Трундхольмнің күн арбасы: қола дәуірінен табылған жәдітелік
Trundholm sun chariot
Данияда қола дәуірінен қалған Trundholm күн арбасы (Solvognen) табылған. Бұл ат пен күн дискісінен тұратын ежелгі бронз мүсіні, қазір Копенгагенде сақтаулы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Данияда табылған солтүстік қола дәуірінің артефактісі. Трундхолм күн арбасы (Solvognen) – Данияда табылған солтүстік қола дәуірінің артефактісі. Бұл күн арбасын бейнелейтін қоладан жасалған ат мүсіні және үлкен қола дискісінен тұратын құрылғы, олар спицалы дөңгелектерге орнатылған. Мүсін 1902 жылы Зеландияның солтүстік-батыс бөлігіндегі Одшерредтегі Трундхолм батпағындағы торф қабатынан басқа заттарсыз табылған. Қазір ол Копенгагендегі Дания Ұлттық мұражайының қорында сақталуда. Сондай-ақ, ол 2009 жылғы сериядағы 1000 крондық банкнотада кеңінен бейнеленген.
Late Nordic Bronze Age artifact discovered in Denmark
The Trundholm sun chariot (Solvognen) is a Nordic Bronze Age artifact discovered in Denmark. It is a representation of the sun chariot, a bronze statue of a horse and a large bronze disk, which are placed on a device with spoked wheels. The sculpture was discovered with no accompanying objects in 1902 in a peat bog on the Trundholm moor in Odsherred in the northwestern part of Zealand, (approximately ). It is now in the collection of the National Museum of Denmark in Copenhagen. It is prominently featured on the 1000 krone banknote of the 2009 series.
Сипаттама
Ат төрт дөңгелегі бар қола таяқшада тұр. Аттың астындағы таяқ екі дөңгелекпен тіреліп тұрған дискіге жалғастырылады. Барлық дөңгелектердің төрт спицасы бар. Артефакт жоғалған балауыз әдісімен құйылған. Бүкіл нысанның шамамен мөлшері (ені, биіктігі, тереңдігі) … құрайды. Дискінің диаметрі шамамен … құрайды. Ол тек бір жағынан, оң жағынан (атты арт жағынан қарағанда) алтынмен жалатылған. Ол екі қола дискіден тұрады, олар сыртқы қола сақинамен біріктірілген, ал бір бетіне жұқа алтын қабат жабыстырылған. Дискілер содан кейін соққылармен және граверлермен концентрлі шеңберлер мотивтері бар аймақтармен, шекаралар арасында зигзаг өрнектермен безендірілді. Алтын жағында сәулелерді бейнелейтін қосымша сыртқы аймақ, сондай-ақ концентрлі шеңберлерден тұратын аймақ бар, олар "бір бағытта ағып кетудің орнына, би қадамдары сияқты екі рет алға және бір рет артқа" иіліп тұратын белдеулермен байланысқан. Жылқының негізгі ерекшеліктері де әсем безендірілген. Дискінің екі жағы да Күннің күндіз шығыстан батысқа қарай аспанмен кешіп өтіп, Жерге жарқын жағын көрсетуі, ал түнде батыстан шығысқа қарай қайта оралуы, осы кезде Жерге қараңғы жағы ұсынылуы деген сенімді білдіреді деп түсіндіріледі. Жер шарын айналып өту де осындай нәтиже береді. Бұл күйме діни рәсімдер кезінде Күннің аспандағы қозғалысын көрсету үшін тартылған деп есептеледі. Ирландияда осыған ұқсас екі диск табылды: Латтун алтын дискісі және қола Кук дискісі, соңғысы шамамен б.з.д. 1500–1300 жылдарға жатады. Кук дискісі Трундхолм күймесімен ұқсас бекіткіштерге ие, бұл оның бастапқыда күн аттымен байланыстырылып, дөңгелектерге орнатылғанын көрсетеді.
The horse stands on a bronze rod supported by four wheels. The rod below the horse is connected to the disk, which is supported by two wheels. All of the wheels have four spokes. The artifact was cast in the lost wax method. The whole object is approximately in size (width, height, depth). The disk has a diameter of approximately It is gilded on one side only, the right hand side (when looking at the horse from behind). It consists of two bronze disks that are joined by an outer bronze ring, with a thin sheet of gold applied to one face. The disks were then decorated with punches and gravers with zones of motifs of concentric circles, with bands of zig zag decoration between borders. The gold side has an extra outer zone which may represent rays, and also a zone with concentric circles linked by looping bands that "instead of flowing in one direction, progress like the steps of the dance, twice forward and once back". The main features of the horse are also highly decorated. The two sides of the disk have been interpreted as an indication of a belief that the Sun is drawn across the heavens from East to West during the day, presenting its bright side to the Earth and returns from West to East during the night, when the dark side is being presented to the Earth. A continuation around a globe would have the same result. It is thought that the chariot was pulled around during religious rituals to demonstrate the motion of the Sun in the heavens. Two similar discs have been found in Ireland: the Lattoon gold disc and the bronze Cooke disc, the latter dated to c. 1500–1300 BC. The Cooke disc has similar fittings to the Trundholm chariot, suggesting that it was also originally connected to a sun horse and mounted on wheels.
Күнтізбе
Кейбір авторлар дискідегі өрнектер күнтізбе немесе күнтізбелік ақпаратты сандық түрде кодтайтынын ұсынады. Археолог Кристоф Сомерфельд дискінің екі жағы да 19 жылдық ай-күн циклының – Метония циклының білімін кодтайтынын айтады. Метон циклы шамамен б.з.д. 1000 жылға жатқызылатын Берлин алтын қақпағында да кодталған деп есептеледі.
Some authors have suggested that the decoration on the disc numerically encodes a calendar, or calendrical information. The archaeologist Christoph Sommerfeld argues that both sides of the disc encode knowledge of the 19 year lunisolar Metonic cycle. The Metonic cycle is also thought to be encoded on the later Berlin Gold Hat, dating from c. 1000 BC.
Скандинав мифологиясы
Көлік бронза ғасырындағы Скинфакси аттың, күннің тұлғасы Дагрды аспанмен сүйреп әкелген, алдындағы нұсқасы ретінде қарастырылған.
The chariot has been interpreted as a possible Bronze Age predecessor to Skinfaxi, the horse that pulled Dagr, the personification of day, across the sky.
Кельт пантеоны
Аспан құдайы Таранис көбінесе спицалы дөңгелек атрибутымен бейнеленеді.
The sky god Taranis is typically depicted with the attribute of a spoked wheel.
Грек мифологиясы
Грек мифологиясында Күн құдайы Гелиос атпен жегілген күймесімен аспанмен шапқанда, жарқыраған тәж кигені айтылады, ол күн сәулесін жеткізген.
In Greek mythology, the solar deity Helios was said to wear a radiant crown as his horse drawn chariot raced across the sky, bringing daylight.