Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бас киімнің түрі
Type of headgear
Тарих бойында сүйір бас киімдер көптеген мәдениеттердің ерекше белгісі болып келген. Көбінесе ежелгі Үнді-Еуропалық дәстүрді еске түсірсе де, оларды Лапландия, Жапония, Атлантикалық Канаданың Микмак халқы және Веракрус пен Ацтектердің Хуастек тайпалары (мысалы, Кодекс Мендосада бейнеленгендей) әйелдері де дәстүрлі түрде киген. Жаңа Гвинеядағы кабирлер тік пішінді бас киімді, оны диба деп атайды, және оны желіммен біріктіріп жасайды.
Pointed hats have been a distinctive item of headgear of a wide range of cultures throughout history. Although often suggesting an ancient Indo European tradition, they were also traditionally worn by women of Lapland, the Japanese, the Mi'kmaq people of Atlantic Canada, and the Huastecs of Veracruz and Aztec (e. g., as illustrated in the Codex Mendoza). The Kabiri of New Guinea have the diba, a pointed hat glued together.
Тарих
Қоңыржай пішіндес бас киімнің Таяу Шығыста, Еуразияда және Орталық Еуропада қола дәуірінде болғаны мәлім. Конусты бас киімдер ежелгі Египетте, әсіресе Озирис пен фараондарды бейнелегенде, олар Озиристің иконографиясын үлгі еткенде кездеседі. Көптеген үнді-еуропалық цивилизацияларда да конусты бас киімдер тіркелген. Орталық Еуропадағы жерлеу орындарында алтыннан жасалған бас киімдер табылған. Еуразия даласындағы скифтер тік пішіндес бас киімдерімен танымал болды, олар туралы басқа цивилизациялар да айтқан, мысалы, Дарий I-нің қабіріндегі ДНҚ жазуындағы сияқты. Ежелгі Грецияда пилос б.з.б. V ғасырда саяхатшылар мен жаяу әскерлердің кең таралған бас киімі болды. XV ғасырда Бургундия ақсүйек әйелдері арасында хеннин деп аталатын конус пішіндес бас киім түрі танымал болды. Бұрынғы заманда сақтар (скифтер) де тік бас киімдер киген, олар индуисттік храмдарда (қалқандар мен металл тәждер түрінде) және хеттік бейнелеулерінде көрсетілген. Геродоттың айтуынша, тиграхауда (ортокорибанттар) скиф тайпасының аты – "тік бас киімді халық" деп аудалатын бахуврихи сөз тіркесі. Скифтерден басқа, Кабейрлер мен Одиссей де дәстүрлі түрде пилос, яғни жүннен жасалған конус пішіндес бас киім киген.
The conical hat is known to have existed as early as the Bronze Age in the Middle East, Eurasia, and Central Europe. Conical hats were recorded in ancient Egypt, especially when depicting Osiris and pharaohs, who emulated Osiris' iconography. Conical hats were also recorded by many Indo European civilizations. Golden hats have been recorded in burial sites in Central Europe. The Scythians of the Eurasian steppes were noted for having pointed hats, often mentioned by other civilizations, such as in the DNa inscription on the tomb of Darius the Great. In Ancient Greece, the pilos was a common hat worn by travelers and infantrymen by the 5th century BCE. Popular among Burgundian noblewomen in the 15th century was a type of conical headgear now called a hennin. Pointed hats were also worn in ancient times by Saka (Scythians), and are shown on Hindu temples (as helmets and metal crowns) and in Hittite reliefs. As described by Herodotus, the name of the Scythian tribe of the tigrakhauda (Orthocorybantians) is a bahuvrihi compound literally translating to "people with pointed hats". Besides the Scythians, the Cabeiri as well as Odysseus are traditionally pictured wearing a Pilos, or woolen conical hat.
Орта ғасырлар
13 ғасырдағы кумандықтар скифтік стильдегі сүйір бас киім киген және соғыс кезінде де оларды таққандары айтылады. Жапондық Хэйан дәуірінде пайда болған казаори эбоши (風折烏帽子) аристократтардың мәртебесін көрсету үшін киген. Бұл қара зығырдан жасалған бас киімді самурайлар ерлікке жеткендегі рәсімдерде әлі күнге дейін киеді. Орта ғасырлардағы Папалық тиара кейде кейінгі ғасырларға қарағанда сүйір болып бейнеленген, бірақ кейде нүктесіз де көрсетілген. Митра папалис – бұл папалық митраның пішінімен аталған, қабықша тәрізді моллюск. Орта ғасырлардағы еврей еркектері еуропалық христиан билігінің талабы бойынша ерекше бас киім киген. Олардың арасында еврейлер бұрыннан киетін, бірақ ықтимал, ислам әлемінен, ал одан бұрын Парсыдан әкелінген сүйір бас киім ("Judenhut") болды. 15 ғасырда Бургундия ақсүйек әйелдері арасында кең таралған конус тәрізді бас киім – хеннин деп аталады. 13-15 ғасырларда лирипипа бас киім кең таралды, оның артқы бөлігі конус пішінде (бір метрге дейін немесе одан да көп) едәуір созылып, түрліше шарф ретінде тағылған немесе артына түсіріліп, қазіргі академиялық халаттарда кездесетін түрінде қалдырылған.
The 13th century Cumans commonly wore scythian style pointed hats, and are reported to have fought wearing them. Originating from the Japanese Heian period, the kazaori eboshi (風折烏帽子) was worn by aristocrats to indicate rank. Still worn today for ceremonial purposes, this black linen hat was used during a samurai's ceremony in attaining manhood. The Papal tiara in the Middle Ages is sometimes shown as more pointed than in more recent centuries, though also shown with no point. Mitra papalis is a type of conch named after the papal mitre for its form. Medieval Jewish men wore distinctive headgear as required by European Christian authorities. This included the pointed Jewish hat (or "Judenhut") already worn by Jews, a piece of clothing probably imported from the Islamic world and perhaps before that from Persia. Popular among Burgundian noblewomen in the 15th century was a type of conical headgear now called a hennin. From the 13th to the 15th centuries, the liripipe hood was commonplace, where the rear of the hood was considerably extended (to a meter or more) in a conical form, which was variously worn as a scarf, or allowed to hang behind, in the form now commonly found now in academic robes.
Қазіргі заман
Шпицхут – Бавариядағы дәстүрлі бас киім. Бұрынырақ түрлі ордендер мен католиктік үйірмелер шерулерде (мысалы, Севильяның Семана Сантасы) капирот киетін. Ұшқыш бас киімдерді Каджун тайпасы Луизиананың ауылдық Марди Грас тойларында, Courir de Mardi Gras кезінде капушон деп атайды. Ку-клукс-клан өзінің құрылған сәтінен бастап осы бас киімді киіп келеді. Еуропаның көптеген аймақтарында, әсіресе карнавал уақытында дәстүрлі халықтық мерекелерде биік конус пішіндес бас киімдер кең таралған. Италия, Испания және Болгарияда осыған қатысты мысалдарды кездестіруге болады. Англияның оңтүстік-батысындағы Падстоу және Майнхед қалаларындағы Мамыр күніне арналған аттың басының мерекесінде маска қосылған ұшқыш бас киімдер қолданылады.
The Spitzhut is a traditional kind of headgear in Bavaria. Pointed hoods were used by various orders and Catholic lay confraternities for processions (e. g., the Semana Santa of Sevilla, who wore the Capirote). Pointed hats are still worn in the rural Louisiana Mardi Gras celebrations by the Cajuns, the Courir de Mardi Gras, where they are known as capuchons. The Ku Klux Klan has worn this headgear since its inception. Tall conical hats are common to traditional folk ceremonies in many parts of Europe, particularly at Carnival time. Examples can still be seen in Italy, Spain, and Bulgaria. The May Day hobby horses of Padstow and Minehead in southwest England have pointed hats with masks attached.
Түрлері
Түрі Бейне жазбалары Bashlyk Бұл дәстүрлі түркі және казақ конусты бас киімі, әдетте былғарыдан, иістен немесе жүннен жасалады. Бұл – мойынға оралатын жапсырмалары бар, жоғары жағы дөңгелек қалыңдық киетін ежелгі қалпақ. Капирот тарихи тұрғыдан алғанда, Испанияда киілетін картоннан жасалған конус. Капушон – Луизиананың оңтүстік-батысындағы Каджун аймақтарында Марди Гра мерекесінде киілетін салтанатты бас киім. Азиялық конустық шапқыр: Седж шапқыры, күріш шапқыры, рид шапқыры немесе кули шапқыры деп аталады, бұл қарапайым стильді шапқыр көбінесе сабаннан жасалады. Ол Шығыс, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда, әсіресе Вьетнамда, Қытайда, Жапонияда, Кореяда, Камбоджада, Филиппинде, Үндістанда, Бангладеште және Индонезияда пайда болды. Dunce cap Көпшілік мәдениетінде, dunce cap әдетте қағаздан жасалады және көбінесе D әрпімен немесе "dunce" сөзімен белгіленеді. Жаман мінез-құлық көрсеткен мектеп оқушыларына, аты айтып тұрғандай, ақымақтықтары үшін жұрт алдында қорлау арқылы жаза ретінде кигізіледі. Фулани шапаны – Батыс Африкадағы фулани халқының еркектері киетін, шеттері мен жоғарғы жағы былғарымен қапталған, пішінді өсімдік талшықтарынан жасалған шоқ шапқы. Алтын шапқыр – Еуропаның қола дәуіріндегі археологиялық артефактілердің сирек кездесетін түрі. Хеннин – Бургундия мен Францияда ақсүйек әйелдер жиі киетін, шамамен 1430 жылдан бастап пайда болған бас киім. Кейіннен бұл қалпақ кеңінен тарады, әсіресе қысқартылған түрінде. Әдетте, хенниннің биіктігі 30-дан 45 см-ге дейін болады және конустың жоғарғы жағынан түсетін пардамен бірге киіледі. Хогеон – бір жастан бес жасқа дейінгі жас ұл балаларға арналған корейдің дәстүрлі бас киімі, гванмоның (관모) бір түрі. Еврей шапқыры – көбінесе ақ немесе сары түсті, ортағасырлық Еуропадағы және кейбір ислам әлеміндегі яһудилер киген. Калпак – жоғары шапшаң, әдетте қалың немесе қой терісінен жасалады. Оны оңтүстік-шығыс Еуропа, Иран, Орталық Азия және Кавказ елдерінің еркектері киеді. Каса – Жапонияның дәстүрлі шапқырының бір түрі. Мадхалла – Йемендегі сабаннан жасалған дәстүрлі шапқыр. Мокоротло – сото халқының дәстүрлі түрде қолданатын сабан шапаны, Лесотоның ұлттық символы. Бұл киімді ұйықтаған кезде, көбінесе түнгі киіммен бірге киіп, жылы болу үшін пайдаланады. Nón lá – бетін күн мен жаңбырдан қорғау үшін қолданылатын вьетнамдық бас киім. Той шапаны – ойыншықты конустық шапқыр, әдетте жіңішке картоннан жасалған, сыртына үлгілер басылған және конусты бастың басына бекіту үшін эластикалық жіппен жасалады. Фригиялық шапка – жоғары жағы алға тартылған жұмсақ шапка. Ежелгі уақытта Фригия тұрғындарымен байланысты, Француз төңкерісінен бастап революция, бостандық және республикашылдықтың символы, ал қазіргі заманда – смурфтармен байланысты. Пилеус – ежелгі Грекия мен Римде феске ұқсас, жиексіз, жүн шапка. Салакот – әдетте ратаннан немесе қамыстан жасалған, Филиппиннің дәстүрлі шапаны. Бұл өте биік, ұзын шапқыр орта ғасырларда алғаш рет қолданылған. Оның аты сол кезде қант пісірілген наннан алынған. Шәкәрлі тостаған – ертедегі шапқырдың бір түрі, аяғы сәл дөңгеленген конустық шапқырмен аяқталады. Тантур – хеннинге ұқсас, 19 ғасырда Жерорта теңізінің шығысында кең тараған әйелдердің бас киімі. Ең сәнді тантурлар алтыннан жасалып, биіктігі 76 см-ге дейін жететін. Кейбіреулері асыл тастармен және інжу-маржанмен қапталған. Тантурды басына тас байлап, жібек шапанмен орап, ақ шапанды төбесіне бекітетін. Топор – бенгалдық индустарда неке рәсімдерінде киілетін, әдетте ақ, нәзік және шолапифтан жасалған шапқыр. Сиқырлы шапқыр – кең жиекті, биік, конус тәрізді шапқыр, әдетте қара түсті, еуропалық сиқыршыларды бейнелейді.
Type Image Notes Bashlyk This traditional Turkic and Cossack cone shaped headdress hood is usually made of leather, felt or wool. It is an ancient round topped felt bonnet with lappets for wrapping around the neck. Capirote Historically, the capirote was a cardboard cone worn in Spain. Capuchon A capuchon is a ceremonial hat worn during the Mardi Gras celebration in the Cajun areas of southwestern Louisiana, known as the Courir de Mardi Gras. Asian conical hat Known as a sedge hat, rice hat, paddy hat or coolie hat, this simple style of hat is often made of straw. It originated in East, South and Southeast Asia, particularly Vietnam, China, Japan, Korea, Cambodia, Philippines, India, Bangladesh and Indonesia. Dunce cap In popular culture, the dunce cap is typically made of paper and often marked with a D or the word "dunce", and given to schoolchildren to wear as punishment by public humiliation for misbehaviour and, as the name implies, stupidity. Fulani hat A conical plant fiber hat covered in leather both at the brim and top, worn by men of the Fulani people in West Africa. Golden hat This type of hat is a very specific and rare type of archaeological artifact from Bronze Age Europe. Hennin Most commonly worn in Burgundy and France by women of the nobility, the hennin appears from about 1430 onwards. Later, though, this hat spread more widely, especially in the truncated form. Typically, the hennin was 12 to 18 inches (30 to 45 cm) high, generally accompanied by a veil that usually emerged from the top of the cone and was allowed to fall onto the woman's shoulders. Hogeon This Korean traditional headgear for young boys aged one year to five years has flaps, and is a type of gwanmo (관모),. Jewish hat The Jewish hat was often white or yellow, worn by Jews in Medieval Europe and some of the Islamic world. Kalpak This high crowned cap is usually made of felt or sheepskin. It is worn by men from southeastern Europe, Iran, Central Asia and the Caucasus. Kasa A Kasa is any of several kinds of traditional hats of Japan. Madhalla Traditional straw hat from Yemen. Mokorotlo A straw hat used traditionally by the Sotho people. It serves as the national symbol of Lesotho. Nightcap This garment is worn while sleeping, often with a nightgown, for warmth. Nón lá Nón lá is a type of Vietnamese headwear used to shield the face from the sun and rain. Party hat A party hat is generally a playful conical hat made with a rolled up piece of thin cardboard, usually with designs printed on the outside and a long string of elastic going from one side of the cone's bottom to another to secure the cone to one's head. Phrygian cap The Phrygian cap is a soft cap with the top pulled forward. Associated in antiquity with the inhabitants of Phrygia, a region of central Anatolia; from the French Revolution a symbol of revolution, liberty and republicanism – and in modern times with Smurfs. Pileus The pileus was, in Ancient Greece and Rome, a brimless, felt cap, somewhat similar to a fez. Salakot Usually made from rattan or reeds, this is a traditional hat from the Philippines. Sugar loaf This very tall, tapering hat was first worn in medieval times. Its name comes from the loaves into which sugar was formed at that time. The sugar loaf hat is a kind of early top hat ending in a slightly rounded conical top. Tantour Similar to the hennin, this woman's headdress was popular in the Eastern Mediterranean during the 19th century. The most ornate tantours were made of gold and reached as high as 30 inches (76 cm). Some were encrusted with gems and pearls. The tantour was held in by a ribbons tied around the head. A silk scarf was wound around the base with a white veil attached to the peak. Topor A topor is worn during Bengali Hindu wedding ceremonies. It is usually white, fragile, and made of sholapith. Witch hat A tall, conical hat with a wide brim, which is typically black. It is commonly associated with European witches.