Кіріспе

Данияда табылған солтүстік қола дәуірінің артефактісі. Трундхолм күн арбасы (Solvognen) – Данияда табылған солтүстік қола дәуірінің артефактісі. Бұл күн арбасын бейнелейтін қоладан жасалған ат мүсіні және үлкен қола дискісінен тұратын құрылғы, олар спицалы дөңгелектерге орнатылған. Мүсін 1902 жылы Зеландияның солтүстік-батыс бөлігіндегі Одшерредтегі Трундхолм батпағындағы торф қабатынан басқа заттарсыз табылған. Қазір ол Копенгагендегі Дания Ұлттық мұражайының қорында сақталуда. Сондай-ақ, ол 2009 жылғы сериядағы 1000 крондық банкнотада кеңінен бейнеленген.

Сипаттама

Ат төрт дөңгелегі бар қола таяқшада тұр. Аттың астындағы таяқ екі дөңгелекпен тіреліп тұрған дискіге жалғастырылады. Барлық дөңгелектердің төрт спицасы бар. Артефакт жоғалған балауыз әдісімен құйылған. Бүкіл нысанның шамамен мөлшері (ені, биіктігі, тереңдігі) … құрайды. Дискінің диаметрі шамамен … құрайды. Ол тек бір жағынан, оң жағынан (атты арт жағынан қарағанда) алтынмен жалатылған. Ол екі қола дискіден тұрады, олар сыртқы қола сақинамен біріктірілген, ал бір бетіне жұқа алтын қабат жабыстырылған. Дискілер содан кейін соққылармен және граверлермен концентрлі шеңберлер мотивтері бар аймақтармен, шекаралар арасында зигзаг өрнектермен безендірілді. Алтын жағында сәулелерді бейнелейтін қосымша сыртқы аймақ, сондай-ақ концентрлі шеңберлерден тұратын аймақ бар, олар "бір бағытта ағып кетудің орнына, би қадамдары сияқты екі рет алға және бір рет артқа" иіліп тұратын белдеулермен байланысқан. Жылқының негізгі ерекшеліктері де әсем безендірілген. Дискінің екі жағы да Күннің күндіз шығыстан батысқа қарай аспанмен кешіп өтіп, Жерге жарқын жағын көрсетуі, ал түнде батыстан шығысқа қарай қайта оралуы, осы кезде Жерге қараңғы жағы ұсынылуы деген сенімді білдіреді деп түсіндіріледі. Жер шарын айналып өту де осындай нәтиже береді. Бұл күйме діни рәсімдер кезінде Күннің аспандағы қозғалысын көрсету үшін тартылған деп есептеледі. Ирландияда осыған ұқсас екі диск табылды: Латтун алтын дискісі және қола Кук дискісі, соңғысы шамамен б.з.д. 1500–1300 жылдарға жатады. Кук дискісі Трундхолм күймесімен ұқсас бекіткіштерге ие, бұл оның бастапқыда күн аттымен байланыстырылып, дөңгелектерге орнатылғанын көрсетеді.

Күнтізбе

Кейбір авторлар дискідегі өрнектер күнтізбе немесе күнтізбелік ақпаратты сандық түрде кодтайтынын ұсынады. Археолог Кристоф Сомерфельд дискінің екі жағы да 19 жылдық ай-күн циклының – Метония циклының білімін кодтайтынын айтады. Метон циклы шамамен б.з.д. 1000 жылға жатқызылатын Берлин алтын қақпағында да кодталған деп есептеледі.

Скандинав мифологиясы

Көлік бронза ғасырындағы Скинфакси аттың, күннің тұлғасы Дагрды аспанмен сүйреп әкелген, алдындағы нұсқасы ретінде қарастырылған.

Кельт пантеоны

Аспан құдайы Таранис көбінесе спицалы дөңгелек атрибутымен бейнеленеді.

Грек мифологиясы

Грек мифологиясында Күн құдайы Гелиос атпен жегілген күймесімен аспанмен шапқанда, жарқыраған тәж кигені айтылады, ол күн сәулесін жеткізген.