Лоанго Корольдігінің тарихы (Loango Koroldiginin tarihy)

Кіріспе

1550–1883 ж.ж. Батыс Орталық Африкадағы жағалаудағы патшалық.

Лоанго патшалығы (сондай-ақ Луангу, Луаңгу, Лваангу, Лвангу, Луанго, Лванго, Луаанго немесе Лваанго) – 16-19 ғасырларда қазіргі Конго Республикасының батыс бөлігі, Оңтүстік Габон және Кабинда аумағында болған колонияға дейінгі Африка мемлекеті. Ол, Конго патшалығынан солтүстікке қарай орналасқан, өзінің гүлденген кезеңінде, 17 ғасырда Сент-Кэтерина мүйісінен бастап Конго өзенінің сағасына дейін ықпалын жүргізді. Лоанго мысты еуропалық нарыққа экспорттады және мата өндіруші және экспорттаушы ірі орталық болды. 1610 жылдары ағылшын саяхатшысы Эндрю Баттел сол кездегі патшаның алдыңғысы "Гембе" немесе Гимбе (қазіргі Нжимбе) аталғанын жазды, ол, мүмкін, патшалықтың негізін қалаушы болған. 1787 жылы Буату патшасы қайтыс болғаннан кейін, билікке кім келгені белгісіз.

Атауы

Баконго халқының бір тармағы болып табылатын бұл тұрғындар, Конго Корольдігінде де қолданылатын киконго тілінің солтүстік диалектісінде сөйледі. Он тоғызыншы ғасырдың соңында Лоанго жағалауына келген миссионерлер Лоанго халқын көбінесе Bafiote деп атады, ал олардың тілін Fiote деп атады. Бүгінде олардың этностық атауы Вили немесе Бавили деп беріледі. Бұл термин XVII ғасырдың басынан белгілі, көбінесе "Мобили" (көпше түрі Mobilis) деп жазылған. Бұл термин португал тілінің қағидаларына сәйкес жекеше түрінен (қазіргі Muvili) көпше түріне айналдырылған.

Шығу тегі

Патшалықтың шығу тегі белгісіз. Аймақтағы ең көне күрделі қоғам Мадинго Каес болды, ол біздің заманымыздың бірінші ғасырында көптеген қоныстардан тұратын елді мекен еді. Қазіргі уақытта археологиялық деректер XV ғасырдың соңы немесе XVI ғасырдың басына дейінгі оқиғалар туралы көп мәлімет беруге жеткіліксіз. Лоанго туралы алғашқы саяхатшылардың жазбаларында, сондай-ақ 1535 жылы Конго королі Афонсо I-нің тағындағы титулдарында есімдері жоқ, бірақ оның оңтүстік көршілері – Каконго, Вунгу және Нгойо туралы аталған. Сондықтан Конго өзенінің солтүстігіндегі Орталық Африка жағалауында үлкен держава болған деген жорамал шұбар. Лоанго туралы алғашқы жазба дерек 1561 жылы Конгодағы дін қызметкері Себастьяо де Соутоның, король Диого I (1545–61) Лоангоны христиан дініне өткізу үшін миссионерлер жібергенін айтуында кездеседі. 1585 жылы Римдегі Киелі Таққа Конго елшісі Дуарте Лопес былай деді: «Лоанго Конго королімен достық қарым-қатынаста және бұрынғы уақытта оның вассалы болған», бұл Лоангоның Конгоның вассалы Каконгодан шыққандығымен сәйкес келеді. Голланд саяхатшылары 1630 немесе 40-шы жылдары патшалықтың пайда болуы туралы алғашқы ауызша хабарламаларды жазды. Географ Ольферт Даппердің мәліметінше, Лоанго құрылған аймақта Майумба, Килонго, Пири және Ванси сияқты бірнеше шағын мемлекеттер болған, «әрқайсысының өз басшысы болған» және «бір-бірімен соғысқан». Ол Лоангоның негізін қалаушының өзінің тегін Конгоның вассалы Каконгоның шағын жағалауындағы Нзари ауданынан шыққан деп мақтан еткенін жазды. Ол өзіне қарсы келгендерді, әсіресе Ванса, Килонго және Пириді жеңу үшін одақтарды тиімді пайдаланып, барлық қарсыластарын жеңді. Соңғы екеуін бағындыру үшін екі соғыс қажет болды. Бірақ бұл орындалғаннан кейін, Доке және Сетте сияқты солтүстік аймақтар өз еріктерімен бағынды. Жаулап алуда сәтті болғаннан кейін, жаңа король солтүстікке қарай жылжып, әртүрлі жерлерде қоныстар құрғаннан кейін, астанасын Пири провинциясындағы Буалиде салды (содан кейін «Мувили» этнонимі пайда болды). 1610 жылы сол жерде болған ағылшын саяхатшысы Эндрю Баттел сол кездегі аты аталмаған корольдің алдыңғысының аты «Гембе» немесе «Гимбе» (қазіргі «Нжимбе») екенін жазды. 1625 жылы жарық көрген голланд сипаттамасында сол уақытқа дейін қайтыс болған билеушінің 60 жыл билік еткені және 1565 жылы таққа отырғаны айтылған. Осылайша, деректік хронология Нжимбені дәстүрлерде аталған негізін қалаушы және алғашқы билеуші деп санауға негіз береді, бұл болжамды Р. Э. Деннетттің 1890 жылы жазған дәстүрлері де растайды, ол Нжимбені алғашқы билеуші деп атады. Лоангоның құрылуын Конгомен байланыстыратын XIX және XX ғасырлардағы кейінгі дәстүрлерге сүйене отырып, Филис Мартин оның негізін XIV ғасырдың соңы немесе XV ғасырдың басында деп санайды. Ол сондай-ақ Конго королінің ерте титулдарында Лоангоның атының жоқтығы оның сол кезде тәуелсіз болғанын көрсетеді деп тұжырымдайды.

The origins of the kingdom are obscure. The most ancient complex society in the region was at Madingo Kayes, which was already a multi site settlement in the first century CE. At present archaeological evidence is too scarce to say much more about developments until the late fifteenth or early sixteenth centuries. Loango is not mentioned in early travelers' accounts of the region, nor is it mentioned in the titles of King Afonso I of Kongo in 1535, though Kakongo, Vungu, and Ngoyo, its southern neighbors. It is therefore unlikely that there was a major power on the coast of Central Africa north of the Congo River. The earliest reference to Loango in a documentary source is a mention around 1561 by Sebastião de Souto, a priest in Kongo, that King Diogo I (1545–61) sent missionaries to convert Loango to Christianity. Duarte Lopes, ambassador from Kongo to the Holy See in Rome in 1585, related that "Loango is a friend of the King of Congo and it is said that he was a vassal in past times" which is consistent with Loango's origins from Kakongo, a vassal of Kongo. Dutch visitors recorded the first traditional account of the kingdom's origin in the 1630s or '40s. In their account as reported by the geographer Olfert Dapper, the region where Loango would be constructed was populated by a number of small polities including Mayumba, Kilongo, Piri and Wansi, "each with their own leader" who "made war on each other." He recorded that the founder of Loango, who boasted hailing from the district in Nzari in the small coastal kingdom of Kakongo, itself a vassal of Kongo, triumphed over all his rivals through the skillful use of alliances to defeat those who opposed him, particularly Wansa, Kilongo and Piri, the latter two of which required two wars to subdue. Once this had been effected, however, a range of more northern regions, including Docke and Sette submitted voluntarily. Having succeeded in the conquest, the new king moved northward and after having founded settlements in a variety of places, eventually built his capital in Buali in the province of Piri (from which the ethnic name "Muvili" eventually derived). The English traveller Andrew Battel wrote when he was there in about 1610, that the predecessor of the unnamed king ruling at that time was named "Gembe" or "Gymbe" (modernized as "Njimbe"). A Dutch description published in 1625 said that a ruler who had died sometime before that date had ruled for 60 years and thus had taken the throne around 1565. The documentary chronology thus makes it very likely that Njimbe was the founder and first ruler mentioned in the traditions, and this supposition is supported by traditions recorded around 1890 by R. E. Dennett which also named Njimbe as the first ruler. On the basis of later traditions from the nineteenth and twentieth centuries that linked the founding of Loango to that of Kongo, Phyllis Martin posited a much earlier foundation, the late fourteenth or early fifteenth centuries. She then argues that the absence of Loango from early titles of the king of Kongo is evidence that Loango was already independent at that time.

Әкімшілік және үкімет

Теориялық тұрғыдан алғанда, Луанго патшаларының абсолютті, тіпті құдайлық билігі болды. XVII ғасырда патша өзінің отбасы мүшелерінің арасынан бірнеше провинциялық губернаторларды тағайындады. Олиферт Даппердің шамамен 1640 жылы үкімет туралы жазған сипаттамасы – XVII ғасырға қатысты толыққанды жалғыз құжат. Патша Луангогири провинциясының төңірегіндегі ауылдар мен кішкентай аумақтарды тығыз басқарды. Ал басқа аудандар, әдетте, өздерінің элиталарымен басқарылып, өздерінің ережелерін ұстанды, бірақ соттың өкілдері бақылап отырды. Мысалы, Майумба, Динги және Чилоангатиамоканго ақсүйектердің бақылауында болды, олар соттан тағайындалған, ал Гобби патшалық қадағалауда болған жоқ. Орталық ауданда әр ауыл немесе шағын аудан патша тағайындаған ақсүйекпен басқарылды, сонымен қатар ол өзі тағайындаған көптеген кеңесшілерге де ие болды. XVIII ғасырдың соңындағы үкімет туралы хабарламалар Луанго үкіметінің теориясында елеулі өзгеріс болмағанын көрсетеді; патшалық деспотизм әлі де Құдайға берілген құқық сияқты сезілді, ал оның діни билігі зор болды. Елдегі бос адамдар өздерінің жеке басына, өңдеген жерінің көлеміне, құлдарының санына және мал-мүліктеріне салық төлеуге міндетті болды. Патша тағайындаған шенеуніктер провинция және ауыл деңгейінде билік жүргізді; олар салықтарды жинады және патшаның атынан сот жұмыстарын атқарды. Кейде олар салықты көтеріп алып, мысалы, үш ешкі жинауға тиіс болғанда төрт ешкі алыпты. Патшалық кеңесте бірнеше бюрократиялық лауазымдар болды: Магово және оның серігі Мапуто сыртқы істерді басқарды, Макака соғыс министрі және әскердің бас қолбасшысы болды, Мфоука сауда министрі болды, ал Макимба «сулар мен ормандардың бас меңгері» болды, сондай-ақ тағы да басқалары. Әр министр өз міндеттерін орындау үшін бірнеше құлдарды жұмысқа алды. Патша әділдік мәселелеріне үлкен қызығушылық танытты. Оның көп уақыты істерді тыңдаумен және дауларды шешумен өтті, бірақ осы институттарды жазған абат Проярт патшаның атынан әрекет ететін патшалық шенеуніктер оның шешімдерін жиі бұрмалап, тым көп талап қойып, «бір провинцияға қиындық пен апат» келтіреді деп сенді.

In theory the kings of Loango had absolute and even divine power. In the seventeenth century, the king appointed a number of provincial governors to office, choosing them from among his own family. Olifert Dapper's description of the government in about 1640 is the only comprehensive one in existence for the seventeenth century. The king ruled closely over a cluster of villages and small territories around the province of Loangogiri. Other districts lying further away were typically ruled by their own elite, and followed their own rules, but were overseen by officials from the court. Mayumba, Dingy and Chiloangatiamokango, for example were overseen by nobles appointed from the court, while Gobby was not under any royal supervision. In the central district, each village or neighborhood was ruled by a noble appointed by the king, and in addition he had a substantial number of councilors, also appointed by him. Reports on the government in the later eighteenth century show little change in the theory of Loango's government; royal despotism still had the feel of Divine Right, and his religious power was considerable. Free people within the country were obliged to pay taxes on their persons, the extent of land they cultivated, the number of slaves they possessed and the livestock they owned. Royally appointed officials governed at the provincial and village level; they collected taxes and carried out judicial tasks in the king's name. They sometimes overcharged the taxes, taking four goats for example, when they were only supposed to collect three. The royal council had a number of bureaucratic offices: Magovo and his associate Mapouto were in charge of foreign affairs, Makaka was the minister of war and commander of the army, Mfouka was the minister of commerce, and Makimba was the "grand master of waters and forests" as well as a number of others. Each minister in turn employed a number of slaves to carry out their tasks. The king took a strong interest in the administration of justice. Much of his time was spent in hearing cases and resolving disputes, though the Abbot Proyart, who recorded these institutions believed that royal officials, acting in the king's name, often abused his decisions and made too many demands, inflicting "trouble and desolation on an entire province."

Дін

XVII ғасырдың бірінші жартысындағы голландиялық саяхатшылар Луангоның дінін егжей-тегжейлі сипаттады, әсіресе Олферт Даппердің баяндамалары бойынша. Олар Луанго халқының Құдайға сенетінін, оны «Самбиан Понге» (қазіргі Киконго тілінде: Nzambi a Mpungu) деп атағанын айтты, бірақ ол олардың тек оның атын білетінін және оның табиғатын тануға құлшынбайтынын мәлімдеді. Космология белгілі бір орталықтандырылған билік тарапынан жүйеленбеген. Мысалы, XVII ғасырда қайтыс болғандардың тағдыры туралы түрлі пікірлер болды: кейбіреулері олардың жаңа өмірге туылатынына, ал кейбіреулері жанның жойқылы болатынына, енді біреулері оның құдайға айналатын «батырға» айналатынына сенді. Даппердің сөзіне сүйенсек, африкалық барлық құдайлар – Шайтанның көріністері еді, ал олардың ең басты құлшылығы «дала және үй шайтандары» (velt en huisduivelen) деп аталатын нәрсеге арналды, олар «әр түрлі пішінде жасалған және әрқайсысының өз атауы болған». Дегенмен, ол нкисинің («мокизи») жақсы немесе жаман емес, барлық түрдегі рухани күштерді білдіретін жалпы атау екенін де атап өтті. Бұл рухани күштердің табиғи әлемде белгілі бір билігі болғанымен, олар нақты бір жермен байланысты болды, бірақ адамдармен бірге саяхаттауға да қабілетті еді. Жаңа нкисилер үнемі жасалып, билік үшін бәсекелесті, немесе адамдар олардың тиімділігін бағалап отырды. Діни қызметкерлер («шайтан аулаушылар», Даппердің айтуынша) «Энгана Мокизи» (қазіргі Киконго тілінде: e nganga nkisi) деп аталатын, рухани күштің иелігіне ену үшін күрделі рәсімдерді орындап, сол арқылы үй шаруашылығының немесе қауымның қорғаушысын анықтайтын тұрақты аянды қамтамасыз етті. Ол сонымен қатар көптеген басқа да аймақтық қасиетті орындарды сипаттады. Тирико сол аттас ауылда орналасқан, ол елдің жалпы әл-ауқатын қорғайтын адам пішіндес үйден құралған үлкен қасиетті орын еді. Нкисиде арыстан терісінен жасалған, ішінде қабықшалар, тастар, темір қоңыраулар және басқа да заттар салынған төртбұрышты қалтасы болды. Бұл қалта саяхатшылар мен саудагерлермен бірге тасымалданды. Кико қаласында Лыкикуо деп аталатын, адам пішіндес ағаштан жасалған мүсін болды. Ол Кико халқын өлімнен сақтап, өлгендерді өзіне жұмыс істеуге мәжбүрледі. Малемба әр түрлі заттарға толы себеттер ілінген кілем түрінде болды және патшаның денсаулығын қорғады. Маконго, Мими, Косси, Китуба, Кимайи, Инжами, Панза, Понго және Моанзе сияқты басқа да нкисилер де аймақтық немесе қалалық қасиетті орындар болып табылды, әдетте ойылған таяқтар, себеттер және басқа да заттармен, қабықшалар, мүйіздер, өсімдік материалдары және басқа да осындай қасиетті орындарға тән заттармен толтырылған.

Dutch visitors of the first half of the seventeenth century left a detailed description of Loango's religion, especially as reported by Olfert Dapper. They noted that the people of Loango believed in God, whom they called "Sambian Ponge" (modern Kikongo: Nzambi a Mpungu) but he claimed they only knew his name and did not wish to know more about him. Cosmology was not handed down from a centralized authority. For example, there were various opinions current in the seventeenth century concerning the fate of those who had died: some held they were reborn as in reincarnation, others that the soul simply ends, and others still that it becomes a deified "hero." According to Dapper, for whom all African divine beings were manifestations of the Devil, their principal worship was devoted to what he called "field and house devils" (velt en huisduivelen) which they made "in various forms, and each had its own name." However, he also noted that an nkisi ("mokisie") was neither good nor bad, but a general term for all types of divinity. Although these deities had specific jurisdictions in the natural world, they were also localized to a particular place, though they might travel with people as well. New ones were made all the time, and they competed for authority, or people judged them effective or not according to their performance. Priests ("devil hunters" to Dapper) called "Enganga Mokisie" (modern Kikongo e nganga nkisi) used an elaborate ceremony to achieve possession by a divinity, and thus created a continuous revelation to identify a protector for a household or community. He also provided descriptions of many other regional shrines. Thiriko was in a village of the same name; it was a large shrine made of a house shaped like a man, which protected the general welfare of that country. Nkisi had a square pouch of lion's skin filled with shells, stones, iron bells and other ingredients. It was portable; travelers and merchants carried such a pouch with them on their journeys. In the town of Kiko there was the nkisi called Lykikoo, which was a wooden statue in the shape of a man. He preserved the people of Kiko from death, and was able to make the dead do work for him. Malemba was in the form of a mat on which baskets full of various ingredients were hung, and which protected the health of the king. Other nkisi such as Makongo, Mimi, Kossie, Kitouba, Kymayi, Injami, Panza, Pongo, and Moanze were all equally regional or town shrines, typically including carved staffs, baskets and other items filled with the same sort of ingredients, shells, horns, vegetable material and the like that were characteristic of such shrines.

Лоангодағы христиандық

Тәуелсіздік алғаннан бері Луанго христиан дінімен байланыста болды. Конгоның Диого I өзінің билігі кезінде (1545-61) Луангоға миссионерлер жіберді, бұл Луангоның кеңеюі мен тәуелсіздігімен бірге орын алды. Диогоның сарайындағы дін қызметкерінің баяндамасына сәйкес, патша және "оның барлық халқы" дінге өтті, сондай-ақ патшаның інісі "Манилембо", "мәжүси құдайлардың" діни қызметкері де дін қабылдады. 1583 жылы Луангоға бағыт алған кармелит миссионерлеріне патшаның крещениеден өтуге және өз халқы үшін миссионерлер сұрағаны айтылды. Бұл өтініш 1603 жылы иезуиттерге қайталанды. Тағы бір иезуиттік баяндамада 1628 жылы елдің христиан дініне көшкені жазылған. 1663 жылы венгр капуцин дін қызметкері, Падре Бернардино д'Унгария патшаны Афонсо деп крещениеден өткізіп, оның 6000 азаматын да дінге енгізді. Ол қайтыс болғаннан кейін азаматтық соғыс басталды, патшалар алмасып тұрды, бірақ 1665 жылы христиандық тарап жеңіліске ұшырады. 1773 жылы француз миссионерлері елге келген кезде Луанго қайтадан христиан дінін іздеді. Барлық бұл әрекеттерге қарамастан, Конгода болғандай, Луангода мемлекеттік қолдаумен құрылған тұрақты христиан шіркеуі болған емес. Халықтың бір бөлігінің христиан болғанына күмән жоқ, оның ішінде португал саудагерлерінің жанында тұрғандар, Конгода жұмыс істеп, сол жерде дінге келген саудагерлер және т.б. кірді.

Лоангодағы иудаизм

Он жетінші ғасырдың басынан бастап Луанго жағалауында қара еврей қауымы кездесетін болды. Ол алғаш рет 1777 жылы айтылды, ал қауым туралы толыққанды сипаттама 1873–76 жылдардағы неміс Луанго экспедициясының ғылыми еңбектерінде келтірілген. Бұл қауымның басқа елдердегі еврей қауымдарымен ешқандай байланысы болған жоқ және қазір құрып кеткен. Еуропалық ағарту дәуірінде бұл қауым ғылымда зерттеушілердің қызығушылығын тудырды.

Лоанго-Вили диаспорасы

XVII ғасырда Вили саудагерлері сауда мүмкіндіктерін іздеп, өз елінен шалқап сапар шегеді. Ең алғашқылары Миндаулидегі мыс кен орындарына және мыс алуға болатын "Буккамеле" (болжам бойынша, Ниари аңғары) аймағына жасаған сапарлар еді. Голландтың сауда тізілімдері көрсеткендей, осы кезеңде Лоанго Еуропа нарығына көп мөлшерде мыс экспорттаған. Лоанго матаның ірі өндірушісі және экспортері болды, ол ішкі аймақтарға және Португалияның Луанда қаласына жөнелтілді, онда XVII ғасырдың басында мыңдаған метр Лоанго матасы импортталды. XVII ғасырдың соңында Вили саудагерлері құл саудасымен де айналыса бастады. Лоанго еуропалық саудагерлермен байланыс орнатудың алғашқы кезеңінде көптеген құлдарды экспорттамады, бірақ кейін ел құлдарды айтарлықтай көлемде экспорттауға көшті. Осы құлдардың бір бөлігі жергілікті жерлерден алынса, қалғаны ішкі аймақтың түрлі өңірлерінен әкелінді. Алғашқы құл саудасы Конго Королдығына жеткізіп, ондағы саудагерлер голланд және ағылшын саудагерлеріне құлдарды экспорттауға, сондай-ақ португалдықтар бақылаған Луандадағы салықтар мен шектеулерден қашуға мүмкіндік тапты. 1656 жылы Конгоның астанасы Сан-Сальвадорда Вили қауымдары тіркелді, олардың кейбіреулері христиан дінін қабылдады. 1683 жылға қарай олар Анголаның шығысындағы Мбунду тілдес аймақтарында қызмет етіп жүрді; Ндонго Матамбаның королевасы Вероника I (1683–1722) олармен сауда жасамайтынына уәде берді. Алайда, Португалияның олардың сауда байланыстарын тоқтатуға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды, және Вили қауымдастықтарын Конго мен Ндонго Матамбаның барлық аймақтарында, сондай-ақ олардың арасындағы көршілес өңірлерде кездестіруге болады. Құлдарды сатып алумен және сатумен қатар, Вили жергілікті өнеркәсіпке қатысып, теміршілікке маманданды. Вили саудасы Теке Королдығының жерлеріне және Конго өзенінің ар жағындағы аймақтарға дейін кеңейді. XVIII ғасырдың соңына қарай Теке аймағынан тыс, "Бобанги" аймағынан алынған құлдар экспорттың маңызды бөлігін құрады. Еуропалық кеме жүргізушілер Лоангоға үнемі келіп тұрса да, Африканың басқа аймақтарындағыдай, олар зауыттар түрінде тұрақты орналаспады. Олар жағалауға тоқтап, сауданы корольдік мүдделер үшін басқаратын және еуропалықтардың тікелей ықпалын шектеуге тырысқан жергілікті мафуктармен келісімдер жасады. Мафуктар осы келісімдерден саудалық тұрғыдан да пайда көрді және кейде оларға және саудаға қатысты корольдік саясатқа әсер ете алды.

In the seventeenth century, Vili merchants were traveling some distance from their homeland in search of commercial opportunities. Among the earliest noted were voyages to copper mines in Mindouli and the territory of "Bukkameale" (perhaps the Niari Valley) where copper could be obtained. Early Dutch commercial records indicate that Loango exported considerable copper to the European market during this period. Loango was a major producer and exporter of cloth, both to the interior and to the Portuguese in Luanda, where thousands of meters of Loango cloth were imported in the early seventeenth century. In the late seventeenth century and beyond, Vili merchants also engaged in the slave trade. Loango did not export many slaves in the earlier part of its contact with European merchants, but eventually the country did export slaves in considerable quantities. While some of these slaves were acquired locally, many more were acquired from various regions in the interior. An early slave trade led to the Kingdom of Kongo, where merchants there saw opportunities to export slaves to Dutch and English merchants and avoid taxes and regulations that hindered the market in Portuguese controlled Luanda. Communities of Vili were reported in São Salvador, Kongo's capital in 1656, where some converted to Christianity. By 1683, they were operating in the Mbundu speaking regions of eastern Angola; a treaty with Queen Verónica I (1683–1722) of Ndongo Matamba specified that she would promise not to continue trading with them. However, efforts on the part of Portugal to prevent their commercial contacts failed, and Vili communities could be found all over Kongo and Ndongo Matamba as well as neighboring regions between them. In addition to buying and selling slaves, the Vili became involved in local industry, specializing in smithing. Vili trade also extended inland into the lands of the Teke Kingdom and territories beyond that on the Congo River. By the late eighteenth centuries slaves from the "Bobangi" area beyond the Teke area were a significant percentage of exports. Although European shippers visited Loango regularly, they did not establish a permanent presence in the form of factories, as happened in some other parts of Africa. Rather, shippers anchored off shore and made arrangement with local officials, the mafouks, who managed trade in the royal interest and kept direct European influence at arms' length. Mafouks also benefited commercially from the arrangements, and were at times able to influence royal policy toward them and toward trade.