Кіріспе

Тірі іс-шара алдында таратылатын ақпараттық буклет.

Бағдарлама – театрлық қойылымдар, концерттер, мерекелер, спорттық жарыстар сияқты тікелей іс-шараларға қатысушыларға арналған кітапша. Онда іс-шараның жоспары, басты орындаушылар және қосымша ақпараттар басылып шығады. Театрлық қойылымдар үшін «плейбиль» деген термин де қолданылады. Мұндай буклетті іс-шара ұйымдастырушылар тегін де таратуы, немесе белгілі бір төлем алынуы мүмкін.

Сахналық өнер

Театр, опера немесе балет қойылымдарында АҚШ-та көбінесе есікте беріледі, ал Ұлыбританияда сатылады. Бродвей бағдарламасы жарнама сату арқылы табыс табады. Бағдарлама компаниясы театрға қойылым бағдарламасын шығару құқығы үшін төлейді, бұл театр бағдарлама компаниясына төлейді деген жалпы қабылдауға қайшы. Бағдарламада әдетте қойылымның суреттері, актерлер тізімі, актерлер мен өндіріс тобының өмірбаяндық мәліметтері, театрдың аты, ақпарат және жарнамалар болады. Мысалы, «Ла Манча адамы» қойылымының алғашқы бағдарламасында қойылымның қалай жасалғаны туралы қызметкерлердің мақалалары жарияланған. Алғашқы театр бағдарламалары 19-шы ғасырдың ортасында журнал түрінде шығарылды. Театр бағдарламасының алғашқы нұсқасы 18-шы ғасырда пайда болды. Алғашқы хабарламалар қарапайым болды, актерлер тізімі мен пьесаның орны және сахналары туралы ақпаратты қамтиды. Әдетте төрт беттен тұратын: мұқаба шоуды жарнамаласа, артқы беті театрдың жоспарын көрсетсе, ал екі ішкі бетте барлық авторлар тізімі болды. Барлық алғашқы бағдарламалар басылған жоқ, кейбіреулері қолмен жазылған немесе басқа басылған құжаттардан кесіліп, біріктірілген. Соңғысы әсіресе 18-шы ғасырдың соңында Кентте бірнеше театрдың иесі болған Сара Бейкерге тән еді. Британдық театрдың ерте кезеңінде актерлер өте маңызды болды. Көрермендер жетекші актерлерді жақсы білді және белгілі бір актер үлкен көрерменді тарта алатын. Бағдарлама театр мен көрермен арасындағы келісімшарт сияқты болды, себебі көрермен белгілі бір актерді көру үшін төлесе, ол актер болмаса, көрермен шулап, апельсин лақтыру немесе тіпті тәртіпсіздік тудыру қаупі туатын. Бұл кейде мүлікке зиян келтіруге және дене жарақаттарына әкелді. 1884 жылға қарай жарнамалар хабарламалардың стандартты бөлігіне айналды. Нью-Йоркте театр бағдарламаларын басып шығаруға маманданған алғашқы компанияны Огайо бизнесмені Фрэнк Ванс Штраус құрды. 1911 жылы компания «Страус журналы Театр бағдарламасы» деп аталды. Бұл корпорация қазіргі «Playbill» журналының негізі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық театр бағдарламалары үкімет қағазды пайдалануды шектегендіктен күрт өзгерді. Бағдарлама бір рет бүктелген қағазға айналды, бұл мәтін үшін төрт бетті тиімді пайдалануға мүмкіндік берді. 1970-ші жылдарға дейін фотосуреттермен басылған бағдарламалар британдық театрларда қол жетімді болды және кеңінен таратылды. Американдық «Playbill» екінші дүниежүзілік соғыс кезінде соншалық зардап шекпеді және әлі де тұрақты түрде жарияланды.

Спорттық іс-шаралар

Кәсіби спорттық іс-шараларда бағдарламалар жиі сатылады және оларда бәсекелес командалар туралы ақпарат болады. Ұлыбританияда футбол бағдарламаларын әрбір үй матчына үй командасы шығарады және жанкүйерлер мен футбол әуесқойлары оларды әуесқойлықпен жинайды. Спорттық бағдарламалар өте құнды болуы мүмкін, кейбір сирек кездесетін футбол бағдарламалары қымбатқа бағаланады: Ұлыбританияда, мыңдаған фунт стерлингке дейін. 2018 жылға дейін матч күндері бағдарлама басып шығару Ағылшын футбол лигасы ойындары үшін міндетті болды. Еуропалық спортта тәуелсіз компаниялар өз бағдарламаларын шығарып, оларды стадион сыртында сатуы жиі кездеседі. Бұлар фанзин деп аталады. АҚШ-та, Fenway Park-тан тыс жерлерде бұл сирек болғанымен, Yawkey Way Report сияқты басқа кітапшалармен бірге сату ортақ құбылыс.

Фильм

Фильмдер жағдайында бағдарламалар көбінесе ұсынылмайды, бірақ «Бен-Хур» (1959), «Корольдер патшасы» (1961), «Батыс қалай жеңілді» (1962) сияқты керемет фильмдердің алғашқы көрсетілімдері мен роудшоулары кезінде, сондай-ақ Диснейдің «Фантазиясы» немесе Лоренс Оливье ойнаған және режиссерлік еткен үш Шекспир фильмі – «Генрих V», «Гамлет» және «Ричард III» фильмдеріне жиі берілетін. Олар тікелей театрлық қойылымдарға арналған бағдарламалармен бірдей мақсатта қолданылды. Арнайы кең экранды технологиялармен түсірілген фильмдерге арналған бағдарламаларда кең экранды эффект қалай жасалғаны туралы түсінік берілді.