Кіріспе
Антуан де ла Сале (сондай-ақ ла Сале, де Ласале; 1385/86–1460/61) – француз сарайының қызметкері, педагог және жазушы. Ол жастық шағында бірнеше әскери жорықтарға қатысып, 1430-шы жылдардың соңында орта жасқа жеткенде ғана жазуды бастады. Ол сол кезде Италияда тұрған, бірақ 1440 жылдары Францияға оралды, онда турнирлерде төрешілік жасады және 1459 жылы рыцарь турнирлерінің тарихы туралы трактат жазды. Ол Сент-Пол графы Людовик де Люксембургтің ұлдарының тәрбиешісі болды, оған 1451 жылы ғибралы еңбек арнады. Оның ең танымал еңбегі – 1456 жылы, жетпіске таяған шағында жазылған «Сантредің кішкентай Жоны» («Little John of Saintré») еді.
Өмірбаян
Ол Прованста, мүмкін Арльде, Фройссарттың хроникасында аталған атақты Гаскониялық жалдамалы әскер Бернардон де ла Салдың заңсыз ұлы болып дүниеге келген. Анасы шаруа, Перринет Дамендель еді. 1402 жылы Антуан Анжу әулетінің үшінші буынының сарайына кірді, мүмкін беткейлік ретінде. 1407 жылы ол Сицилия патшалығына таласын жүзеге асыру үшін Мессинаға барған Бурбон герцогы Людовик II-мен бірге болды. Келесі жылдары ол Брабантта болған болуы мүмкін, себебі ол Брюссель мен Гент қалаларында өткен екі турнирге қатысты. 1415 жылы ол Португалияның Иоанн I-нің Сеутадағы маврларға қарсы сәтті әскери жорығына қатысты. 1420 жылы ол 17 жасар Людовик III Анжуға Неаполь патшасы ретінде өз құқығын қорғауға көмектесті. Ол Норчиядан Монти Сибиллиниге және жақын орналасқан Лаго ди Пилатоға ("Пилат көліне") (жергілікті аңыз бойынша Понтий Пилаттың соңғы демалыс орны) сапар шекті. Осы саяхаттағы оқиғалары мен Монтемонако маңындағы жергілікті аңыздар мен Сибил үңгірі "La Salade" кітабының бір бөлімін құрайды, сонымен қатар Монтемонакодан жоғары көтерілудің картасы да бар. 1426 жылы Ла Сале, сондай-ақ Прованс графы болған Анжудың Людовик III-імен бірге Провансқа оралған болуы мүмкін, ол 1429 жылы Арльдің вигуері ретінде қызмет етті. 1434 жылы Луидің мұрагері Анжулық Рене Ла Саленің ұлы Лотарингия герцогы Иоанн II-ге (Калабрия герцогы деп те аталады) тәрбиеші етіп тағайындады. Ол 1438 және 1447 жылдар аралығында өзінің "Салада" кітабын оған арнады. Атауы, әрине, оның өзінің есімімен байланысты ойын, бірақ ол мұны кітаптың әртүрлі тақырыптарынан туындаған деп түсіндірді: салат "көптеген пайдалы шөптерден" тұрады. Бұл еңбек география, тарих, этикет және әскери тактиканы қамтиды. Бір толық түпнұсқа сақталған, сондай-ақ екі ерте басылған нұсқасы бар. Онда "Сибиль патшайымының жұмағы" және "Липари аралдарына саяхат" кіреді, бірақ олар көбінесе жеке редакцияланады. 1439 жылы ол Италияда Капуа қамалына басшылық етіп, Иоанн II және оның жас әйелі Мари де Бурбонмен бірге болды, осы кезде Арагон королі осы жерді қоршап алды. Сол жылы Ла Сале Лионе де ла Селана де Брузаға үйленді. Ол шамамен елу үш жаста болды; ол он бес жаста еді. 1442 жылы Рене Неапольді тастап кетті, ал Антуан да сол шамада Францияға оралды. Оның кеңесі 1445 жылы Нансиде бақытсыз Анжулық Маргареттың үйлену тойын тойлауға арналған турнирлерде ізделді, ал 1446 жылы Саумердегі ұқсас шарада ол төрешілердің бірі болды. Ла Саленің шәкірті қазір жиырма жаста болды, және Анжу үйіне қырық жыл қызмет еткеннен кейін, Ла Сале оны Сент-Пол графы Люксембургтің ұлдарына тәрбиеші болу үшін тастап кетті, ол оны Фландрияға алып барып, Бургундия герцогы Филипп Ізгідің сарайына ұсынды. Ол 1451 жылы Шале-сюр-Оазда жаңа шәкірттері үшін "La Salle" атты ғибраттық еңбек жазды. Ол өзінің қамқоршысымен бірге Брабанттағы Женапқа барды, өйткені Дофин (кейіннен Людовик XI) Бургундия сотына паналады. Өмірінің соңғы онжылдығында Ла Сале жазушы ретінде өнімді болды, ол өзінің ең танымал еңбегін жариялады, 1456 жылы Сентредің кішкентай Жоны, 1458 жылы Мадам де Неуфвиллге жұбаныш хаты және 1459 жылы оның турнирлік кітабы. Cent Nouvelles Nouvelles, Филипп Ізгідің сарайындағы әртүрлі адамдар айтқан еркексіз әңгімелер жинағы, оны жинаған немесе редакциялаған болуы мүмкін. Оның толық көшірмесі 1462 жылы Дижонда Бургундия герцогына ұсынылды. Егер Ла Сале автор болса, ол әлі де тірі болған болуы мүмкін; әйтпесе оның соңғы айтылуы 1461 жылға дейін жетеді.