Кіріспе

Американдық соғыс ақыны және сарбаз (1888–1916)

Алан Сигер (22 маусым 1888 – 4 шілде 1916) – француз шетелдік легионында қызмет етіп, Бірінші дүниежүзілік соғыста Сомма шайқасында қаза тапқан американдық соғыс ақыны. Сигер балалар жазушысы және педагог Элизабет Сигердің, сондай-ақ белгілі американдық пацифист және музыка зерттеушісі Чарльз Сигердің ағасы болды; ол халық музыкасын ойнайтын Пит Сигер, Пегги Сигер және Майк Сигердің де қарындасының/інісінің баласы еді. Ол президент Джон Кеннедидің өте ұнаған «Мен Өліммен Кездесемін» атты өлеңімен танымал. Оның ескерткіші Париждегі États-Unis алаңындағы монументте орналасқан, ол өз елі бейтарап болғанда үшінші француз республикасы үшін ерікті түрде соғысқан және соғыста қаза тапқан американдық азаматтарды құрметтейді. Сигерді кейде «Америкалық Руперт Брук» деп атайды.

Ерте өмір

Сигер 1888 жылғы 22 маусымда Нью-Йорк қаласында дүниеге келген. Алланның немере інісі, халық әншісі Пит Сигердің айтуынша, Сигерлер отбасы «пуритандық, кальвинистік Жаңа Англия дәстүрінде өте христиандық» болған. Бірақ, іс жүзінде Аланның отбасы кальвинизмнің унитаризмге өзгеруінің қағидаларын ұстанған. Оның ата-анасы унитариан шіркеуінде үйленген, Аллан мен оның інісі Чарльз унитариандық мектептерде білім алған: Манхэттендегі Хорас Манн мектебі, Тарритаундағы Хакли мектебі және Гарвард университеті. Отбасы өз американдық тарихын 18 ғасырға дейін жегізеді. Әкесінің әкесі Карл Людвиг Сигер, Германияның Вюртемберг аймағынан шыққан дәрігер, Америка революциясынан кейін Америкаға көшіп келіп, 1780 жылдары Парсонс ескі Жаңа Англия отбасына үйленген. Аланның әкесі Чарльз Сигер аға, 19 ғасырдың соңында Мексиканың дамуына және АҚШ-пен қарым-қатынасына баспа, инфрақұрылымды дамыту және қант өңдеу арқылы зор ықпал еткен. Аланның алғашқы жылдары Мексика қаласында аз ғана уақыт өткізген, содан кейін отбасы Стейтен-Айлендке қайтып келген, онда оның қарындасы Элизабет (Элси) дүниеге келген. Элизабет жазушы және Нью-Йорк қаласындағы педагог болған. Аланның үлкен інісі Чарльз Сигер кіші белгілі музыкатанушы болған, сонымен қатар американдық халық әншілері Пит Сигер, Майк Сигер және Пегги Сигердің әкесі. Сигерлер отбасының жағдайы жақсы болған, ал Чарльз аға өмірі бойы халықаралық саудада маңызды тұлға болған. 1898 жылы отбасы Стейтен-Айлендтен Централь Паркке жақын пәтерге көшкен. 1900 жылы Чарльздің бизнес мүдделері отбасын Мексика қаласына қайтарған, онда ол қаланың көлік инфрақұрылымын дамытуға қатысып, электр автомобильдерімен сауда жасаған. Жас Аланның Мексикада өткізген аз ғана уақыты оның кейінірек жазған, ең ұзақ «Шөлдегі бақ» өлеңіне материал берген. 1902 жылы Сигер ағасымен бірге Мексика қаласынан Нью-Йорк штатының Тарритаун қаласындағы Хакли мектебіне оқуға түскен, содан кейін Гарвард университетіне қабылданған. Сигер Гарвардтағы алғашқы жылдары көбінесе интеллектуалдық ізденістерге ден қойып, маңызды әлеуметтік өмірге ие болмаған. Бірақ, жоғары сынып студенті және «Гарвард айлығының» редакторы ретінде ол Уолтер Липман және Джон Рид сияқты эстетикалық сезімталдығын бөлісетін достар тобын тапқан. Екі жылдан кейін Сигер Гринвич-Виллиджден Парижге көшіп, Латын кварталында тұрып, богемиялық өмір салтын жалғастырған. Сигер үшін одақтастар үшін күресу – моральдық міндет болған; «Америкаға хат» өлеңінде ол Американың соғысқа қосылудағы моральдық сәтсіздігі деп санайтын нәрсеге қарсы айтқан.

Ескерткіштер мен мұра

1919 жылы Сигердің әкесі Чарльз Парижде тұрып, «Poems» және 1917 жылы жарық көрген «Letters and Diary» шығармаларының роялтисінен түскен қаражатты Париждегі Америка кітапханасын құруға бел буды. Чарльз оның алғашқы кеңесінің төрағасы болды. 1923 жылғы 4 шілдеде Франция Мемлекеттік кеңесінің президенті Раймонд Пуанкаре, Place des États Unis алаңында Франция үшін Бірінші дүниежүзілік соғыста ерікті түрде соғысқан американдықтарға арналған ескерткішті ашты. Жан Буше салған, тұғырына орнатылған қола мүсіннен тұратын ескерткіштің құны халықтан жиналған қаржы есебінен төленді. Буше Сегердің суретін шабыт көзі ретінде пайдаланды, ал Сегердің есімі француз армиясының Шетелдік легионында қаза тапқан 23 адамның қатарында, тұғырдың арт жағында жазылған. Мүсіннің екі жағында Сигердің 1916 жылғы 4 шілдеде қайтыс болғанға дейін жазған «Франция үшін опат болған американдық еріктілерінің естелігіне» арналған өлеңінен үзінділер орналасқан. Сигер бұл өлеңін сол жылдың 30 мамырында Парижде, американдық мереке Decoration Day (кейін Memorial Day деп аталған) күні оқуды жоспарлаған:

Олар дүниелік игіліктерді іздемеді; олар тек өкінішсіз өмір сүруді қалады, өмірді өздерінің өмірі ретінде бағалап, өздерінің өлімімен өлген бауырластар. Сәлем, бауырластар! Сау болыңыздар, қадірлі қаза тапқандар! Біз сіздерге екі үлкен қарызды мәңгілікке қарыздымыз: Франция үшін өлгендеріңіздің даңқы және естеліктерімізде сіздерге көрсетілген құрмет. 2016 жылғы 3 және 4 шілдеде Сегердің қайтыс болғанына 100 жыл толуы Place Des États Unis алаңындағы ескерткіште және Бельу-ан-Сантерде екі бөлек салтанатпен атап өтілді. Шараға АҚШ, Франция, Германия және Испаниядан 500-ге жуық адам жиналды, олар Сегердің ауылды азат етудегі рөлі, сондай-ақ неміс ақыны Рейнхард Зорге мен каталон ақыны Камиль Кампаньяның рөлін еске алды. 1921 жылы Пенсильвания штатының орталық бөлігіндегі Алан Сигер табиғи аймағына фольклоршы және табиғатты қорғаушы полковник Генри Шумейкер Сигердің құрметіне ат қойды. Сол жылы «Алан Сигер ағашы» Вашингтон сквері саябағында, Бранчард пансионатының алдында ақын-тарихшы Уолтер Адольф Робертс басшылығымен отырғызылып, салтанатты түрде ашылды. Ағаштың тағдыры белгісіз, шамасы ғасырдың ортасында жоғалып кеткен. Автор Крис Диккон 2017 жылы Сигердің толық өмірбаянын жазды – «Өліммен кездесу: Алан Сигер поэзияда, соғыста». Диккон кітабы жарық көргеннен кейін көп ұзамай Париждегі Америка кітапханасында Сигер және оның шығармалары туралы сөз сөйледі. Сондай-ақ 2017 жылы американдық композитор Патрик Циммерлидің «Алан Сигер: Тағдыр құралы» атты ораториясы Париждегі Сен-Луи де Инвалидтер соборында, ал 2019 жылы Нью-Йорктегі Сент-Джон Дивайн соборында алғаш рет орындалды. 2018 жылғы 9 қарашада The Wall Street Journal газетінде Аарон Шнурдың жариялаған пікір мақаласы Бірінші дүниежүзілік соғыстың поэзиясын, соның ішінде Сигердің «Мен өліммен кездесуім бар» өлеңін құрметтеді.