Кіріспе

Жасуси дуния (ұрду: جاسوسى دنيا) – Ибне Сафи жазған урду тіліндегі детективтік әңгімелер сериясы. Оның алғашқы романы «Дилаер Муджрим» (دلير مجرم) 1952 жылдың наурыз айында жарық көрді. Келесі 27 жыл ішінде Ибн е Сафи осы серияда 127 кітап жазды. Оның соңғы «Жасуси дуния» романы «Сейхраи Диуана» (صحرائی دیوانہ) 1979 жылдың шілде айында, оның қайтыс болуына бір жыл бұрын жарық көрді.

Шолу

Сериал негізінен инспектор (кейінгі құрметті полковник) Фариди мен сержант (кейінгі құрметті капитан) Хамидке назар аударған, бірақ сериядағы төрт кітап тек Анвар (қылмыстық тілші және жеке детектив) және Рашида (оның көмекшісі және сүйіктісі) кейіпкерлеріне толыққандай бағытталған. Бұл, өзіндік жеке серияны құру ниетімен жасалған, бірақ бұл жоба сәтті болмады. Дегенмен, кейіпкерлер кейінгі көптеген әңгімелерде қосалқы рөлдерде пайда болды. Ахмед Камал Фариди – қылмысты жек көретін, қылмыскерлерді құртуға бейілді, адалдығымен көзге түсетін аристократ. Ол кейде адамның қалыпты шегінен асып түседі, себебі Ибн Сафи оны физикалық және рухани жағынан үлгілі, еркектей бейнелеген. Саджид Хамид – Фаридидің ең жақын және сенімді серігі. Кейбір сюжеттік желілер Фаридидің оны Дүниежүзілік соғыстың қасіреттерінен зардап шеккен, оңалтып, өз үйінде бағып-қағуын көрсетеді. Сериал олардың бауырластық сезімі мен өзара сеніміне әр түрлі жағдайларда тоқталады. Екі кейіпкер де екі жақты монета сияқты жасалған және ажырамас. Фариди – құндылықтарды құрметтейтін, әсем мінезді аристократ болса, Хамид – бейқам, ойыншыл және көңіл көтеріп, комедиялық эффект береді. Сериалда Хамидтің жақын досы, Қасым да тұрақты түрде пайда болады. Ол өте ақымақтық мінез-құлқымен Хамидтің комедиялық әрекеттеріне фон жасайды, сонымен қатар негізгі сюжетке де көмектеседі. Сафидің алғашқы кітабының негізгі идеясы мен тақырыбы Виктор Ганннің «Жалғыз қол» романынан алынған. Алайда, басты кейіпкерлер – Фариди мен Хамидтің өзі Ибн Сафи жасаған. Автордың бір кітабының алғы сөзінде айтылғандай, «Пурасар Аджнаби» (پُراسرار اجنبی), «Рақса Ка Қат'л» (رقاصہ کا قتل), «Хирей Ки Каан» (ہیرے کی کان) және «Хуни Паттар» (خونی پتھر) сюжеттері ағылшын тіліндегі романдардан бейімделген. «Хауфнаак Ханггама» (خوفناک ہنگامہ) романындағы профессор Дуррани, ал «Пахарон Ки Малика» (پہاڑوں کی ملکہ) романындағы шимпанзе мен Ақ патшайым кейіптері де ағылшын әдебиетінен алынған. Қызметтен оралғаннан кейін ол кездейсоқ түрде Фаридимен кездесіп, оның серігі болады. Хамидтің көңілді мінезі және Фаридиден өзгешелігі, оны бейқам, көңілді, шаттыққа толы және кейде ызалы етеді. Бірақ, екінші жағынан, оның батылдығы, еңкімсіздігі, ақылдылығы және өткірлігі кейде Фаридиді таң қалдырады. Романтикалық сезімдерінің арқасында ол әйелдерге көңіл қоюды ұнатады, бірақ жыныстық қатынасқа немесе тұрақты қарым-қатынасқа түспейді. Капитан Хамидтің ерекше қызығушылықтарының бірі – тышқан, ешкі (Бұғра хан – بغرا خان), мина (مینا) сияқты ерекше үй жануарларын баптау. Ол музыкалық аспаптарда – скрипка мен гармоникада шебер ойнайды. Фариди сияқты, ол да жасанды кейіп танудың шебері. Ірі, бірақ ақылсыз Қасым – Хамидтің жақын досы, олар бірлесіп оқырмандарға шынайы күлкілі жағдайлар арқылы әлдеқандай көңіл көтеріп береді. Хамид 24 жаста, оның сыртқы келбетінде әйелдік белгілер байқалады және ол әдемі жігіт саналады.

Қосалқы рөлдер

Әртүрлі кейіпкерлер Фаридиге және/немесе Хамидке «Жасуси дуния» оқиғаларында әртүрлі жағдайларда көмектеседі. Олар полковник Фариди мен капитан Хамидтің достары, емес, ресми көмекшілер емес.

Анвар мен Рашида

Алғашқы төрт романнан басқа, екеуі де басты кейіпкерлер ретінде суреттелмеген; олар кейінгі кітаптарда полковник Фаридидің ресми емес көмекшілері ретінде пайда болды. Оқырман қауымы "Daily Star" газетінде жұмыс істейтін қылмыс жаңалықтарын баялайтын Анварға деген қарама-қайшы сезімде: жақсы көреді де, жек көреді де. Ол жамандық істегендерді шантаждайды, тіпті қылмысқа қатысады, бірақ сонымен бірге қылмыскерлерді жек көреді. Ол қоғам мен оның моральдық қағидаларын құрметтемейді. Ол билікке, соның ішінде жақын досы Рашидаға да наразылық білдіреді. Әділетсіз, қатал өткен шақтан кейін, бұрынғы заңгер ашулы, аяусыз, бірақ батыл адамға айналды, өмір философиясы "Кек алу" деп аталады. Оған кек алу – өмірдің, оның өзінің қозғаушы күші. Оның құрметіне ие болатын жалғыз адам – Фариди, және ол кейде оның жамандыққа қарсы күресіне қосылады. Анвардың көршісі, әрі әріптесі, әрі жақын досы – Рашида. Рашида – қылмыскерлермен және олардың әрекеттерімен күресуге әрдайым дайын, батыл жас әйел. Оның кейіпкері құпия сақталады, оның нағыз кім екені "Бхаянк Джазира" (بھیانک جزیرہ) арнасында ашылады. Ол Тынық мұхитындағы құпия аралдың тақ мұрагері; өміріне қауіп болғандықтан, ол өз мемлекетінен тыс жерде өсті. Бірақ ол Анвардың пайдасына тәжді тастап, туған жеріне қайтады.

Қасым

Ол болмаса, "Жасұси Дунья" толық болмас еді. Ол Хамидтің досы және толығымен оның ықпалында. Олар екеуі бірге көңілді күлкіге шақырады. Кәсіпкер баронның жалғыз ұлы Қасым – еңбекқор емес, көңіл көтеруге жарайтын әзілкеш. Ол тым қарапайым, балағат және сергек. Оның сыртқы келбеті – жын сияқты, бойы шамамен жеті фут, ал салмағы одан да көп, пілдей жеп қояды. Сөйлеуі дұрыс емес, сөзін шатастырады, мүмкін, бала кезіндегі шектеулердің салдарынан. Хамидпен бірге әйелдерге есімдер қояды. Денсау әйелдерді ұнататындықтан, оларды "толық бойлы" деп атайды. Арық, жеңіл салмақты және нәзік әйелдер оны қатты қынжырлатады, олар оның пікірінше – "ялаилдер". Бұл себебі Қасымның әйелімен, ол "ялаили" санатына жатады, жақын қатынас құра алмауынан болуы мүмкін. Ол оны кішкентай болғандықтан "Гилахри Бегум" (Ақырлы ханым) деп атайды.

Нилл

Ниллам – жас, сүйкімді және ержүрек қыз. Ол контрабанда арқылы бандиттер ұрлап әкелгеннен кейін, ұлы көшбасшы тәрбиелейді. Әке-шешесінің өлімінен кек алуға құштарлығы зор, ол бандиттерді жоюға бейілді. Фариди мен Хамидке сол банданы талқандауға көмектескенде екі арманы да орындалады. Фариди оны асырап алады. Ол Фаридиді әдетте "аға" деп, ал Хамидті "Баба" (әке немесе қарт) деп шақырады, бұл ардагер капитанды қатты қынжырлатады. Фаридиге бірнеше істе көмектескен соң, ол жоғары білім алу үшін шетелге жіберіледі. Криминологияны бітіріп, "Ниллам Ки Ваапси" (نیلم کی واپسی) фильмімен елге оралады.

Инспектор Рекха

Жас және амбициялы офицер, инспектор Реха Ларсон мансабында үлкен жетістіктерге жету үшін тырысады. Полковник Фаридиге әйел көмегі қажет болғанда ғана оның көмегіне жүгінеді. Ол Фаридиге жақындасуға тырысады, бірақ ол әйелдерге жақтырмайтындықтан, оны қашықтықта ұстайды. Екінші жағынан, Хамид Рекхаға қылық жасап, мақтансады, ал ол одан қашпаққа тырысады.

Айқын кейіпкерлер

Ибн Сафидің басты қаруы – оның епті және ерекше тұлғаларды сомдау шеберлігі мен олардың қалыптасуын көрсету қабілеті болды. Оның шеберлігі батырлықты дәріптеді, әрі оны керемет әсермен жеткізді, алайда оның қаламы сонда тоқтап қалған жоқ. Ол антигеройлар мен жауды да сол үлгіде бейнелеп, есте қаларлық, жаман атқа ие тұлғаларды жасады.

Сау болыңыз

Заңсыздың ең керемет туындысы – Синг Хи. Еліне опасыздық және бүлік-қозғалыс жасағаны үшін өз елінен қуылған қытай азаматы, оның халықаралық қылмыстары үшін көптеген үкіметтердің іздеуінде. Өте сенімсіз және болжамсыз Синг – тек ойын үшін ғана қылмыс жасайтын, жаны мұңлы адамдардың бірі. Сырт қарағанда жіңішке денелі, әлсіз кейпіне қарамастан, ол жануардай күшті. Оны білетіндер оны жауын тұншықтырып, есінен айырған қабілеті үшін "Джонк" (құмырсқа) деп еске алады. Өзінің эмоцияларын толық бақылауға алуы оны одан да қауіпті етеді. Оның тамаша сабырлылығы оған ерекше дағды – кез келген қашықтықтан атылған оқтан қашуға көмектеседі. Бұл өнер шеберлігі болғандықтан, оны "Синг өнері" деп атау лайық. Әйелдер оның жалғыз әлсіздігі, және осы тұрғыда ол дінге, тектік атауға, сенімге, ұлттық белгісіне, жасқа және/немесе сыртқы түріне тосқауыл қоймайды. Ол "Жасұси әлемі" және "Имран" сериалдарында пайда болған жалғыз жаман адам. Синг Хи Фариди мен Имранға зор құрмет көрсетеді, себебі оларды өлтірудің орнына тұзаққа түсіріп, пайдалануды артық көреді. Шындығында, Синг Имранды өзінің заңды немересі деп жарияласа, Имран оны "Синг аға" (үрді: چچا سنگ) деп атады.

Қалқа

Терезия мен Синг Хай сияқты Финч те қызықты әрі ерекше кейіпкер. Тек төрт жарым футтық бойы бар шалақ болғанымен, ол көптеген дағдыларға ие. Әдемі және қарапайым жан, Финч бұрын циркке жұмыс істеген. Ол бамбуктарды пайдаланып бойын биіктете алады және қалыпты адам сияқты жүре алады. Доктор Дредтің тобы оның асырап алған жетім қызын өлтірген соң, Финч қылмыскерге айналып, доктор Дредтен кек алу үшін өз тобын құрады. Ол Дредті Фаридидің туған жеріне ертіп барады. Фариди доктор Дредтің тобын жеңгенде, Финч қашып құтылады.

Доктор Наранг (Қ-м)

Доктор Наранг 29-шы романда пайда болды. Лашон ка Аабшаар (لاشوں کا آبشار – "Денелердің сарқырамасы"). Ол құпия қызметтегі 5 жасырын агентті өлтіріп, олардың жабдықтарын ұрлап, ұзақ уақыт бойы олардың орнында жұмыс істеді. Ол сондай-ақ зейнеткер армия инженерін өлтіріп, оның "ұшқыш, қашықтан басқарылатын мылтығын" ұрлады. Өмірбаянын сот алдында айтқаннан кейін ол дарға асылды.

Басқа қылмыскерлер

Джабар – инспектор Фариди кездесетін алғашқы маңызды жау. Ол индогермандық текті, нацистік философияның ықпалында өскен. Сонымен қатар ол химик және жақсы ғалым, эксперименттерінің бірі кезінде мұрны жоғалып кетеді. Нанота мен Рима – Зероландтың агенттері, олар тиісінше Екінші Жылан ( دوسری ناگن) және Үшінші Жылан (تیسری ناگن) деп белгілі, екеуі де Бірінші Жылан, T3B, Терезияның орынбасары. Фариди мен Хамид оларды түрмеге қамаған. Ықтимал, ағылшын Джеральд Шастри – көптеген қабілеттері бар тағы бір жаман атқа ие тұлға. Ол ғалым ғана емес, астрология мен индуист философиясының сарапшысы. Ол әлемді билеу жоспарымен Үндістанға (тамырға) келеді, бірақ Фариди оны жеңіп алады. Доктор Салман, мүмкін, полковник Фаридидің ең қиын қарсыласы. Ол психолог мамандығы бойынша жұмыс істейді және елде революция жасауға тырысатын ең қуатты қылмыстық ұйым – Таақат (Қуат) ұйымының басшысы. Қаландар Баябани – тыңшы-жазушы, бірақ шын мәнінде елдегі ең ірі есірткі сатушы болып табылады, лас есірткі бизнесімен айналысады.

Қара күш ұйымы

Ел басшылығының арнайы рұқсатымен Фариди қылмысқа қарсы күрес жүргізетін құпия ұйымды: Black Force-ты ұстап тұрады. Ұйым басшысы болғандықтан, Фаридиді күш мүшелері көбінесе полковник Хардстоун деп атайды. Агенттер B 11, B 2 сияқты кодтық есімдермен танылады және олар өздерінің кім екенін мұндай жасырады ki тіпті Хамид те оған ашуланып, өйткені оның пікірінше, ол "Ата Хардстоунның" ең жақын досы. Шындығында, Black Force – халықаралық ұйым. Ұйымның инфрақұрылымы, оның құрылымы, күші немесе бюджеті қалай толықтырылады деген сұрақтарға жазушы ешқандай ақпарат бермейді.