздің заманымыздың бірінші ғасырына жатуы мүмкін. Вестибюльдің оңтүстік бөлігінің астындағы қалдықтар екінші храм кезеңіне жататын микве (иудейлердің ритуалдық ваннасы) болғанын көрсетеді. Александриялық Евтихийге (940 ж.) жатқызылатын "Дәлел кітабында" бұл шіркеу туралы былай делінген: "Аэлия ауданындағы Байт Закария шіркеуі Мәриямның туысы Елизаветаға келгенін куәландырады". Крестшілер салған шіркеудің жері 1621 жылы францискандық custos, Новаралық Томас әкесі сатып алынған.
Сион абысындарының монастыры
1860 жылы салынған Сионның Біздің Анамыз монастырының (Les Sœurs de Notre Dame de Sion қарындастарының) монастырында олар жетімдер үйін ашты. Алфонс өзі осы монастырда тұрған және оның бағында жерленген.
Горный немесе "Москобия" монастыры
Монастырь 1871 жылы Ресей православие шіркеуінің Иерусалим миссиясымен құрылған. "Горный" сөзі орыс тілінде "таулы" деген мағынаны білдіреді. Жергілікті араб ауыл тұрғындары оны "Мускобия" (арабша – москвалық) деп атады, ол еврей тілінде "Московия" деп өзгерді. Монастырға қызмет ететін ғимараттар мен паломниктерге арналған жатақханадан басқа, қазір онда үш шіркеу бар, олар қоршалған қабырғалардың ішінде орналасқан. Қазандық Ана шіркеуі (Казанская) Қазандық Ананың қасиетті иконасына арналған және үш шіркеудің ең көнесі болып, 1873 жылы киеленді. Алтын күмбездері бар Бүкіл Ресей қасиеттілері соборы Ресей революциясынан бұрын салына бастап, тек 2007 жылы аяқталды. Әйетті Жоханн Баптисттің үңгір шіркеуі 1987 жылы киеленді.
Мәриямның көктемі
XIV ғасырда пайда болған христиан дәстүріне сәйкес, Құдай ана Мария осы ауылдың бұлағынан су ішкен, және осы жерде Мария мен Елизавета кездескен. Сондықтан XIV ғасырдан бері бұл бұлақ Құдай ананың қайнар көзі деп белгілі. Кейбір католик және православие христиан паломниктері бұл бұлақтың суын қасиетті деп санайды және оны бөтелкелеріне толтырады. Бұлақ сияқты көрінетін нәрсе, шындығында, ежелгі акведуктың соңы. Бұл жерде бұрынғы араб тұрғындары мешіт және мектеп салған, олардың ішінде Мақам (қасиетті орын) мен минарет әлі де сақталған. Мешіт ауласына орнатылған жазулар оны 1828–1829 жылдарға (AH 1244) жатқызады. Бұлақ Барон Эдмонд де Ротшильд тарапынан жөнделіп, қайта жаңартылды.
Сент-Винсент
Сент-Винсент-Эйн-Керем – физикалық немесе психикалық мүгедектігі бар балаларға арналған үй. 1954 жылы құрылған Сент-Винсент-Эйн-Керем, Сент-Винсент-де-Полдың Қайырымдылық Қыздары басшылығымен коммерциялық емес ұйым болып табылады.
Қаңырауындағы Иоанн монастыры
Қасиетті Жоханның шөлдегі монастыры, қасиеттімен байланысты үңгірді қамтиды, Эйн Карем мен Эвен Сапир мошавына жақын орналасқан.